Hoofdstuk 1: De sociologische verzuchting
1.1 Wat is sociologie?
Het is een jonge, verdeelde en vrij onbekende wetenschap. Men is het enkel eens binnen de
sociologie over het feit dat het moeilijk definieerbaar is.
Weber: Wetenschappelijke poging om het sociale handelen te begrijpen, bedoeling om tot een
causale verklaring van het verloop en de effecten van dat handelen te komen.
De sociologische verklaring van Weber heeft de vorm van oorzaak-gevolgrelaties. Niet alle sociologen
zijn het eens met de definitie die Weber van de sociologie geeft.
Definities worden gebruikt om de sociologie vast te leggen maar niet om het te begrijpen.
1.2 Wat de sociologie ons leert
Alles is contingent maar nog niet arbitrair of willekeurig.
Iets is contingent als het anders had kunnen zijn dan het nu is.
Contingentie
Het besef van het contingente speelt een belangrijke rol in de sociologie.
Wat afwijkend gedrag is binnen een bepaalde samenleving, is dat niet noodzakelijk in een andere. De
normen die we hanteren om afwijkend en crimineel gedrag te beoordelen, zijn van sociale
oorsprong. Belangrijke veranderingen kunnen in korte tijd gebeuren. Volgens de socioloog Howard
Becker heeft de sociologie m.b.t. het afwijkende gedrag een dubbele taak:
1. Verklaren waarom individuen tot afwijkend gedrag komen
2. Verklaren waarom gedragingen in bepaalde samenlevingen afwijkend zijn en in andere niet.
1.3 Contingent maar niet arbitrair
Door besef van het contingente kan men de organisatie van de SL niet langer uitleggen door
Goddelijke wil of natuurlijke noodzaak.
Jean-Jacques Rousseau vroeg zich af hoe men de mensen de wet kan doen eerbiedigen, als zij er zich
van bewust worden dat zij die zelf hebben gemaakt. Religie was volgens hem de enige oplossing. De
nieuwe religies, de civiele religies, moeten volgens hem dan ook doelbewust bijdragen tot
burgerdeugd. Hij bekritiseerd ook het Christendom dat ze volgens hem die taak niet voldoende
opnam.
1.3.1 Verlichting en Tegen-Verlichting
De aanhangers van de Verlichting dachten dat de rede de grondslag van de maatschappelijke orde
moest worden. Het samenleven zou door vooruitgang gekenmerkt worden als de mensen redelijk
zouden handelen. De rede en het wetenschappelijke denken zouden vooruitgang en geluk brengen.
De Tegen-Verlichting vreesde dat het redelijke handelen tot egoïsme, sociale ontreddering en
vervreemding zou kunnen leiden. Godsdienst en gezag zijn volgens hen nodig om het samenleven te
regelen.
De fundamenten van de sociologie werden in de discussie tussen Verlichting en Tegen-Verlichting
gelegd. De vroege sociologie kan worden beschouwd als een poging om de Verlichting en de Tegen-
Verlichting met elkaar te verzoenen.
1.3.2 Grondlegger van de sociologie: Auguste Comte (1798-1857).
Pagina 1 van 95
,Auguste Comte was de eerste die de term sociologie bedacht en gebruikte. Comte pleitte voor een
sociologie die steunt op wetenschappelijke observatie en logica. De sociale werkelijkheid moest op
een positivistische, namelijk wetenschappelijke manier, benaderd worden.
Aandacht moet gaan naar het ontdekken van regelmaten in het gedrag van de mensen. De
waargenomen feiten moeten gecoördineerd worden tot grotere gehelen dankzij kennis en theorie.
Hij onderkende drie opeenvolgende stadia in de ontwikkeling van de menselijke denkwijze:
1. de religieuze stadia: waargenomen verschijnselen worden verklaard uit de werking van
bovennatuurlijke krachten.
2. de metafysische stadia: de verklaring van de gebeurtenissen vindt plaats door te verwijzen
naar onpersoonlijke abstracties
3. de stadia van het wetenschappelijk denken: kennisverwerving door waarneming en
vergelijking van verschijnselen. Het menselijk handelen wordt door de rede geleid.
Volgens Comte vloeit de maatschappelijke orde niet spontaan voort uit individueel redelijk gedrag en
evenmin door dwang maar dat respect voor de wetten en maatschappelijke orde een irrationele
grondslag heeft.
Het menselijk handelen wordt niet alleen geleid door de rede, maar ook door impulsen, gevoelens en
emoties. De enige instelling die rede en emoties, denken en voelen van de mensen kan
samenbrengen en oriënteren is de religie. Comte probeerde een nieuwe religie te grondvesten
waarin de mensheid zelf centraal stond. De oude religies verhinderden volgens hem dat sociale
vooruitgang wordt geboekt.
1.3.3 Debat tussen Habermas en Luhmann.
Waarom en in welke mate is de door de mens geschapen maatschappelijke orde niet willekeurig, niet
arbitrair en ons vertrouwen en inzet waard?
Habermas gelooft dat de wetenschap ons een methode aanreikt om op een open wijze met elkaar te
communiceren. Redelijke en eerlijke mensen kunnen, door een open en wetenschappelijke
communicatie te hebben, ervoor zorgen dat de regels en de instellingen die we zelf maken,
ophouden willekeurig en arbitrair te zijn. Volgens Habermas kunnen we het arbitraire laten
verdwijnen.
Luhmann denkt dat we met het contingente moeten leren leven door het arbitraire op een aantal
punten te aanvaarden. Ook redelijke mensen zijn het via een redelijke discussie nooit eens over wat
wenselijk en prioritair is. Daarom is de meerderheidsregel volgens hem bedacht. Een wet die via een
meerderheidsbeslissing tot stand is gekomen, moet worden gerespecteerd, ook al vinden we die
regel niet rechtvaardig, dit noemt Rechtspositivisme.
Volgens Luhmann kan chaos slechts worden vermeden door de keuzemogelijkheid van de mensen op
een of andere manier te beperken en door de mensen te laten geloven dat de bestaande orde
onvermijdelijk is.
1.4 Waarom al die zorgen om orde?
Het sociologische probleem van orde verwijst naar het behoud van de mogelijkheid om tot
nageleefde regels te komen. De fundamentele sociologische vragen over de sociale orde zijn ten
eerste, hoe worden voorspelbaarheid en een mate van orde gerealiseerd (Het probleem van de
orde).Ten tweede, welke regels zijn absoluut nodig en dus niet-arbitrair. (Het probleem van de niet-
arbitraire contingentie).
Het verwijst niet naar de bestaande orde en de ongewijzigde bestendiging hiervan maar naar de
mogelijkheid om tot nageleefde regels te komen.
Pagina 2 van 95
,1.5 De legitimerende derden: natuur, geschiedenis en samenhang.
De natuur, de geschiedenis en de samenhang zijn de drie bronnen van niet-contingentie en orde
maar geen enkele geeft een sluitend antwoord op de vraag welke aspecten van ons maatschappelijke
orde contingent, gemakkelijk te veranderen zijn en welke niet. De natuur, de geschiedenis en de
samenhang leggen beperkingen op, maar het is onduidelijk welke en hoe dwingend ze zijn.
1.5.1 Natuur
Onze maatschappelijke orde wordt beïnvloed door de natuurlijke condities en eigenschappen van het
menselijke organisme en zijn omgeving. De natuur legt ons overigens niet alleen fysieke beperkingen
op. Sommige gedragingen zitten blijkbaar op de rand van natuur en cultuur, zoals de wijze waarop via
het gelaat bepaalde emoties worden uitgedrukt.
Er werd veelvuldig naar de natuur gegrepen om een bepaalde maatschappelijke orde te verdedigen.
De Oostenrijkse economist F.A. Hayek was van mening dat de markteconomie overeenstemt met de
‘ingeboren instincten’ van de mens. Inzicht in de ware natuur van de mens leidt tot een keuze voor
de radicale vormen van vrijemarkteconomie. De natuur is een bron van niet-contingente regels, maar
we weten niet precies welke regels dat zijn.
1.5.2 Geschiedenis (ervaringen, herinneringen)
De geschiedenis legt ook beperkingen op. De ‘keuzes’ die de samenlevingen of culturen maken, de
paden die zij inslaan, beperken latere keuzemogelijkheden. Volgens Karl Marx kende de geschiedenis
een dwingende ontwikkeling, waarvan toekomstige stadia al konden worden onderscheiden en
beschreven. Het eindstadium zou gekenmerkt worden door de afwezigheid van beperkingen en door
een aangename orde waarin niets nog arbitrair was, waarin het handhaven van orde geen enkele
dwang of illusie meer behoefde. Volgens Marx is de klassenstrijd een gevolg van geschiedenis en een
noodzaak.
Een beroep doen op de geschiedenis verschijnt als een poging om de keuzevrijheid te beperken. De
Amerikaanse socioloog Jeffrey Alexander is van oordeel dat mensen behoefte hebben aan een
theorie van de geschiedenis om zich in de tijd te kunnen situeren, en om een opvatting te hebben
over wat zij en hun cultuur naartoe gaan. Dit is een onderdeel van de menselijke identiteit.
1.5.3 Samenhang
De gezinssociologen uit de jaren vijftig dachten het traditionele gezin het best aangepast was aan de
moderne economie. De rol van de man en vrouw waren gedefinieerd. De man werkte en de vrouw
zorgde voor de kinderen. De werkverdeling is het gevolg van de samenhang tussen gezin en
economie. We weten niet hoe dwingend de samenhang tussen gezin en economie is en naar welke
soort economische organisatie en gezinsvorm die gaat leiden.
Het beroep op de natuur, de geschiedenis en de samenhang is steeds een manier om de bestaande
orde te verantwoorden en te legitimeren. Een vierde bron van niet-contingentie, maar die niet tot
wetenschappelijk onderzoek naar niet-contingentie leidt, is de vanzelfsprekendheid. De mensen
aanvaarden de maatschappelijke orde omdat die vanzelfsprekend lijkt.
Hoofdstuk 2: De taak en de houding van de socioloog
2.1 De taak van de socioloog: cijferaar, mythejager, levenskunstenaar.
Cijferaar: de empirisch-analytische taak
Het Empirisch onderzoek van een socioloog moet leiden tot inzichten in het maatschappelijk leven.
De socioloog verondersteld niets maar zal altijd onderzoeken. Na dit onderzoek zal de socioloog zijn
bevindingen interpreteren aan de hand van theorieën, dit zijn algemene uitspraken over het
menselijk gedrag waarvan de verbijzondering of specificatie de waarneming kan verklaren . Een
Pagina 3 van 95
, hypothese is een stelling die uit een theorie wordt afgeleid en die door empirisch onderzoek wordt
getoetst.
Bij onderzoek krijgt een socioloog een groot aantal gegevens op zich, het is de taak van de opleiding
van sociologen om hem te trainen hiermee om te gaan.
Functionalistische theorie:
de vorm van een instelling word bepaald door de vorm van een andere OF de vorm van een instelling
moet functioneel zijn voor die van een andere instelling.
Bv. Het gezin en economie moeten aan elkaar aangepast zijn: in een industriële economie zal het
nucleaire gezin het meest voorkomen. Later bleek dat dit door de decenia is veranderd, als socioloog
word dan niet de theorie aangepast enkel bijstellen. In dit geval kwam men erachter dat het gezin
met gespannen voet leeft met de economie en dat mijn dit op verschillende wijzen zal proberen op
te vangen bv. Kinderopvang, lager kindertal etc.
Men doet op twee manieren aan sociologie, me kan vertrekken vanuit een bepaald beleidsvraagstuk
en hiervoor een theorie bedenken of men kan vertrekken vanuit een bepaalde theorie en hiervoor
onderzoeken of ze nog steeds past en daarna kan men het bijstellen. In feite is geen van beide beter
en moet men beide combineren.
Mythejager: de kritische taak
De taak van de socioloog als onderzoeker is om een kritische blik te werken op de samenleving
(Kritische Functie). Dit doet de socioloog door het gene dat men als waarheid aanziet te
onderzoeken en indien nodig te ontkrachten. De socioloog toont als het ware de diepliggende
werkelijkheid dat men vaak niet onder ogen wilt zien.
Het verwerven van betrouwbare kennis over het handelen en samenleven van mensen zal dikwijls
tot spanningen en conflicten leiden. De bevindingen van de socioloog kunnen botsen met die van
andere belangengroepen en verzwegen worden.
De Pioniers van de Kritische functie zijn:
Karl Marx:
Zag in de gangbare economische stelsels enkel een uitdrukking van de belangen van de dominante
sociale groepen.
De beschrijving van de werkelijkheid en de visie op de geschiedenis die in een maatschappij werden
verspreid dienden ervoor om de sociale en economische positie van de dominante groepen te
waarborgen.
Freud:
Ook idee van een dubbele werkelijkheid
gedrag van mensen komt door wat ze bewust denken maar ook door hun onderbewustzijn.
Via analyse kan men de inhoud van het onderbewuste naar het oppervlakte van het bewustzijn
brengen. Wanneer men bewust is van de verborgen en onderdrukte drijfveren van het gedrag krijgt
de patiënt meer controle over zijn handelen en leven.
De kritische socioloog wil de kennis over het samenleven die door belangen en vooroordelen wordt
versluierd, aan het licht brengen en de zelfgemaakte beperkingen die we ons opleggen, ongedaan
maken.
Levenskunstenaar: de praktische taak
Niet alle sociologen vinden de kritische functie belangrijk en ze vragen zich af of deze wel altijd nuttig
en nodig is. Hierin klinkt het denken van Nietzsche.
Hij stelt dat niet alleen de feitelijke juistheid (validiteit) van een uitspraak belangrijk is, maar wel of
de vraag of dit geloof/overtuiging mensen helpt te leven. Volgens hem konden sommige mensen wel
Pagina 4 van 95
1.1 Wat is sociologie?
Het is een jonge, verdeelde en vrij onbekende wetenschap. Men is het enkel eens binnen de
sociologie over het feit dat het moeilijk definieerbaar is.
Weber: Wetenschappelijke poging om het sociale handelen te begrijpen, bedoeling om tot een
causale verklaring van het verloop en de effecten van dat handelen te komen.
De sociologische verklaring van Weber heeft de vorm van oorzaak-gevolgrelaties. Niet alle sociologen
zijn het eens met de definitie die Weber van de sociologie geeft.
Definities worden gebruikt om de sociologie vast te leggen maar niet om het te begrijpen.
1.2 Wat de sociologie ons leert
Alles is contingent maar nog niet arbitrair of willekeurig.
Iets is contingent als het anders had kunnen zijn dan het nu is.
Contingentie
Het besef van het contingente speelt een belangrijke rol in de sociologie.
Wat afwijkend gedrag is binnen een bepaalde samenleving, is dat niet noodzakelijk in een andere. De
normen die we hanteren om afwijkend en crimineel gedrag te beoordelen, zijn van sociale
oorsprong. Belangrijke veranderingen kunnen in korte tijd gebeuren. Volgens de socioloog Howard
Becker heeft de sociologie m.b.t. het afwijkende gedrag een dubbele taak:
1. Verklaren waarom individuen tot afwijkend gedrag komen
2. Verklaren waarom gedragingen in bepaalde samenlevingen afwijkend zijn en in andere niet.
1.3 Contingent maar niet arbitrair
Door besef van het contingente kan men de organisatie van de SL niet langer uitleggen door
Goddelijke wil of natuurlijke noodzaak.
Jean-Jacques Rousseau vroeg zich af hoe men de mensen de wet kan doen eerbiedigen, als zij er zich
van bewust worden dat zij die zelf hebben gemaakt. Religie was volgens hem de enige oplossing. De
nieuwe religies, de civiele religies, moeten volgens hem dan ook doelbewust bijdragen tot
burgerdeugd. Hij bekritiseerd ook het Christendom dat ze volgens hem die taak niet voldoende
opnam.
1.3.1 Verlichting en Tegen-Verlichting
De aanhangers van de Verlichting dachten dat de rede de grondslag van de maatschappelijke orde
moest worden. Het samenleven zou door vooruitgang gekenmerkt worden als de mensen redelijk
zouden handelen. De rede en het wetenschappelijke denken zouden vooruitgang en geluk brengen.
De Tegen-Verlichting vreesde dat het redelijke handelen tot egoïsme, sociale ontreddering en
vervreemding zou kunnen leiden. Godsdienst en gezag zijn volgens hen nodig om het samenleven te
regelen.
De fundamenten van de sociologie werden in de discussie tussen Verlichting en Tegen-Verlichting
gelegd. De vroege sociologie kan worden beschouwd als een poging om de Verlichting en de Tegen-
Verlichting met elkaar te verzoenen.
1.3.2 Grondlegger van de sociologie: Auguste Comte (1798-1857).
Pagina 1 van 95
,Auguste Comte was de eerste die de term sociologie bedacht en gebruikte. Comte pleitte voor een
sociologie die steunt op wetenschappelijke observatie en logica. De sociale werkelijkheid moest op
een positivistische, namelijk wetenschappelijke manier, benaderd worden.
Aandacht moet gaan naar het ontdekken van regelmaten in het gedrag van de mensen. De
waargenomen feiten moeten gecoördineerd worden tot grotere gehelen dankzij kennis en theorie.
Hij onderkende drie opeenvolgende stadia in de ontwikkeling van de menselijke denkwijze:
1. de religieuze stadia: waargenomen verschijnselen worden verklaard uit de werking van
bovennatuurlijke krachten.
2. de metafysische stadia: de verklaring van de gebeurtenissen vindt plaats door te verwijzen
naar onpersoonlijke abstracties
3. de stadia van het wetenschappelijk denken: kennisverwerving door waarneming en
vergelijking van verschijnselen. Het menselijk handelen wordt door de rede geleid.
Volgens Comte vloeit de maatschappelijke orde niet spontaan voort uit individueel redelijk gedrag en
evenmin door dwang maar dat respect voor de wetten en maatschappelijke orde een irrationele
grondslag heeft.
Het menselijk handelen wordt niet alleen geleid door de rede, maar ook door impulsen, gevoelens en
emoties. De enige instelling die rede en emoties, denken en voelen van de mensen kan
samenbrengen en oriënteren is de religie. Comte probeerde een nieuwe religie te grondvesten
waarin de mensheid zelf centraal stond. De oude religies verhinderden volgens hem dat sociale
vooruitgang wordt geboekt.
1.3.3 Debat tussen Habermas en Luhmann.
Waarom en in welke mate is de door de mens geschapen maatschappelijke orde niet willekeurig, niet
arbitrair en ons vertrouwen en inzet waard?
Habermas gelooft dat de wetenschap ons een methode aanreikt om op een open wijze met elkaar te
communiceren. Redelijke en eerlijke mensen kunnen, door een open en wetenschappelijke
communicatie te hebben, ervoor zorgen dat de regels en de instellingen die we zelf maken,
ophouden willekeurig en arbitrair te zijn. Volgens Habermas kunnen we het arbitraire laten
verdwijnen.
Luhmann denkt dat we met het contingente moeten leren leven door het arbitraire op een aantal
punten te aanvaarden. Ook redelijke mensen zijn het via een redelijke discussie nooit eens over wat
wenselijk en prioritair is. Daarom is de meerderheidsregel volgens hem bedacht. Een wet die via een
meerderheidsbeslissing tot stand is gekomen, moet worden gerespecteerd, ook al vinden we die
regel niet rechtvaardig, dit noemt Rechtspositivisme.
Volgens Luhmann kan chaos slechts worden vermeden door de keuzemogelijkheid van de mensen op
een of andere manier te beperken en door de mensen te laten geloven dat de bestaande orde
onvermijdelijk is.
1.4 Waarom al die zorgen om orde?
Het sociologische probleem van orde verwijst naar het behoud van de mogelijkheid om tot
nageleefde regels te komen. De fundamentele sociologische vragen over de sociale orde zijn ten
eerste, hoe worden voorspelbaarheid en een mate van orde gerealiseerd (Het probleem van de
orde).Ten tweede, welke regels zijn absoluut nodig en dus niet-arbitrair. (Het probleem van de niet-
arbitraire contingentie).
Het verwijst niet naar de bestaande orde en de ongewijzigde bestendiging hiervan maar naar de
mogelijkheid om tot nageleefde regels te komen.
Pagina 2 van 95
,1.5 De legitimerende derden: natuur, geschiedenis en samenhang.
De natuur, de geschiedenis en de samenhang zijn de drie bronnen van niet-contingentie en orde
maar geen enkele geeft een sluitend antwoord op de vraag welke aspecten van ons maatschappelijke
orde contingent, gemakkelijk te veranderen zijn en welke niet. De natuur, de geschiedenis en de
samenhang leggen beperkingen op, maar het is onduidelijk welke en hoe dwingend ze zijn.
1.5.1 Natuur
Onze maatschappelijke orde wordt beïnvloed door de natuurlijke condities en eigenschappen van het
menselijke organisme en zijn omgeving. De natuur legt ons overigens niet alleen fysieke beperkingen
op. Sommige gedragingen zitten blijkbaar op de rand van natuur en cultuur, zoals de wijze waarop via
het gelaat bepaalde emoties worden uitgedrukt.
Er werd veelvuldig naar de natuur gegrepen om een bepaalde maatschappelijke orde te verdedigen.
De Oostenrijkse economist F.A. Hayek was van mening dat de markteconomie overeenstemt met de
‘ingeboren instincten’ van de mens. Inzicht in de ware natuur van de mens leidt tot een keuze voor
de radicale vormen van vrijemarkteconomie. De natuur is een bron van niet-contingente regels, maar
we weten niet precies welke regels dat zijn.
1.5.2 Geschiedenis (ervaringen, herinneringen)
De geschiedenis legt ook beperkingen op. De ‘keuzes’ die de samenlevingen of culturen maken, de
paden die zij inslaan, beperken latere keuzemogelijkheden. Volgens Karl Marx kende de geschiedenis
een dwingende ontwikkeling, waarvan toekomstige stadia al konden worden onderscheiden en
beschreven. Het eindstadium zou gekenmerkt worden door de afwezigheid van beperkingen en door
een aangename orde waarin niets nog arbitrair was, waarin het handhaven van orde geen enkele
dwang of illusie meer behoefde. Volgens Marx is de klassenstrijd een gevolg van geschiedenis en een
noodzaak.
Een beroep doen op de geschiedenis verschijnt als een poging om de keuzevrijheid te beperken. De
Amerikaanse socioloog Jeffrey Alexander is van oordeel dat mensen behoefte hebben aan een
theorie van de geschiedenis om zich in de tijd te kunnen situeren, en om een opvatting te hebben
over wat zij en hun cultuur naartoe gaan. Dit is een onderdeel van de menselijke identiteit.
1.5.3 Samenhang
De gezinssociologen uit de jaren vijftig dachten het traditionele gezin het best aangepast was aan de
moderne economie. De rol van de man en vrouw waren gedefinieerd. De man werkte en de vrouw
zorgde voor de kinderen. De werkverdeling is het gevolg van de samenhang tussen gezin en
economie. We weten niet hoe dwingend de samenhang tussen gezin en economie is en naar welke
soort economische organisatie en gezinsvorm die gaat leiden.
Het beroep op de natuur, de geschiedenis en de samenhang is steeds een manier om de bestaande
orde te verantwoorden en te legitimeren. Een vierde bron van niet-contingentie, maar die niet tot
wetenschappelijk onderzoek naar niet-contingentie leidt, is de vanzelfsprekendheid. De mensen
aanvaarden de maatschappelijke orde omdat die vanzelfsprekend lijkt.
Hoofdstuk 2: De taak en de houding van de socioloog
2.1 De taak van de socioloog: cijferaar, mythejager, levenskunstenaar.
Cijferaar: de empirisch-analytische taak
Het Empirisch onderzoek van een socioloog moet leiden tot inzichten in het maatschappelijk leven.
De socioloog verondersteld niets maar zal altijd onderzoeken. Na dit onderzoek zal de socioloog zijn
bevindingen interpreteren aan de hand van theorieën, dit zijn algemene uitspraken over het
menselijk gedrag waarvan de verbijzondering of specificatie de waarneming kan verklaren . Een
Pagina 3 van 95
, hypothese is een stelling die uit een theorie wordt afgeleid en die door empirisch onderzoek wordt
getoetst.
Bij onderzoek krijgt een socioloog een groot aantal gegevens op zich, het is de taak van de opleiding
van sociologen om hem te trainen hiermee om te gaan.
Functionalistische theorie:
de vorm van een instelling word bepaald door de vorm van een andere OF de vorm van een instelling
moet functioneel zijn voor die van een andere instelling.
Bv. Het gezin en economie moeten aan elkaar aangepast zijn: in een industriële economie zal het
nucleaire gezin het meest voorkomen. Later bleek dat dit door de decenia is veranderd, als socioloog
word dan niet de theorie aangepast enkel bijstellen. In dit geval kwam men erachter dat het gezin
met gespannen voet leeft met de economie en dat mijn dit op verschillende wijzen zal proberen op
te vangen bv. Kinderopvang, lager kindertal etc.
Men doet op twee manieren aan sociologie, me kan vertrekken vanuit een bepaald beleidsvraagstuk
en hiervoor een theorie bedenken of men kan vertrekken vanuit een bepaalde theorie en hiervoor
onderzoeken of ze nog steeds past en daarna kan men het bijstellen. In feite is geen van beide beter
en moet men beide combineren.
Mythejager: de kritische taak
De taak van de socioloog als onderzoeker is om een kritische blik te werken op de samenleving
(Kritische Functie). Dit doet de socioloog door het gene dat men als waarheid aanziet te
onderzoeken en indien nodig te ontkrachten. De socioloog toont als het ware de diepliggende
werkelijkheid dat men vaak niet onder ogen wilt zien.
Het verwerven van betrouwbare kennis over het handelen en samenleven van mensen zal dikwijls
tot spanningen en conflicten leiden. De bevindingen van de socioloog kunnen botsen met die van
andere belangengroepen en verzwegen worden.
De Pioniers van de Kritische functie zijn:
Karl Marx:
Zag in de gangbare economische stelsels enkel een uitdrukking van de belangen van de dominante
sociale groepen.
De beschrijving van de werkelijkheid en de visie op de geschiedenis die in een maatschappij werden
verspreid dienden ervoor om de sociale en economische positie van de dominante groepen te
waarborgen.
Freud:
Ook idee van een dubbele werkelijkheid
gedrag van mensen komt door wat ze bewust denken maar ook door hun onderbewustzijn.
Via analyse kan men de inhoud van het onderbewuste naar het oppervlakte van het bewustzijn
brengen. Wanneer men bewust is van de verborgen en onderdrukte drijfveren van het gedrag krijgt
de patiënt meer controle over zijn handelen en leven.
De kritische socioloog wil de kennis over het samenleven die door belangen en vooroordelen wordt
versluierd, aan het licht brengen en de zelfgemaakte beperkingen die we ons opleggen, ongedaan
maken.
Levenskunstenaar: de praktische taak
Niet alle sociologen vinden de kritische functie belangrijk en ze vragen zich af of deze wel altijd nuttig
en nodig is. Hierin klinkt het denken van Nietzsche.
Hij stelt dat niet alleen de feitelijke juistheid (validiteit) van een uitspraak belangrijk is, maar wel of
de vraag of dit geloof/overtuiging mensen helpt te leven. Volgens hem konden sommige mensen wel
Pagina 4 van 95
