Algemene urologische begrippen
Urologische urgenties
- acute onbeheersbare pijnklachten → nierkoliek of acute urinaire retentie
- orgaanbedreigende situaties → torsio testis of parafimosis
- Levensbedreigende situaties → urosepsis, trauma, Fournier, acute postrenale NI
Urologische alarmsymptomen
- Pijn, hematurie, koort → aanvullend onderzoek
Urologische interventies
1. Drainage lagere urinewegen
- transurethrale verblijfssonde
− Langer dan 3 dagen → siliconenkatheter
− Latex → allergische reacties
− Noodzaak langere periode? → suprapubische katheter of intermittent
− Belangrijke oorzaak nosocomiale infecties (urineweginfectie)
o >48u → kolonisatie blaas met bacterien (geen noodzaak AB)
− Obstructie → macroscopische hematurie en acute urinaire retentie
2. Drainage hogere urinewegen
- bij obstructieve pyelonefritis/pyonefrose
- bij gestuwde nier met postrenaal nierfalen
- Dubbel J stent
− Dunne hydrofiele katheter endoscopisch tussen nier en blaas
→ urine voorbij obstructie naar blaas
− Algemene anesthesie
- nefrostomie
− Percutane punctie nierbekken onder echo/CT
− Lokale verdoving
Lagere urinaire tractus symptomen: LUTS
Inleiding
- Hogere urinewegen: nierkelken, nierbekken, ureters
- Lagere urinewegen: blaas, prostaat, urethra
, Semeiologie
1. Anamnese
Vullingssymptomen Leidigingsproblemen Postmictiesymptomen
moeite met ophouden Moeite met plassen Klachten na het plassen
→ irritatieve mictieklachten → obstructieve michtieklachten
- toegenomen frequentie - hesitatie - nadruppelen
- nycturie - intermittentie
- aandrang - Zwakke straal
- persmictie
- alarmsymptomen GEEN onderdeel van LUTS → verdere diagnostiek
- inspanningsgebonden urineverlies = stressincontinentie
− Vrouwen > mannen
− Bij hoesten, niezen, lachen
− Voorbeschiktheid: obesitas, obsterische VG, radicale prostatectomie
- Aandrangincontinentie
− Onbeheersbare mictiedrang → ongecontroleerd urineverlies
− Overactieve blaas
- Gemengde incontinetie
− Achterhalen dominante vorm → behandelen
- continue incontinentie
− Overloopincontinentie, chronische retentie, vesicovaginale fistel, na hysterectomie
2. Klinisch onderzoek
- abdomen: percussie en palpatie → aantonen chronische urineretentie
- externe genitalien → liesbreuk, phimosis, hydrocoele
- perineum en OL: sensibiliteit en motoriteit → neurologische problemen
- PPA
− Tonus + contractiekracht sluitspier
− Prostaat: grootte, consistentie, noduli
- vrouw: gynaecologische houding
− Externe genitalia
− Objectivering vasalva gerelateerd urineverlies met urethrale mobiliteit
− Prolaps
− Bekkenbodem kracht en proprioceptie (Oxford grading scale)
3. Bijkomende onderzoeken (vaak niet noodzakelijk)
3.1. Mictiedagboek
- 3 dagen + 2 nachten
- tijdstip en mictievolumes per plasbeurt
- ongecontroleerd urineverlies of opmerkingen
- bijhouden vochtinname
,- nadeel: niet altijd eenvoudig voor de patient
- normaal: < 8x plassen per dag en 0/1x per nacht met volumes 250-500ml en totaal 1,5-2l/dag
3.2. Urine analyse
- dipstick
− Witte bloedcelesterasen → leukocyturie
− Nitrieten → bacteriurie
− Peroxidase activiteit → hematurie
− pH, hematurie, proteinurie, glucosurie
- microscopie
− morfologie RBC, cillinders, WBC, epitheelcellen, kristallen
- urinecultuur
− langere wachttijd
− identificatie ziektekiem + AB resistentieprofiel
− aanvulling positieve dipstick
− midstream → vers of 4u in koelkast bewaard
3.3. Bloedname
- nierfunctie en ionogram → bepalen impact op hogere urinewegen
- bij neurogene aandoening met risico beschadiging hogere urinewegen
- mannen → PSA (vervangt nooit PPA)
3.4. Uroflowmetrie
- evaluatie stroomsnelheid urinestraal → grafisch weergeven
− Gecombineerde functie blaas (detrusorspiersamentrekking)
en blaashals/urethra (relaxatie)
− 150 ml vereist
3.5. Urodynamica (vullingscystometrie)
- gecombineerde meting intra-vesicale druk (Pves) en intra-abdominale druk (Pabd)
− Berekenen detrusordruk: Pdet = Pves – Pabd
− Druk gegenereerd door contractie blaasspier
o Ongecontroleerde contractie = detrusor overactiviteit
- vullingscystometrie: blaas gevuld met fysiologisch water met specifieke snelheid
- video-urodynamiek: contrastvloeistof in vullingsvloeistof
− Rontgenbeelden → vorm blaas, afsluiting blaashals, vesicouretrale reflux
- Electromyogram bekkenbodemspieren
- pressure-flow: uroflowmetrie aan einde van vullingscystometrie
− Info contractiekracht blaas en mogelijke outflow obstructie
, 3.6. Beeldvorming
- transrectale echo prostaat
− Indien operatie overwogen
− Bij opstarten 5-alfa-reductaseremmers
3.7. Cystoscopie
- bij hematurie als alarmsymptoom (dus niet standaard bij initiele LUTS)
De overactieve blaas
- Urgency met/zonder ongecontroleerd urineverlies en nycturie
→ indien met = urgency-incontinentie
1. Etiologie
- idiopatisch
- toenemend met leeftijd
- associatie: obstructies lagere urinewegen (BPH) of neurologische aandoening
2. Diagnose
- anamnese: vullingssymptomen
− Aandrang door prikkels, specifieke situaties of tijdens het verplaatsen naar toilet
− Sociaal invaliderend
− Uitsluiten onderliggend neurologisch lijden
- mictiedagboek, urinedipstick, urinecultuur, urodynamisch onderzoek, cystoscopie
3. Behandeling
3.1. Levensstijl maatregelen
- drinkgewoonten: vermijden koolzuur- of caffeine houdende dranken
- behandelen obstipatie, aanpassen tijdstip diuretica inname, bewegen en gewichtsverlies
3.2. Blaastraining
- gedragstraining: progressieve capaciteitsverhoging blaas
3.3. Medicatie
3.3.1. Antimuscarinica
- inhibitie cholinerge mscarine receptoren thv blaasinnervatie → relaxatie blaasspier
- neveneffecten: droge mond, constipatie, geheugenstoornissen, oculaire accomodatiestoornis
− CONTRAINDICATIE: gesloten-hoek glaucoom
- oraal of transdermaal
- oxybutinine, solifenacine, tolterodine, fesoterodine, darifnacine, propiverine, trospium
Urologische urgenties
- acute onbeheersbare pijnklachten → nierkoliek of acute urinaire retentie
- orgaanbedreigende situaties → torsio testis of parafimosis
- Levensbedreigende situaties → urosepsis, trauma, Fournier, acute postrenale NI
Urologische alarmsymptomen
- Pijn, hematurie, koort → aanvullend onderzoek
Urologische interventies
1. Drainage lagere urinewegen
- transurethrale verblijfssonde
− Langer dan 3 dagen → siliconenkatheter
− Latex → allergische reacties
− Noodzaak langere periode? → suprapubische katheter of intermittent
− Belangrijke oorzaak nosocomiale infecties (urineweginfectie)
o >48u → kolonisatie blaas met bacterien (geen noodzaak AB)
− Obstructie → macroscopische hematurie en acute urinaire retentie
2. Drainage hogere urinewegen
- bij obstructieve pyelonefritis/pyonefrose
- bij gestuwde nier met postrenaal nierfalen
- Dubbel J stent
− Dunne hydrofiele katheter endoscopisch tussen nier en blaas
→ urine voorbij obstructie naar blaas
− Algemene anesthesie
- nefrostomie
− Percutane punctie nierbekken onder echo/CT
− Lokale verdoving
Lagere urinaire tractus symptomen: LUTS
Inleiding
- Hogere urinewegen: nierkelken, nierbekken, ureters
- Lagere urinewegen: blaas, prostaat, urethra
, Semeiologie
1. Anamnese
Vullingssymptomen Leidigingsproblemen Postmictiesymptomen
moeite met ophouden Moeite met plassen Klachten na het plassen
→ irritatieve mictieklachten → obstructieve michtieklachten
- toegenomen frequentie - hesitatie - nadruppelen
- nycturie - intermittentie
- aandrang - Zwakke straal
- persmictie
- alarmsymptomen GEEN onderdeel van LUTS → verdere diagnostiek
- inspanningsgebonden urineverlies = stressincontinentie
− Vrouwen > mannen
− Bij hoesten, niezen, lachen
− Voorbeschiktheid: obesitas, obsterische VG, radicale prostatectomie
- Aandrangincontinentie
− Onbeheersbare mictiedrang → ongecontroleerd urineverlies
− Overactieve blaas
- Gemengde incontinetie
− Achterhalen dominante vorm → behandelen
- continue incontinentie
− Overloopincontinentie, chronische retentie, vesicovaginale fistel, na hysterectomie
2. Klinisch onderzoek
- abdomen: percussie en palpatie → aantonen chronische urineretentie
- externe genitalien → liesbreuk, phimosis, hydrocoele
- perineum en OL: sensibiliteit en motoriteit → neurologische problemen
- PPA
− Tonus + contractiekracht sluitspier
− Prostaat: grootte, consistentie, noduli
- vrouw: gynaecologische houding
− Externe genitalia
− Objectivering vasalva gerelateerd urineverlies met urethrale mobiliteit
− Prolaps
− Bekkenbodem kracht en proprioceptie (Oxford grading scale)
3. Bijkomende onderzoeken (vaak niet noodzakelijk)
3.1. Mictiedagboek
- 3 dagen + 2 nachten
- tijdstip en mictievolumes per plasbeurt
- ongecontroleerd urineverlies of opmerkingen
- bijhouden vochtinname
,- nadeel: niet altijd eenvoudig voor de patient
- normaal: < 8x plassen per dag en 0/1x per nacht met volumes 250-500ml en totaal 1,5-2l/dag
3.2. Urine analyse
- dipstick
− Witte bloedcelesterasen → leukocyturie
− Nitrieten → bacteriurie
− Peroxidase activiteit → hematurie
− pH, hematurie, proteinurie, glucosurie
- microscopie
− morfologie RBC, cillinders, WBC, epitheelcellen, kristallen
- urinecultuur
− langere wachttijd
− identificatie ziektekiem + AB resistentieprofiel
− aanvulling positieve dipstick
− midstream → vers of 4u in koelkast bewaard
3.3. Bloedname
- nierfunctie en ionogram → bepalen impact op hogere urinewegen
- bij neurogene aandoening met risico beschadiging hogere urinewegen
- mannen → PSA (vervangt nooit PPA)
3.4. Uroflowmetrie
- evaluatie stroomsnelheid urinestraal → grafisch weergeven
− Gecombineerde functie blaas (detrusorspiersamentrekking)
en blaashals/urethra (relaxatie)
− 150 ml vereist
3.5. Urodynamica (vullingscystometrie)
- gecombineerde meting intra-vesicale druk (Pves) en intra-abdominale druk (Pabd)
− Berekenen detrusordruk: Pdet = Pves – Pabd
− Druk gegenereerd door contractie blaasspier
o Ongecontroleerde contractie = detrusor overactiviteit
- vullingscystometrie: blaas gevuld met fysiologisch water met specifieke snelheid
- video-urodynamiek: contrastvloeistof in vullingsvloeistof
− Rontgenbeelden → vorm blaas, afsluiting blaashals, vesicouretrale reflux
- Electromyogram bekkenbodemspieren
- pressure-flow: uroflowmetrie aan einde van vullingscystometrie
− Info contractiekracht blaas en mogelijke outflow obstructie
, 3.6. Beeldvorming
- transrectale echo prostaat
− Indien operatie overwogen
− Bij opstarten 5-alfa-reductaseremmers
3.7. Cystoscopie
- bij hematurie als alarmsymptoom (dus niet standaard bij initiele LUTS)
De overactieve blaas
- Urgency met/zonder ongecontroleerd urineverlies en nycturie
→ indien met = urgency-incontinentie
1. Etiologie
- idiopatisch
- toenemend met leeftijd
- associatie: obstructies lagere urinewegen (BPH) of neurologische aandoening
2. Diagnose
- anamnese: vullingssymptomen
− Aandrang door prikkels, specifieke situaties of tijdens het verplaatsen naar toilet
− Sociaal invaliderend
− Uitsluiten onderliggend neurologisch lijden
- mictiedagboek, urinedipstick, urinecultuur, urodynamisch onderzoek, cystoscopie
3. Behandeling
3.1. Levensstijl maatregelen
- drinkgewoonten: vermijden koolzuur- of caffeine houdende dranken
- behandelen obstipatie, aanpassen tijdstip diuretica inname, bewegen en gewichtsverlies
3.2. Blaastraining
- gedragstraining: progressieve capaciteitsverhoging blaas
3.3. Medicatie
3.3.1. Antimuscarinica
- inhibitie cholinerge mscarine receptoren thv blaasinnervatie → relaxatie blaasspier
- neveneffecten: droge mond, constipatie, geheugenstoornissen, oculaire accomodatiestoornis
− CONTRAINDICATIE: gesloten-hoek glaucoom
- oraal of transdermaal
- oxybutinine, solifenacine, tolterodine, fesoterodine, darifnacine, propiverine, trospium
