Samenvatting politicologie gezondheidsbevordering

Politicologie
Ideologieën
Inleiding & Definitie
 Ideologie is een gedeeld of onderliggend ideeënstelsel.
 Het heeft een centrale plaats in de sociale wetenschappen.
 Er is weinig eensgezindheid over de definitie (begrip met vele
betekenissen).
 Ideologieën bieden een coherente visie voor politieke stromingen.
 Ze worden geponeerd als uiterste posities op politieke breuklijnen.
 Ideologie dient als intellectuele basis en praktisch
machtsinstrument.
Oorsprong & Kritiek
 Antoine Destutt de Tracy (1796): Introduceren als 'Wetenschap van
ideeën'.
 Napoleon : Gaf term een negatieve lading (radicaal, doctrinair, les
ideologes)
 Marx en Engels: sterke negatieve betekenis in ‘de duitse ideologie’
(1885)
o Ideologie is een vervalsing van de werkelijkheid.
o De heersende ideeën zijn de ideeën van de heersende
materiële macht.
o Ideologie fungeert als 'superstructuur' en legitimeert zo de
materiële basis (economische verhoudingen).
 Vladimir Lenin: Behandelde ideologie in beginsel als een neutraal
begrip.
o Pleitte voor een 'socialistische ideologie' (wetenschappelijk
socialisme).
o Verwierp de 'burgerlijke ideologie'.
 Gramsci (gevangen communist in fascisme)
o Culturele hegemonie (1929-35) : cultuur en maatschappij houden
heersende opvattingen in stand => socialistische revolutie blijft uit
o Passieve acceptatie => culturele norm
 Conservatisme (1950) : sceptische houding
o Ideologie wilt verandering maar verandering ligt buiten capaciteiten
mens
o Traditiegebaseerd, ervaring, geschiedenis
Wat is ideologie?
 Omschrijving ‘ good society’
 Commitment to change politcal systems
 Geen wetenschappelijke theorie
o Wetenschap: begrijpen, verklaren, beschrijven, empirisch
o Ideologie: voorschrijven, veranderen of conserveren, gevolgen
 Heywood: 1) world-view 2) desired future 3) HOW
 Synthese: neutraal concept dat verwijst naar actiegericht
gedachtensysteem, naar een set van ideeën die de doelen en middelen
van een sociale actie poneren, motiveren of verklaren
Morfologie van ideologie
 3 bestandsdelen
o Descriptief: analysekader

, o Prescriptief: ideale samenleving, fundamentele niveau, doel,
waarden en normen
o Operationeel: strategie, hoe, gericht op machtstrijd en politieke
steun
 Ideologische analyse niet als wetenschappelijke analyse
Te normatief en niet de nodige interne krtiek
Hebben eigen subjectieve kwaliteitscriteria
Links en rechts
 Mensen hebben nood aan structuur in politieke partijen en een soort
richtingsaanwijzer
 Betekenis is verschoven doorheen jaren
 Ontstaan 7 mei 1789 Louis XVI Franse staten generaal in salle des menus
plaisirs
o Geldproblemen -> stemmen
o Meer macht koning, conservatief= R >< minder macht koning,
hervormingsgezind= L
o Daarna verspreiding via vs kanalen
o Eng en Vs hadden al stabiel 2 partij systeem
 Relevantie ? afhankelijk van verwachtingen
o Ordenen
o Aanduiding van positie en inhoud van groot aantal houdingen en
stellingen
o Algemeen beeld over fundamentel waarden
 Progressief en conservatief
o Niet idem als links en rechts
o Niet idem als behoudingsgezind en veranderingsgezind
 Toenemende complexiteit breuklijnenlandschap
o Niet langer stabiele breuklijnen
o Nieuwe breuklijnen -> partijen zouden zich moeten herpositioneren
 Materialisten (economische groei, welvaart, orde) vs post-
materialisten (individuele vrijheid, zelfontplooiing, zorg voor
milieu -> groene partijen)
 Sociaal-culturele/ morele/ ethisch-culturele links-rechts
breuklijn
 Democratie, gezagrelaties, mensbeeld, normen en
waarden, identiteiten, sociale verhoudingen, …
 Links= vrijheid; rechts = gelijkheid (>< sociaal-
economisch)
ontdubbbeling maar geen samenhang
 Hoefijzermodel, combinatie 2 vormen links-rechts,.. -> vereenvoudigen en
veralgemeniseren complexe gehelen van ideeën
Overzicht ideologieën
 Evolueren mee met tijd en huidige vraagstukken
 Waarden dienen regelmatig geherinterpreteerd worden
 Veel verandering tussen val bastille 1789 en val Berlijnse muur 1989
 Ideaaltypisch beeld: zuivere vorm
 In praktijk vaak combinaties
 Liberalisme
o Abstracter liberalisme: meta-ideologie (breed kader voor debat),
filosofie, algemene fundamentele principes -> rechten en vrijheden
o Partij-ideologisch liberalisme: open-VLD
 Vrijheid van het hoogste goed: individu centraal (vs
gemeenschap)
 Historisch: rationaliteit en wetenschap verdringen religie

,  Thomas Hobbe en John Locke
o Economisch liberalisme: Adam Smith
 Eigenbelang en streven naar nutsmaximalisatie
Onzichtbare hand leidt tot beste collectieve resultaat
o Kernconcepten
 Afwezigheid externe dwang en mogelijkheid talenten
ontplooien
 Nachtwakersstaat: macht als bescherming individu
 Kleine staat
 Positief mensbeeld: rationeel (goed leven kiezen) en
vooruitgangsdenken
 Egoïsme -> vrijheid want anders misbruik macht
 Rechtvaardigheid: gelijk geboren
 Gelijkheid voor wet en politiek
 Gelijke kansen maar geen resultatenMeritocratie
 >< sociale liberalen: sturing van verdeling van de
welvaart
 Tolerantie en diversiteit
 Vrije markt van ideeën
o Stromingen
 Klassiek liberalisme: egoïsme, rationeel individu, negatieve
invulling vrijheid, vrije markt
 Sociaal darwinisme: survival of the fittest kwaliteit
samenleving
 Neoliberalisme
 Modern liberalisme= sociaal/ links liberalisme; John Rawls
 Reactie groeiende sociale ongelijkheid
 HerverdelingsmechanismeGrotere staat
 Positieve vorm vrijheid
 Progressieve stroming
 Conservatisme 19e E
o Edmund Bures: reflections on the revolution of France: afkeer van
hervorming en revolutie want kwaliteitsverlies
o Basispunten
 Respect voor religieuze traditie
 Organisatie samenleving= werk van God
 Stabiliteit en zekerheid identiteit individu
 Pessemistisch mensbeeld
 afhankelijk, egoïstisch, moreel imperfect
 Belang van hiërarchie en autoriteit
 Nood aan pragmatische opstelling
 Belang van normen
 Pessimistisch samenleving beeld
 Geef individu identiteit, veiligheid, geborgenheid,
zekerheid
 Niet maakbaar maar historisch organisch gegroeid
 Ontstaan door samenwerking organen: familie, normen
en waarden en natie
 Sociale hiërarchie
 Natuurlijk gegeven, elk heeft zijn rol
 Rijken steunen de armen
 Autoriteit en leiderschap van nature aanwezig
 Bezit als centrale waarde
 Psychologische veiligheid en sociale zekerheid

,  Stabiliteit door respect + Zelfrealisatie
 Ingrijpen ter bescherming samenleving
o Stromingen
 Autoritair conservatisme : autoritair leiderschap
 Hedendaags conservatisme: NVA
 Pragmatisch of paternalistisch conservatisme:
 Veranderen om te behouden
 Organicisme en plicht : rijken hebben
verantwoordelijkheid vr sociale cohesie en eenheid
 Christendemocratie: vroeger vorm van ^
 Rerum novarum paus LEO XIII 1891
 Kernconcepten
o Christelijke waarden en normen evangelie
 Inspiratie voor politieke inzichten
o Personalisme: mens als hoogste goed
 Mens in relatie tot gemeenschap
 Sociaal gecorrigeerde (door
gemeenschap) markteconomie
 Pragmatisch : streven naar consensus en
compromis in politiek
o Subsidiariteit: staat trekt zich terug uit
samenleving en komt enkel toe bij
gemeenschap-overstijgende beslissingen
 Klassensamenwerking
 neocorporatisme
 socialisme
o marxisme (bruuske overname) vs sociaaldemocratie (geleidijk,
machtdeelname)
o sociale gevolgen industriële revolutie
o Saint-simonisme: eerste socialistische auteurs
o Kernconcepten
 Gemeenschap centraal
 Maakbaarheid
 Samenwerken voor gemeenschappelijke
doetomingenlen
 Gelijkheid = rechtvaardigheid
 Nodig om vrijheid te bereiken
 Behoeften mensen tegemoetkomen
 Herverdeling
 Klasseloze samenleving
 Klasse: zelfde socio-economische positie
 Marxisme: productiemiddelen; conflict
 Sociaaldemocraten: inkomen en status-> ++ klassen
 Nu: groei middenklasse -> gelijke kansen voor alle
mensen ongeacht afkomst en kenmerken
 Gemeenschappelijk bezit: via nationalisering of een
gemengde economie
o Stromingen
 Revolutionair socialisme
 Geweldadige proletarische revolutie
 staatseigendom
 Reformatorisch socialisme
 Democratische weg
 Gemengde economie en herverdeling