Verzekeringsrecht notities

AJ: 2025-2026




Verzekeringsrecht

Inhoudsopgave
Inleiding ....................................................................................................................................... 5
Praktisch .........................................................................................................................................5
Algemeen opzet ...............................................................................................................................5
Omgekeerde productiecyclus ...........................................................................................................6
De keuze om te verzekeren: ..............................................................................................................7
Verzekeringstechniek ..................................................................................................................... 10
Voordat de verzekering wordt gesloten ............................................................................................ 12
Verzekering is afgesloten, premie is betaald – wat nu? ...................................................................... 14
Maatschappelijke functies van verzekeringen................................................................................... 16
Verzekering als vehikel voor sociaal beleid ....................................................................................... 17
CONCLUSIE: .................................................................................................................................. 17
Basisbegrippen uit het verzekeringscontractenrecht ....................................................................18
Toepasselijke wetgeving ................................................................................................................. 18
Wet 4 april 2014 ............................................................................................................................. 19
Verzekeringsovereenkomst ............................................................................................................. 22
Wat voor een overeenkomst is het? ................................................................................................. 26
Totstandkoming verzekeringsovereenkomst .................................................................................... 29
Soorten verzekeringspolissen (negotia) ............................................................................................ 36
Bewijs & Interpretatie verzekeringsovereenkomst ............................................................................. 37
“Verplichtingen” van de verzekeringnemer/ verzekerde ................................................................40
Last (obligenheit) ............................................................................................................................ 40
Voor de verzekeringnemer............................................................................................................... 40
Voor de verzekerde ......................................................................................................................... 44
Verplichtingen van de verzekeraar: ..............................................................................................46
Dekking verlenen ............................................................................................................................ 46
Dekking weigeren? ......................................................................................................................... 48
Voorwaarden dekkingswaarde verschillen: ...................................................................................... 49
Belang van onderscheid: ................................................................................................................. 49
Verzekeringsdekking voor zware fout?.............................................................................................. 55
Geen verzekeringsdekking voor opzet .............................................................................................. 56


1

, AJ: 2025-2026


Wettelijke uitsluiting oorlog ............................................................................................................. 57
Dekking verlenen ............................................................................................................................ 57
Duur en einde van de verzekeringsovereenkomst ......................................................................... 58
Duur .............................................................................................................................................. 58
Einde ............................................................................................................................................. 59
Verzekeringen tot vergoeding van schade ..................................................................................... 62
Herhaling ....................................................................................................................................... 62
Samenloop van verzekeringen ......................................................................................................... 64
Voorbeelden .................................................................................................................................. 65
Oververzekering ............................................................................................................................. 66
Onderverzekering ........................................................................................................................... 67
Subbrogatie ................................................................................................................................... 67
Aansprakelijkheidsverzekeringen ................................................................................................ 70
Algemeen ...................................................................................................................................... 70
Omvang van dekking ....................................................................................................................... 70
Temporele dekkingsomschrijving: ................................................................................................... 71
Rolverdeling tijdens geschillen (“leiding van het geschil”) ................................................................. 74
Omvang van vergoeding .................................................................................................................. 75
Betaling aan benadeelde ................................................................................................................ 76
Relatie met benadeelde ...............................................................................................................77
Slachtofferbescherming in gemeen recht ......................................................................................... 77
Slachtofferbescherming in deel 5 W.Verz. (oude wet 1874) ............................................................... 77
Slachtofferbescherming in deel 4 .................................................................................................... 78
Welke excepties kan verzekeraar tegenwerpen? ............................................................................... 78
Verplichte Aansprakelijkheidsverzekeringen .................................................................................... 79
Niet-verplichte aansprakelijkheidsverzekeringen.............................................................................. 80
Recht van verhaal ........................................................................................................................... 81
Tegenwerpelijkheid vonnissen en arresten ................................................................................... 83
Procedurele aspecten .................................................................................................................... 83
Zaak verzekeringen ......................................................................................................................84
Algemeen ...................................................................................................................................... 84
Bepalingen ivm waardering ............................................................................................................. 85
Andere bepalingen ......................................................................................................................... 87
Persoonsverzekeringen / Levensverzekeringen............................................................................. 88
Persoonsverzekering ...................................................................................................................... 88
Afwijkende regels voor sommige persoonsverzekeringen .................................................................. 89

2

, AJ: 2025-2026


Levensverzekeringen: ..................................................................................................................... 89
Ziekteverzekeringen ........................................................................................................................ 92
Verjaring (EXA !) ...........................................................................................................................92
Gemeen recht ................................................................................................................................ 92
Verzekeringen: algemene regel........................................................................................................ 93
Schorsing en stuiting ...................................................................................................................... 94
A-Verzekeringen: ............................................................................................................................ 95
Persoonsverzekeringen: bijzondere gevallen .................................................................................... 97
Aspecten van geschillenbeslechting ............................................................................................98
Wat? .............................................................................................................................................. 98
Rechtsmacht en bevoegdheid ......................................................................................................... 98
Toepasselijk recht ........................................................................................................................ 101
Bevoegdheid ................................................................................................................................ 102
Ombudsman ................................................................................................................................ 102
Toezichtsrecht .......................................................................................................................... 103
Algemene structuur toezicht recht ................................................................................................. 103
Tussenpersonen........................................................................................................................... 105
Prudentieel toezicht door NBB ...................................................................................................... 110
Segmentatie en antidiscriminatie .................................................................................................. 115
Brandverzekering ...................................................................................................................... 119
Wat? ............................................................................................................................................ 119
Verzekering in huurverhouding ...................................................................................................... 119
Verschillende lagen regels ............................................................................................................ 120
De brandverzekering: algemeen (W.Verz.) ...................................................................................... 120
Eenvoudige risico’s ....................................................................................................................... 122
Verzekering objectieve aansprakelijkheid brand in publieke inrichtingen .......................................... 128
Verzekering BA Privéleven ......................................................................................................... 129
Toepasselijke wetgeving ............................................................................................................... 129
Leiding van het geschil, eigen recht en regresvordering ................................................................... 132
Moet de BA-privéleven verplicht worden? NEE ............................................................................... 132
Rechtsbijstandsverzekering ....................................................................................................... 133
Situering ...................................................................................................................................... 133
Mogelijke gedekte geschillen......................................................................................................... 133
Welke kosten kunnen gedekt worden? ........................................................................................... 134
Temporeel element ...................................................................................................................... 134
Aard van de rechtsbijstandsverzekering ......................................................................................... 135

3

, AJ: 2025-2026


Rechtsplegingsvergoeding ............................................................................................................ 135
Wetgeving .................................................................................................................................... 135
Beschermede verzekerde ............................................................................................................. 136
Inleiding .................................................................................................................................... 137
Wettelijk verplichte verzekering ..................................................................................................... 137
Toepasselijke wetgeving ............................................................................................................... 137
Verzekeringsplicht .................................................................................................................... 138
Wat? ............................................................................................................................................ 138
Motorrijtuig .................................................................................................................................. 138
Welke motorrijtuigen moeten verzekerd? ....................................................................................... 140
Personen op wie verzekeringsplicht rust ........................................................................................ 140
Sancties ...................................................................................................................................... 141
Bewijs van de verzekeringsovereenkomst ...................................................................................... 141
Dekking ..................................................................................................................................... 142
Toepassingsgebied ....................................................................................................................... 142
Deelneming aan het verkeer .......................................................................................................... 143
Verzekerde risico’s ....................................................................................................................... 145
Verzekerde personen .................................................................................................................... 145
Overdracht eigendom verzekerd voertuig ....................................................................................... 146
Tijdelijke vervangingsvoertuig ........................................................................................................ 146
Welke schade .............................................................................................................................. 147
Omvang van de vergoeding ........................................................................................................... 147
Relatie met benadeelde en regres op verzekerde ........................................................................ 148
Eigen recht van de benadeelde ...................................................................................................... 148
Verhaalsrecht van verzekeraar ...................................................................................................... 148
Bijkomende regelingen in belang benadeelden ........................................................................... 150
Verplichte verzekering ter bescherming slachtoffers ....................................................................... 150
Gemeenschappelijk waarborgfonds .............................................................................................. 151
Vergoeding zwakke weggebruiker .................................................................................................. 152
Vergoeding “onschuldige slachtoffers” .......................................................................................... 154
Tariferingsbureau ......................................................................................................................... 155
In Fine ....................................................................................................................................... 155
Assuralia conventies .................................................................................................................... 155




4

, AJ: 2025-2026


Inleiding

Praktisch
Examen

- Mix van open vragen en casussen
o 1 grote theoretische vraag
o Kleinere vraagjes:
 issue spotting  Kleine casus met een probleem  kwalificeren en probleem
 Begrip uitleggen
o Grote casus  bijzondere gereglementeerde verzekeringscontracten (WAM, Familiale
verzekering, brandverzekering…)
- Rekenmachine (geen geografische)
- Enkel codex verzekeringen ! (Geen BW meenemen)

Les

- Casus les (laatste les): best op voorhand oplossen (Niet indienen)
- PowerPoints komen voor de les online

Cursusmateriaal

- Slides + eigen nota’s
- Wetboek verzekeringen
- Handboek 2016 (Voor inzicht/ achtergrond)

Algemeen opzet
Doelstelling

- Overzicht van verzekeringsrecht
- Inzicht in de logica achter de techniciteit
o Verzekeringsovereenkomst is eenvoudig MAAR andere overeenkomsten geen volledig
apart wetboek dus zeer technisch  Verzekeringswet 2014, toezichtswet 2016,
verschillende KB’s, verschillende specifieke wetten, gemeen recht, …
o Verzekeringsrecht is ingebed in algemeen recht

Verzekeringsovereenkomst

- Een overeenkomst waarbij … de verzekeraar, zich ertoe verbindt een … prestatie te leveren in het
geval zich een onzekere gebeurtenis voordoet (Art 5,14° W.Verz)
o Het is een kans contract (art 5.8 BW)
 >< vergeldend contract = Contracten waarbij tot de totstandkoming de
wederkerige prestaties als gelijkwaardig worden beschouwd
 = wanneer de gelijkwaardigheid van de wederkerige prestaties waartoe de
partijen zich verbondne hebben onzeker is. Doordat het bestaan of omvang
afhangt van een onzekere gebeurtenis. Veronderstelt het bestaan van een kans
op winst of een risico op verlies GEEN zekerheid !
- Onzekerheid over gelijkwaardigheid van prestaties
o opent mogelijkheid tot misbruik aan beide kanten  speculaties
- Opmerking (zien we later): levensverzekering (art 160 W. Verz)

5

, AJ: 2025-2026


Omgekeerde productiecyclus
Wat?

- >< Gewone productiecyclus
o Vb. A wil koekjes verkopen: eerst producten kopen en handelspand huren  kosten op
voorhand gemaakt/ dienst vooraf
- Verzekeringsnemer
o Betalen vandaag premies in ruil voor toekomstige, onzekere prestaties vanwege de
verzekeraar
o Verzekeringsnemer (verwacht later prestatie) betaald eerst en of verzekeraar moet
betalen is onzeker  dienst achteraf
- Verzekeraars
o Weten op voorhand niet hoe groot hun prestaties in de toekomst zal zijn
o Kunnen hun activiteiten financieren adhv premiebetalingen
- Nood aan regulering van dit evenwicht

Welke beschermingsmaatregelen?

- Manieren waarop verzekeringsnemer zich kan beschermen
o Tav als de verzekeraar zijn geld afgeeft/ premie betaald
o Verzekeraars zijn verplicht een deel apart te houden met als visie uit te betalen
- Bescherming vanuit andere rechtstakken?
o Geld volledig terug willen + intrest (krediet)
  Nee, verzekeringsnemers krijgen dat geld niet op het einde terug
o Aandeelhouders geven geld af en zeggen wat er moet dat geld gebeurt
  Nee, verzekeringsnemers krijgen niets in de plaats
o Voorschot betalen aan een aannemer: Juridische vordering in de plaats, want je bent de
SE tav de aannemer en anders aansprakelijk
  nee, vordering bestaat nog niet want kans dat schuldvordering ontstaat in de
toekomst pas indien een gebeurtenis zich voordoet
o Bewarend beslag?
  Nee, er is geen opeisbare vordering
- CONCLUSIE: verzekeringnemer is obv gemeen recht niet beschermd want geen vordering




6

, AJ: 2025-2026


De keuze om te verzekeren:

Verzekering als techniek van risicomanagement
Uitgangspunt = we lopen allemaal risico’s

- Risicomanagement
- Belangrijkste maatschappelijke functie
- U indekken tegen een nadeel in de toekomst

Risico = onzekere negatieve uitkomst in de toekomst  “verzekerd gevaar”

- Soms verwijst risico naar voorwerp van bescherming, maar dit noemen we beter ‘verzekerd
voorwerp’
- Onderscheid:
o Verzekerd voorwerp
 Wat u wil verzekeren
 vb. u huis, u lichaam, …
o Het risico
 Het gevaar waartegen u zich verzekert
 vb. brand, letsel
- Zie bijv: art 121 §2 W.Verz, j° art 5 KB uitv. WLVO 1992

Voorbeelden: risico tav:

- Persoon: ziekte, dood, letsel, arbeidsongeschiktheid, geen inkomen, …
- Zaak: schade na brand, ongeval, overstroming, verlies
- Vermogen: aansprakelijkheid tav verkeersongeval, beroepsfout, reddingskosten,
productaansprakelijkheid, vervuiling van naburig erf, omzetverlies na brand, aansprakelijkheid
voor schade veroorzaakt door dieren/ kinderen, kosten advocaat

Hoe risico managen?
1) Activiteit niet uitvoeren
- Vb. geen kinderen krijgen, niet fietsen, niet bouwen in overstromingsgebied, product niet op de
markt brengen …

2) Activiteiten niveau terugschroeven tot niveau baten > kosten
- Vb. Enkel fietsen als het echt moet
- Vb. Enkel bouwen in overstromingsgebied als het duur kan verkocht/ verhuurd worden (kosten
doorrekenen)
- Vb. Verwachte kost (product) aansprakelijkheid incalculeren un prijszetting DUS hogere prijs DUS
vermindering vraag naar product/ dienst

3) Preventiemaatregelen
- Vb. helm dragen, gordel dragen, geel hesje dragen,…
- Vb. brandmelders
- Vb. Hygiëne in fabrieken
- Vb. productwaarschuwing om het gedrag van gebruiker te sturen




7

, AJ: 2025-2026


4) Met een vennootschap werken
- Juridische fictie om u als persoon te beschermen
- Zodat u persoonlijke leven beschermd is

5) Contractuele beheersing van aansprakelijkheidsrisico
- Exoneratiebedingen
o = bedingen waarin je aangeeft dat als u schade veroorzaakt in de toekomst je niet moet
betalen
o Probleem:
 Beschermt u enkel tav bepaalde risico’s, niet tav alles mogelijk
 Niet mogelijk tav: lichamelijke schade door u fout, opzet, geen uitholling van het
contract
- Vrijwaringsbedingen
o = Beding dat zegt indien A schade lijdt dan moet B daarvoor betalen ongeacht de
aansprakelijk is daarvoor
o GEEN verzekeringsovereenkomst !!
 FSMA:
 Aangezien vrijwaringsbeding biedt een zekerheid indien er iets
onvoorspelbaar gebeurt in de toekomst (=) MAAR ingekapseld in grotere
economische transactie/ activiteit  binnen die activiteit gaan de
mensen onderling de risico’s verdelen DUS een inherent deel/ Niet los
ervan (><)
 Een verzekering staat er los van
 Belang onderscheid?
 Waarom spreekt de FSMA zich daarover uit? Hebben de opdracht de
distributie van verzekeringen te controleren en de toepassing van de
regels daarop. Om eigen bevoegdheid te bepalen is het belangrijk dat ze
weten wat een verzekering is.
 Voor consumenten/ ondernemingen van belang om te weten aan welke
regels ze allemaal onderworpen zijn
- STEL: autoverhuurbedrijf maakt reclame en verzekeren zelf de schade aan de auto’s die je bij hen
kan huren: verzekering?
o NEE, kadert in een groter geheel
o Juridische kwalificatie: exonartiebeding
 Normaal moet de huurder de auto teruggeven in staat van afgifte MAAR hier zegt
de verhuurder dat ze niet moeten betalen als er schade is

6) Hulp van anderen
- Familie: mantelzorg, samenwonen
- Vrienden: lenen auto van vrienden
- Aandeelhouders: kapitaalverhoging na brand fabriek
- Vreemden: Crowdfunding

7) Financiële buffer
- Sparen
- Voor rechtspersonen: provisies
- Beleggen in aandelen, obligaties, vastgoed


8

, AJ: 2025-2026




8) Risicoretentie
- Je draagt het risico zelf
o Als je het zelf financieel kan dragen dan is een verzekering niet nodig DAN draag je het
risico beter zelf
o Vb. Art 10 WAM: geen verplichte WAM-verzekering voor Staat, NMBS,…
- Captive Insurance
o Binnen grotere vennootschapsgroepen (art 15, 21° Toezichtswet 2016)
o Een verzekeringsonderneming die eigendom is van een niet verzekeringsonderneming en
die tot doel heeft uitsluitend voor de risico’s van de onderneming of ondernemingen
waartoe zij behoort verzekeringsdekking te bieden.
o Vaak gedaan voor zaken/ gebeurtenissen die men niet wil dekken
 Vb. ontploffing staal febriek: gebeurt weinig dus moeilijk inschatbaar en enorme
kost als het wel gebeurt
o Voordeel
 Economisch: Verzekering binnen de groep die rechtsreeks het risico kan
plaatsen bij de herverzekeraars (verzekeraars v/d verzekeraars) dus zo sla je een
stap over en is het goedkoper.
 Economisch: Premies betalen binnen de groep
 Fiscaal: aftrekbare kost aangezien geld naar andere venn gaat en geld dat die
ondernemingen ontvangen vaak in landen waar ze dat niet in hun winst moeten
opnemen en dit dan in hun reserves kunnen opnemen
o Nadeel
 Kost: Captive insurance bedrijf moet een echte verzekeringsonderneming zijn/
opgericht
 Risico: te hoog, moeilijke inschatting, realisatie bij beide dan concentratie van
hetzelfde risico

9) Risico rechtsreeks delen met andere die hetzelfde risico lopen
- “Samen uit, samen thuis”
- Lex Rhodia de lactu
o Maritiem recht: Een schip is geladen met wijn en schip is zwaar geladen waardoor het
dieper in zee ligt. Storm en schip kan zinken dus dan kan je de wijn overboord gieten
zodat het schip minder laag ligt.  Scheepeigenaar, eigenaar goederen, transporteur,…
dragen allemaal bij in de kosten
o = gemene avarij/ General Average
o < Feniciers

10) Mutualistische verzekering
- >< mutaliteit
- Onderlinge verzekering
o Verzekerde = verzekeraar van mede-leden
 Samenwerking tussen verschillende personen/ entiteiten die hetzelfde soort
risico lopen, zich verenigen in een club waarin ze bijleggen indien er iets gebeurt
o Enkel verliezen worden gedeeld (geen winstoogmerk)
o >< verzekering tegen premie
 Geen premie (vooraf) maar wel bijdragen (achteraf)


9

, AJ: 2025-2026


- Vandaag: meestal via verzekeringsvereniging
o Art 245-271 Toezichtswet
o Georganiseerd als aparte rechtspersoon
o Verzekerde/ verzekeringsnemers niet tevens aandeelhouder
o Geen winstoogmerk
o Bijdragen vooraf betaald (en dus eigenlijk “premie”) MAAR ristorno (teruggave) op einde
van de verzekeringsperiode
o Waar vind je dit terug?
 Bij arbeidsongevallen
 In scheepvaatrecht  P&I club oprichten

11) Verzekering aangaan
- (Financiele) risico overdracht naar geheel onafhankelijke onderneming

BESLUIT: Verzekering is één van de mogelijkheden om aan risicomanagement te doen (maar wel een heel
belangrijke)

Verzekeringstechniek
Actuariële techniek

- Risico-overdracht aan verzekeraar, die “omslaat volgens actuariële techniek
- Idee: gelijkaardige risico’s worden gegroepeerd en elkeen betaald een bepaalde premie om een
algemeen fonds te spijzen dat volstaat om, wanneer het lot één onder hen treft, de volledige
schade te voldoen

Voorwaarden (waaronder dit werkt)

- REDEN: Vrije markt  verzekeraars zijn niet verplicht u te verzekeren
o Zelf niet indien u verplicht bent om een verzekering af te sluiten!
- Precieze omschrijving risico en kennis v/h risico
o Voorwerp v/d verzekering (vb. Huis dak van stro >< dakpannen)
o Waarde (vb. Maximale aansprakelijkheid €100 000)
 Soms wettelijk en soms contractueel bepaald
o Tijdsduur (vb. lange reis vs korte reis)
o Frequentie verzekerde voorval
o …
- Frequentie
o Risico moet voldoende frequent zijn
 Anders te weinig voorspelbaar: Vb. Terrorisme
o Niet te frequent (anders premie te hoog)
 Vb. Te veel bosbrand in California
- Risico’s moeten zich verspreid voordoen (niet allemaal tegelijk)
o Indien allemaal tegelijk dan is er onvoldoende
o Anders “Catastrofisch risico”
 Kan je u niet tegen verzekeren MAAR wet houdt er rekening mee
 Vb. algemene uitsluiting voor oorlog of gelijkaardige feiten bij landverzekering
 Dekkingsplafonds (vb. art 130 §2 W. Verz)




10