DEEL 2 SOCIALE PSYCHOLOGIE
HF 1: INLEIDING
Sociale psychologie
Sociale psychologie is het studiedomein binnen de psychologie dat een
antwoord wil bieden op de vraag hoe individuen reageren in sociale
situaties.
Welke invloed heeft de aanwezigheid van anderen op het gedrag van een
individu ?
“Je kan niet niet beïnvloed worden” : aanwezigheid van anderen beïnvloedt
denken, gedrag (verbaal/nonverbaal), emoties, motivatie,…
Wij zijn kuddedieren : de mens heeft anderen nodig om te overleven, om
zich veilig te voelen, om taken te verdelen, om ideeën uit te voeren, om bij
te leren, om steun te vinden, om te zorgen en verzorgd te worden…
Het belang van ons sociale leven
Sociale behoeften en huidhonger
Sociale verbondenheid als basisbehoefte in motivatietheorieën
Introvert/extravert ?
Empathie en spiegelneuronen
HF 2: HULPVERLENEND GEDRAG
DE EMPATHIE / ALTRUÏSME HYPOTHESE (BATSON)
Altruïstische behoefte (los van eigen voordeel, je denkt niet aan je eigen winst of
eigen problemen) + egoïstische behoefte (sociale waardering en status) +
empathie (jezelf plaatsen in de situatie van een ander, zo ga je onbaatzuchtig
helpen)
Altruïstisch gedrag = gedrag waarbij je de ander centraal stelt
“Maximalisatie van de opbrengst voor anderen”
Zelfopofferend, je wint er niets bij
Is helpen ‘zelfopofferend’, of is er ook een egoïstische component…?
Helpend gedrag kan belonend zijn voor de helper (bv dankbaarheid)
Niet helpen kan negatieve gevolgen hebben (bv reacties v anderen,
schuldgevoel,
straf wegens schuldig verzuim)
Wanneer helpen we uit authentieke bezorgdheid
voor anderen ?
Wanneer helpen we uit eigenbelang, proberen we
vooral ons eigen onbehagen te verminderen ?
1
,Kern : in welke mate kunnen we ons empathisch inleven in de ander, kunnen we
het perspectief van de ander aannemen ?
DIFFUSIE VAN VERANTWOORDELIJKHEID
Het omstaanderseffect (bystander apathy)
- Hoe meer omstaanders er bij een noodsituatie zijn, hoe minder kans dat
het slachtoffer zal geholpen worden ‘Er is volk genoeg om te helpen’
o Hoe meer potentiële hulpverleners, hoe lager men de eigen
verantwoordelijkheid inschat
o Slachtoffer heeft meer kans om geholpen te worden indien er één
voorbijganger is dan wanneer er meerdere zijn we kijken naar wat
anderen doen
- Schuldgevoel bij niet helpen is kleiner (‘de anderen hebben ook niet
geholpen’)
o Schrik om iets verkeerd te doen of schrik van de reactie van de
persoon
- Er is vaak onzekerheid over wat er gebeurt is, hoe groter die is hoe meer
we de andere nodig hebben om info te geven over hoe we moeten
handelen (voorspelbaarheid)
o Als er minder onzekerheid is kan je meer op je eigen oordeel
vertrouwen
Experiment van Darley & Latané (reactie op epileptische aanval en
rookwolk)
FACTOREN VAN INVLOED OP HULPVERLENEND GEDRAG
Bekendheid van de medegetuigen
- Wanneer de proefpersonen in een experiment elkaar kennen, zullen ze
vaker
overgaan tot helpend gedrag dan wanneer ze elkaar niet kennen
o Minder angst om zich belachelijk te maken
o Betere communicatie/overleg
Experiment Darley & Latané ↓
Conditie Percentage hulpverlenende
proefpersonen
Alleen 70% (theoretisch 91%)
2 onbekende proefpersonen 40%
2 vrienden 70%
Competentie van de omstaanders
Bibliotheek experiment Bickman:
2
, Ga je wel helpen wnr je de enige bent die kan helpen, alhoewel je niet de enige
getuige bent ?
Hulp wordt geboden wanneer proefpersoon de enige aanwezige is die hulp kan
bieden
- Experiment met medeproefpersonen van 4 & 6 jaar oud
- Je gaat sneller hulp bieden dan met volwassen medegetuigen of
hulpverleners
o MAAR niet zo hulpvaardig als in alleen conditie
o MAW zelfs diffusie van verantwoordelijkheid naar medegetuigen die
niet of nauwelijks in staat zijn om te helpen
Kosten en baten
- We maken een afweging van de kosten die het eventuele helpen met zich
meebrengt, en de baten die we erbij ondervinden
- Sociale uitwisselingstheorie: uitwisseling vn input en output in sociale
situaties (balans)
Negatieve gevolgen van het helpen
- Zelf gevaar lopen
o Experiment metro Philadelphia : minder pp gaan over tot hulp bij
gebruik van nepbloed, en ook hogere latentietijd
- Angst om de situatie erger te maken
- Tijdverlies (maatschappelijke druk?)
- Normconflicten (‘moeien met andermans zaken’, overtreden van normen
voor goed
fatsoen), bv minder hulp bij echtelijke ruzie dan bij onbekenden
Positieve gevolgen van het helpen
- Dankbaarheid, respect, vriendschap, beloning,…
Negatieve gevolgen van het niet helpen
- Schuldgevoel, teleurstelling in eigen gedrag, medelijden, besef dat men
had kunnen voorkomen
- Mensen helpen ook vaak uit extrinsieke motivatie (vermijden van sanctie)
- Experiment Carlsmith : schuldgevoel kan later hulpverlenend gedrag
stimuleren (experimenten met personen wie men eerder schade heeft
berokkend)
Positieve gevolgen van het niet helpen
Inschatten van de ernst van de situatie
- Eigen ervaringen, inlevingsvermogen, verinnerlijkte normen, gezond
verstand
- Vaak weet de getuige zelf niet of een situatie zorgwekkend is
3
HF 1: INLEIDING
Sociale psychologie
Sociale psychologie is het studiedomein binnen de psychologie dat een
antwoord wil bieden op de vraag hoe individuen reageren in sociale
situaties.
Welke invloed heeft de aanwezigheid van anderen op het gedrag van een
individu ?
“Je kan niet niet beïnvloed worden” : aanwezigheid van anderen beïnvloedt
denken, gedrag (verbaal/nonverbaal), emoties, motivatie,…
Wij zijn kuddedieren : de mens heeft anderen nodig om te overleven, om
zich veilig te voelen, om taken te verdelen, om ideeën uit te voeren, om bij
te leren, om steun te vinden, om te zorgen en verzorgd te worden…
Het belang van ons sociale leven
Sociale behoeften en huidhonger
Sociale verbondenheid als basisbehoefte in motivatietheorieën
Introvert/extravert ?
Empathie en spiegelneuronen
HF 2: HULPVERLENEND GEDRAG
DE EMPATHIE / ALTRUÏSME HYPOTHESE (BATSON)
Altruïstische behoefte (los van eigen voordeel, je denkt niet aan je eigen winst of
eigen problemen) + egoïstische behoefte (sociale waardering en status) +
empathie (jezelf plaatsen in de situatie van een ander, zo ga je onbaatzuchtig
helpen)
Altruïstisch gedrag = gedrag waarbij je de ander centraal stelt
“Maximalisatie van de opbrengst voor anderen”
Zelfopofferend, je wint er niets bij
Is helpen ‘zelfopofferend’, of is er ook een egoïstische component…?
Helpend gedrag kan belonend zijn voor de helper (bv dankbaarheid)
Niet helpen kan negatieve gevolgen hebben (bv reacties v anderen,
schuldgevoel,
straf wegens schuldig verzuim)
Wanneer helpen we uit authentieke bezorgdheid
voor anderen ?
Wanneer helpen we uit eigenbelang, proberen we
vooral ons eigen onbehagen te verminderen ?
1
,Kern : in welke mate kunnen we ons empathisch inleven in de ander, kunnen we
het perspectief van de ander aannemen ?
DIFFUSIE VAN VERANTWOORDELIJKHEID
Het omstaanderseffect (bystander apathy)
- Hoe meer omstaanders er bij een noodsituatie zijn, hoe minder kans dat
het slachtoffer zal geholpen worden ‘Er is volk genoeg om te helpen’
o Hoe meer potentiële hulpverleners, hoe lager men de eigen
verantwoordelijkheid inschat
o Slachtoffer heeft meer kans om geholpen te worden indien er één
voorbijganger is dan wanneer er meerdere zijn we kijken naar wat
anderen doen
- Schuldgevoel bij niet helpen is kleiner (‘de anderen hebben ook niet
geholpen’)
o Schrik om iets verkeerd te doen of schrik van de reactie van de
persoon
- Er is vaak onzekerheid over wat er gebeurt is, hoe groter die is hoe meer
we de andere nodig hebben om info te geven over hoe we moeten
handelen (voorspelbaarheid)
o Als er minder onzekerheid is kan je meer op je eigen oordeel
vertrouwen
Experiment van Darley & Latané (reactie op epileptische aanval en
rookwolk)
FACTOREN VAN INVLOED OP HULPVERLENEND GEDRAG
Bekendheid van de medegetuigen
- Wanneer de proefpersonen in een experiment elkaar kennen, zullen ze
vaker
overgaan tot helpend gedrag dan wanneer ze elkaar niet kennen
o Minder angst om zich belachelijk te maken
o Betere communicatie/overleg
Experiment Darley & Latané ↓
Conditie Percentage hulpverlenende
proefpersonen
Alleen 70% (theoretisch 91%)
2 onbekende proefpersonen 40%
2 vrienden 70%
Competentie van de omstaanders
Bibliotheek experiment Bickman:
2
, Ga je wel helpen wnr je de enige bent die kan helpen, alhoewel je niet de enige
getuige bent ?
Hulp wordt geboden wanneer proefpersoon de enige aanwezige is die hulp kan
bieden
- Experiment met medeproefpersonen van 4 & 6 jaar oud
- Je gaat sneller hulp bieden dan met volwassen medegetuigen of
hulpverleners
o MAAR niet zo hulpvaardig als in alleen conditie
o MAW zelfs diffusie van verantwoordelijkheid naar medegetuigen die
niet of nauwelijks in staat zijn om te helpen
Kosten en baten
- We maken een afweging van de kosten die het eventuele helpen met zich
meebrengt, en de baten die we erbij ondervinden
- Sociale uitwisselingstheorie: uitwisseling vn input en output in sociale
situaties (balans)
Negatieve gevolgen van het helpen
- Zelf gevaar lopen
o Experiment metro Philadelphia : minder pp gaan over tot hulp bij
gebruik van nepbloed, en ook hogere latentietijd
- Angst om de situatie erger te maken
- Tijdverlies (maatschappelijke druk?)
- Normconflicten (‘moeien met andermans zaken’, overtreden van normen
voor goed
fatsoen), bv minder hulp bij echtelijke ruzie dan bij onbekenden
Positieve gevolgen van het helpen
- Dankbaarheid, respect, vriendschap, beloning,…
Negatieve gevolgen van het niet helpen
- Schuldgevoel, teleurstelling in eigen gedrag, medelijden, besef dat men
had kunnen voorkomen
- Mensen helpen ook vaak uit extrinsieke motivatie (vermijden van sanctie)
- Experiment Carlsmith : schuldgevoel kan later hulpverlenend gedrag
stimuleren (experimenten met personen wie men eerder schade heeft
berokkend)
Positieve gevolgen van het niet helpen
Inschatten van de ernst van de situatie
- Eigen ervaringen, inlevingsvermogen, verinnerlijkte normen, gezond
verstand
- Vaak weet de getuige zelf niet of een situatie zorgwekkend is
3
