NOTARIEEL FAMILIERECHT
Lector: C. De Cort
S.A.
, INHOUDSTAFEL
DEEL 1: CONVENTIONELE VERMOGENSSTELSELS, HUWELIJKSVOORDELEN EN ERFOVEREENKOMSTEN ........... 4
HOOFDSTUK I. HERHALING HUWELIJKSVERMOGENSRECHT .................................................................................................. 4
het wettelijk huwelijksvermogensstelsel .......................................................................................................... 4
het stelsel van de algehele gemeenschap ...................................................................................................................... 5
HOOFDSRUK II. DE CONVENTIONELE VERMOGENSSTELSELS ................................................................................................ 5
De huwelijksovereenkomst ............................................................................................................................... 5
Inhoudelijke geldigheidsvereisten en vormvereisten ..................................................................................................... 5
overeenkomsten die het wettelijk stelsel kunnen wijzigen .............................................................................. 6
contractvrijheid en beperkingen op het wettelijk stelsel ............................................................................................... 6
gemeenschapsstelsels en mogelijke bedingen ............................................................................................................... 6
1. inbreng/uitbreng en recht van terugkeer .......................................................................................................... 7
2. vergoedingsregeling........................................................................................................................................... 7
3. Vereffening/verdeling ........................................................................................................................................ 7
4. afstand-deling en onverdeeldheid ..................................................................................................................... 8
5. huwelijksvoordelen en overlevingsrechten ....................................................................................................... 8
Eerste huwelijksvoordeel: Het recht van vooruitmaking (art. 2.3.55 BW) ............................................................ 9
Tweede huwelijksvoordeel: het verblijvingsbeding (art. 2.3.56 BW) .................................................................... 9
Derde huwelijksvoordeel: ingeval van gemeenschappelijke kinderen (art. 2.3.57 BW) ..................................... 10
Vierde huwelijksvoordeel: ingeval van niet-gemeenschappelijke kinderen (art. 2.3.58 BW) ............................. 10
Vijfde huwelijksvoordeel: het keuzebeding ......................................................................................................... 11
Vroegere huwelijksvoordeel: sterfhuisbeding ..................................................................................................... 11
het stelsel van scheiding van goederen .......................................................................................................... 12
DEEL 2: DE BUITENGERECHTELIJKE BESCHERMING ..................................................................................... 12
HOOFDSTUK I. ALGEMEEN ......................................................................................................................................... 12
HOOFDSTUK II. DE ZORGVOLMACHT (ART. 490, 490/1 EN 490/2 OBW) ......................................................................... 13
Voorwaarden .................................................................................................................................................. 13
Vorm van de zorgvolmacht ............................................................................................................................. 13
partijen............................................................................................................................................................ 13
inhoud en omvang van de zorgvolmacht ....................................................................................................... 14
ogenblik waarop de volmacht (lastgeving) uitwerking zal krijgen ................................................................. 15
rekening en verantwoording .......................................................................................................................... 15
tussenkomst van de vrederechter................................................................................................................... 16
einde van de zorgvolmacht ............................................................................................................................. 16
HOOFDSTUK III. BESLISSINGEN MET BETREKKING TOT DE PERSOON (ART. 494 E.V. OBW) ..................................................... 16
HOOFDSTUK IV. VERKLARING PATIËNTENRECHTEN ......................................................................................................... 17
DEEL 3: GIFTEN ......................................................................................................................................... 17
HOOFDSTUK I. ALGEMEEN ......................................................................................................................................... 17
grondvereisten ................................................................................................................................................ 18
1. toestemming ........................................................................................................................................................ 18
2. bekwaamheid ....................................................................................................................................................... 19
A. Specifieke onbekwaamheden – beschermde, rechtsonbekwaamheid om te geven ...................................... 19
B. Bekwaamheid tot beschikken .......................................................................................................................... 19
C. Onbekwaamheid tot ontvangen ...................................................................................................................... 20
D. Aanvaarden van giften aan rechtspersonen .................................................................................................... 20
3. de oorzaak ............................................................................................................................................................ 20
, 4. voorwerp .............................................................................................................................................................. 20
ontbinding van de gift..................................................................................................................................... 21
ontbinding ................................................................................................................................................................. 21
herroeping ................................................................................................................................................................ 21
HOOFDSTUK II. SCHENKINGEN (ART. 4.158 E.V. BW) ................................................................................................... 21
specifieke grondvereisten ............................................................................................................................... 22
1. De schenking is een contract................................................................................................................................ 22
2. de schenking als translatief contract ................................................................................................................... 22
3. de schenking is onherroepelijk: “gegeven is gegeven” ........................................................................................ 22
vormvereisten van de schenking .................................................................................................................... 23
1. de notariële schenking ......................................................................................................................................... 23
2. alternatieve schenkingsvormen ........................................................................................................................... 23
de handgift ................................................................................................................................................................ 23
de vermomde schenking .......................................................................................................................................... 24
de onrechtstreekse schenking .................................................................................................................................. 24
3. sanctie bij niet-naleving van de opgelegde vormvereisten ................................................................................. 24
modalisering van de schenking....................................................................................................................... 24
HOOFDSTUK III. TESTAMENTEN (ART. 4.178 E.V. BW) .................................................................................................. 25
terminologie.................................................................................................................................................... 25
specifieke grondvereisten ............................................................................................................................... 26
1. het is een eenzijdige rechtshandeling .................................................................................................................. 26
2. heeft slechts uitwerking na het overlijden .......................................................................................................... 26
soorten legaten ......................................................................................................................................................... 26
A. Het algemeen legaat ................................................................................................................................... 26
B. Legaat onder algemene titel ....................................................................................................................... 27
C. Legaat onder bijzondere titel ...................................................................................................................... 27
3. het is een ‘ad nutum’ herroepelijke beschikking ................................................................................................. 27
4. het is een hoogstpersoonlijke rechtshandeling ................................................................................................... 28
vormvereisten ................................................................................................................................................. 28
een testament is een vormelijke of plechtige rechtshandeling.................................................................................... 28
de 3 gewone testamentsvormen .................................................................................................................................. 28
de 3 buitengewone testamentsvormen........................................................................................................................ 29
gevolgen van de vormvereisten ...................................................................................................................... 29
Bijzondere clausules en formaliteiten na overlijden ....................................................................................... 30
DEEL 4: OEFENINGEN ................................................................................................................................ 30
OEFENINGEN/CASUSSEN HUWELIJKSVOORDELEN (PG. 55-58) .......................................................................................... 30
Oefening 1 - Beding van vooruitmaking (“preciput”) – art. 2.3.55, §1 BW .................................................... 30
Oefening 2A – Ongelijke verdeling – art. 2.3.57 BW ...................................................................................... 31
Oefening 2B – Ongelijke verdeling – art. 2.3.57 BW ...................................................................................... 31
Oefening 2C – Ongelijke verdeling – art. 2.3.57 BW ...................................................................................... 32
Oefening 3A – Ongelijke verdeling – art. 2.3.58 BW ...................................................................................... 32
Oefening 4 – Ongelijke verdeling – art. 2.3.58 BW ........................................................................................ 33
Oefening 5 – Verblijvingsbeding ..................................................................................................................... 33
,DEEL 1: CONVENTIONELE VERMOGENSSTELSELS, HUWELIJKSVOORDELEN EN
ERFOVEREENKOMSTEN
Vooraleer de eigenlijke leerstof aan bod komt, wordt eerst een korte herhaling van het huwelijksvermogensrecht
gegeven. Deze herhaling helpt om de belangrijkste basisbegrippen opnieuw op te frissen, zodat de verdere
leerstof duidelijker en gemakkelijker te begrijpen is.
HOOFDSTUK I. HERHALING HUWELIJKSVERMOGENSRECHT
Onder het huwelijksvermogensrecht wordt het geheel van regels verstaan dat de vermogensrechtelijke gevolgen
van het huwelijk regelt.
Er bestaan 2 huwelijksstelsels:
− Het primaire huwelijksstelsel;
− Het secundaire huwelijksstelsel.
Het primair huwelijksstelsel bevat bepalingen van dwingend recht en is op elk huwelijk van toepassing, ongeacht
het gekozen vermogensstelsel. Het is gebaseerd op een aantal fundamentele beginselen, waaronder de
gelijkheid tussen echtgenoten, de solidariteit tussen echtgenoten, de bescherming van het gezinsleven en het
behoud van de zelfstandigheid van elke echtgenoot. Deze principes waarborgen dat beide echtgenoten juridisch
gelijk worden behandeld, dat zij elkaar wederzijds ondersteunen, dat het gezin als kern wordt beschermd en dat
elke echtgenoot een zekere mate van autonomie behoudt binnen het huwelijk.
Het secundair huwelijksstelsel bepaalt de concrete vermogensstructuur van het huwelijk. Dit omvat in de eerste
plaats het wettelijk huwelijksvermogensstelsel, dat van toepassing is bij gebrek aan een huwelijksovereenkomst.
Binnen dit wettelijk stelsel worden het statuut van de goederen, het bestuur van de vermogens en de regels
inzake ontbinding, vereffening en verdeling vastgelegd. Daarnaast omvat het secundair huwelijksstelsel ook de
conventionele huwelijksvermogensstelsels, waarbij echtgenoten door middel van een huwelijksovereenkomst
afwijken van het wettelijk stelsel en zelf bepalen hoe hun vermogensrechtelijke verhoudingen worden
georganiseerd, uiteraard binnen de grenzen van de wet en de openbare orde.
HET WETTELIJK HUWELIJKSVERMOGENSSTELSEL
Het wettelijk huwelijksstelsel (Boek 2 BW) is het stelsel dat automatisch van toepassing is wanneer geen
huwelijksovereenkomst wordt afgesloten. Dit stelsel bestaat uit 3 vermogens, namelijk: het eigen vermogen van
de man, het eigen vermogen van de vrouw en het gemeenschappelijk vermogen.
Tot het eigen vermogen behoren: alle goederen die een echtgenoot vóór het huwelijk bezat, alsook goederen
die tijdens het huwelijk werden verkregen door erfenis of schenking. Ook schulden die vóór het huwelijk werden
aangegaan, blijven eigen schulden.
Het gemeenschappelijk vermogen daarentegen omvat alle beroepsinkomsten en andere inkomsten die tijdens
het huwelijk worden verworven, evenals de aflossingen van eigen schulden die met gemeenschappelijke
middelen gebeuren.
Bij de ontbinding van het huwelijk geldt het wettelijk vermoeden dat het gemeenschappelijk vermogen zich
tijdens het huwelijk heeft verarmd en dat het eigen vermogen zich heeft verrijkt. Het huwelijk kan worden
ontbonden door overlijden of door echtscheiding. Het huwelijksstelsel zelf kan worden ontbonden door de
ontbinding van het huwelijk, maar ook door een wijziging van de huwelijksovereenkomst, vb. wanneer
echtgenoten tijdens het huwelijk overstappen naar een ander stelsel of een nieuw huwelijkscontract afsluiten.
4
, HET STELSEL VAN DE ALGEHELE GEMEENSCHAP
Naast het wettelijk stelsel bestaat ook het stelsel van de algehele gemeenschap, dat beschouwd wordt als een
afwijking van het wettelijk stelsel. In dit stelsel is er slechts één vermogen, namelijk het gemeenschappelijk
vermogen. Ook goederen die vóór het huwelijk werden verkregen, evenals schenkingen en erfenissen, vallen
hierin. Enkel goederen die uitdrukkelijk ten persoonlijke titel werden geschonken, kunnen een beperkt eigen
vermogen vormen.
HOOFDSRUK II. DE CONVENTIONELE VERMOGENSSTELSELS
DE HUWELIJKSOVEREENKOMST
De huwelijksovereenkomst, vroeger ook huwelijkscontract genoemd, is een overeenkomst waarbij (toekomstige)
echtgenoten hun huwelijksvermogensstelsel vastleggen of wijzigen. Het betreft een contract dat enkel geldig kan
worden gesloten in de vorm van een notariële akte en dat onderworpen is aan strikte vorm- en inhoudelijke
geldigheidsvereisten.
INHOUDELIJKE GELDIGHEIDSVEREISTEN EN VORMVEREISTEN
Elke huwelijksovereenkomst moet op straffe van geldigheid notarieel worden opgesteld, aangezien het gaat om
een formele overeenkomst. De notariële vorm is een essentieel geldigheidsvereiste en vloeit voort uit de
bescherming van de echtgenoten en derden. Naast deze vormvereiste moet elke huwelijksovereenkomst
verplicht worden ingeschreven in het Centraal Register voor Huwelijksovereenkomsten (CRH). Deze inschrijving
gebeurt door de notaris binnen de 15 dagen en heeft tot doel de tegenstelbaarheid aan derden te verzekeren.
Vanaf het moment van inschrijving bestaat de huwelijksovereenkomst juridisch, maar zij treedt pas
daadwerkelijk in werking vanaf het ogenblik dat het huwelijk wordt voltrokken. Zonder huwelijk is er dus wel een
bestaande, maar nog niet werkende huwelijksovereenkomst.
Het huwelijksvermogensstelsel kan niet alleen vóór het huwelijk worden vastgelegd, maar ook tijdens het
huwelijk worden gewijzigd, op voorwaarde dat beide echtgenoten hun uitdrukkelijke toestemming geven. Deze
wijzigingsmogelijkheid is onbeperkt in de tijd zolang het huwelijk niet is ontbonden en er gelden geen
wachttijden. Ook tijdens een feitelijke scheiding blijft een wijziging in principe mogelijk. Een belangrijke
uitzondering op het vereiste akkoord van beide echtgenoten is de gerechtelijke scheiding van goederen. In dat
geval kan de rechter, zonder het akkoord van de echtgenoten, het huwelijksvermogensstelsel wijzigen wanneer
dit noodzakelijk is ter bescherming van het gezin. Zo kan vb. een gerechtelijke scheiding van goederen worden
uitgesproken wanneer één van de echtgenoten ernstige alcoholproblemen heeft en daardoor buitensporige
schulden maakt, waardoor het gezin wordt blootgesteld aan zware financiële risico’s. Beide echtgenoten moeten
uiteraard ook bekwaam zijn om een huwelijksovereenkomst te sluiten. Minderjarigen en onder bewind gestelde
personen kunnen slechts binnen de wettelijke grenzen geldig deelnemen.
Voor de wijziging van het huwelijksvermogensstelsel tijdens het huwelijk bestaan er 2 procedures:
De eerste is de gewone wijziging, ook wel de eenvoudige procedure genoemd. Hierbij wordt een nieuwe
huwelijksovereenkomst opgesteld, op dezelfde wijze als de oorspronkelijke, maar met het aanbrengen van de
overeengekomen wijzigingen. Ook bij deze gewone wijziging moeten opnieuw de 2 geldigheidsvereisten worden
nageleefd, met name de notariële akte en de inschrijving in het CRH.
De tweede procedure is de grote wijziging. Deze procedure vereist dat er vooraf een notariële
boedelbeschrijving wordt opgemaakt, zowel van het gemeenschappelijk vermogen als van de eigen vermogens
van de echtgenoten. In dit kader zijn de vereffening en verdeling van het bestaande stelsel cruciaal, aangezien
5
Lector: C. De Cort
S.A.
, INHOUDSTAFEL
DEEL 1: CONVENTIONELE VERMOGENSSTELSELS, HUWELIJKSVOORDELEN EN ERFOVEREENKOMSTEN ........... 4
HOOFDSTUK I. HERHALING HUWELIJKSVERMOGENSRECHT .................................................................................................. 4
het wettelijk huwelijksvermogensstelsel .......................................................................................................... 4
het stelsel van de algehele gemeenschap ...................................................................................................................... 5
HOOFDSRUK II. DE CONVENTIONELE VERMOGENSSTELSELS ................................................................................................ 5
De huwelijksovereenkomst ............................................................................................................................... 5
Inhoudelijke geldigheidsvereisten en vormvereisten ..................................................................................................... 5
overeenkomsten die het wettelijk stelsel kunnen wijzigen .............................................................................. 6
contractvrijheid en beperkingen op het wettelijk stelsel ............................................................................................... 6
gemeenschapsstelsels en mogelijke bedingen ............................................................................................................... 6
1. inbreng/uitbreng en recht van terugkeer .......................................................................................................... 7
2. vergoedingsregeling........................................................................................................................................... 7
3. Vereffening/verdeling ........................................................................................................................................ 7
4. afstand-deling en onverdeeldheid ..................................................................................................................... 8
5. huwelijksvoordelen en overlevingsrechten ....................................................................................................... 8
Eerste huwelijksvoordeel: Het recht van vooruitmaking (art. 2.3.55 BW) ............................................................ 9
Tweede huwelijksvoordeel: het verblijvingsbeding (art. 2.3.56 BW) .................................................................... 9
Derde huwelijksvoordeel: ingeval van gemeenschappelijke kinderen (art. 2.3.57 BW) ..................................... 10
Vierde huwelijksvoordeel: ingeval van niet-gemeenschappelijke kinderen (art. 2.3.58 BW) ............................. 10
Vijfde huwelijksvoordeel: het keuzebeding ......................................................................................................... 11
Vroegere huwelijksvoordeel: sterfhuisbeding ..................................................................................................... 11
het stelsel van scheiding van goederen .......................................................................................................... 12
DEEL 2: DE BUITENGERECHTELIJKE BESCHERMING ..................................................................................... 12
HOOFDSTUK I. ALGEMEEN ......................................................................................................................................... 12
HOOFDSTUK II. DE ZORGVOLMACHT (ART. 490, 490/1 EN 490/2 OBW) ......................................................................... 13
Voorwaarden .................................................................................................................................................. 13
Vorm van de zorgvolmacht ............................................................................................................................. 13
partijen............................................................................................................................................................ 13
inhoud en omvang van de zorgvolmacht ....................................................................................................... 14
ogenblik waarop de volmacht (lastgeving) uitwerking zal krijgen ................................................................. 15
rekening en verantwoording .......................................................................................................................... 15
tussenkomst van de vrederechter................................................................................................................... 16
einde van de zorgvolmacht ............................................................................................................................. 16
HOOFDSTUK III. BESLISSINGEN MET BETREKKING TOT DE PERSOON (ART. 494 E.V. OBW) ..................................................... 16
HOOFDSTUK IV. VERKLARING PATIËNTENRECHTEN ......................................................................................................... 17
DEEL 3: GIFTEN ......................................................................................................................................... 17
HOOFDSTUK I. ALGEMEEN ......................................................................................................................................... 17
grondvereisten ................................................................................................................................................ 18
1. toestemming ........................................................................................................................................................ 18
2. bekwaamheid ....................................................................................................................................................... 19
A. Specifieke onbekwaamheden – beschermde, rechtsonbekwaamheid om te geven ...................................... 19
B. Bekwaamheid tot beschikken .......................................................................................................................... 19
C. Onbekwaamheid tot ontvangen ...................................................................................................................... 20
D. Aanvaarden van giften aan rechtspersonen .................................................................................................... 20
3. de oorzaak ............................................................................................................................................................ 20
, 4. voorwerp .............................................................................................................................................................. 20
ontbinding van de gift..................................................................................................................................... 21
ontbinding ................................................................................................................................................................. 21
herroeping ................................................................................................................................................................ 21
HOOFDSTUK II. SCHENKINGEN (ART. 4.158 E.V. BW) ................................................................................................... 21
specifieke grondvereisten ............................................................................................................................... 22
1. De schenking is een contract................................................................................................................................ 22
2. de schenking als translatief contract ................................................................................................................... 22
3. de schenking is onherroepelijk: “gegeven is gegeven” ........................................................................................ 22
vormvereisten van de schenking .................................................................................................................... 23
1. de notariële schenking ......................................................................................................................................... 23
2. alternatieve schenkingsvormen ........................................................................................................................... 23
de handgift ................................................................................................................................................................ 23
de vermomde schenking .......................................................................................................................................... 24
de onrechtstreekse schenking .................................................................................................................................. 24
3. sanctie bij niet-naleving van de opgelegde vormvereisten ................................................................................. 24
modalisering van de schenking....................................................................................................................... 24
HOOFDSTUK III. TESTAMENTEN (ART. 4.178 E.V. BW) .................................................................................................. 25
terminologie.................................................................................................................................................... 25
specifieke grondvereisten ............................................................................................................................... 26
1. het is een eenzijdige rechtshandeling .................................................................................................................. 26
2. heeft slechts uitwerking na het overlijden .......................................................................................................... 26
soorten legaten ......................................................................................................................................................... 26
A. Het algemeen legaat ................................................................................................................................... 26
B. Legaat onder algemene titel ....................................................................................................................... 27
C. Legaat onder bijzondere titel ...................................................................................................................... 27
3. het is een ‘ad nutum’ herroepelijke beschikking ................................................................................................. 27
4. het is een hoogstpersoonlijke rechtshandeling ................................................................................................... 28
vormvereisten ................................................................................................................................................. 28
een testament is een vormelijke of plechtige rechtshandeling.................................................................................... 28
de 3 gewone testamentsvormen .................................................................................................................................. 28
de 3 buitengewone testamentsvormen........................................................................................................................ 29
gevolgen van de vormvereisten ...................................................................................................................... 29
Bijzondere clausules en formaliteiten na overlijden ....................................................................................... 30
DEEL 4: OEFENINGEN ................................................................................................................................ 30
OEFENINGEN/CASUSSEN HUWELIJKSVOORDELEN (PG. 55-58) .......................................................................................... 30
Oefening 1 - Beding van vooruitmaking (“preciput”) – art. 2.3.55, §1 BW .................................................... 30
Oefening 2A – Ongelijke verdeling – art. 2.3.57 BW ...................................................................................... 31
Oefening 2B – Ongelijke verdeling – art. 2.3.57 BW ...................................................................................... 31
Oefening 2C – Ongelijke verdeling – art. 2.3.57 BW ...................................................................................... 32
Oefening 3A – Ongelijke verdeling – art. 2.3.58 BW ...................................................................................... 32
Oefening 4 – Ongelijke verdeling – art. 2.3.58 BW ........................................................................................ 33
Oefening 5 – Verblijvingsbeding ..................................................................................................................... 33
,DEEL 1: CONVENTIONELE VERMOGENSSTELSELS, HUWELIJKSVOORDELEN EN
ERFOVEREENKOMSTEN
Vooraleer de eigenlijke leerstof aan bod komt, wordt eerst een korte herhaling van het huwelijksvermogensrecht
gegeven. Deze herhaling helpt om de belangrijkste basisbegrippen opnieuw op te frissen, zodat de verdere
leerstof duidelijker en gemakkelijker te begrijpen is.
HOOFDSTUK I. HERHALING HUWELIJKSVERMOGENSRECHT
Onder het huwelijksvermogensrecht wordt het geheel van regels verstaan dat de vermogensrechtelijke gevolgen
van het huwelijk regelt.
Er bestaan 2 huwelijksstelsels:
− Het primaire huwelijksstelsel;
− Het secundaire huwelijksstelsel.
Het primair huwelijksstelsel bevat bepalingen van dwingend recht en is op elk huwelijk van toepassing, ongeacht
het gekozen vermogensstelsel. Het is gebaseerd op een aantal fundamentele beginselen, waaronder de
gelijkheid tussen echtgenoten, de solidariteit tussen echtgenoten, de bescherming van het gezinsleven en het
behoud van de zelfstandigheid van elke echtgenoot. Deze principes waarborgen dat beide echtgenoten juridisch
gelijk worden behandeld, dat zij elkaar wederzijds ondersteunen, dat het gezin als kern wordt beschermd en dat
elke echtgenoot een zekere mate van autonomie behoudt binnen het huwelijk.
Het secundair huwelijksstelsel bepaalt de concrete vermogensstructuur van het huwelijk. Dit omvat in de eerste
plaats het wettelijk huwelijksvermogensstelsel, dat van toepassing is bij gebrek aan een huwelijksovereenkomst.
Binnen dit wettelijk stelsel worden het statuut van de goederen, het bestuur van de vermogens en de regels
inzake ontbinding, vereffening en verdeling vastgelegd. Daarnaast omvat het secundair huwelijksstelsel ook de
conventionele huwelijksvermogensstelsels, waarbij echtgenoten door middel van een huwelijksovereenkomst
afwijken van het wettelijk stelsel en zelf bepalen hoe hun vermogensrechtelijke verhoudingen worden
georganiseerd, uiteraard binnen de grenzen van de wet en de openbare orde.
HET WETTELIJK HUWELIJKSVERMOGENSSTELSEL
Het wettelijk huwelijksstelsel (Boek 2 BW) is het stelsel dat automatisch van toepassing is wanneer geen
huwelijksovereenkomst wordt afgesloten. Dit stelsel bestaat uit 3 vermogens, namelijk: het eigen vermogen van
de man, het eigen vermogen van de vrouw en het gemeenschappelijk vermogen.
Tot het eigen vermogen behoren: alle goederen die een echtgenoot vóór het huwelijk bezat, alsook goederen
die tijdens het huwelijk werden verkregen door erfenis of schenking. Ook schulden die vóór het huwelijk werden
aangegaan, blijven eigen schulden.
Het gemeenschappelijk vermogen daarentegen omvat alle beroepsinkomsten en andere inkomsten die tijdens
het huwelijk worden verworven, evenals de aflossingen van eigen schulden die met gemeenschappelijke
middelen gebeuren.
Bij de ontbinding van het huwelijk geldt het wettelijk vermoeden dat het gemeenschappelijk vermogen zich
tijdens het huwelijk heeft verarmd en dat het eigen vermogen zich heeft verrijkt. Het huwelijk kan worden
ontbonden door overlijden of door echtscheiding. Het huwelijksstelsel zelf kan worden ontbonden door de
ontbinding van het huwelijk, maar ook door een wijziging van de huwelijksovereenkomst, vb. wanneer
echtgenoten tijdens het huwelijk overstappen naar een ander stelsel of een nieuw huwelijkscontract afsluiten.
4
, HET STELSEL VAN DE ALGEHELE GEMEENSCHAP
Naast het wettelijk stelsel bestaat ook het stelsel van de algehele gemeenschap, dat beschouwd wordt als een
afwijking van het wettelijk stelsel. In dit stelsel is er slechts één vermogen, namelijk het gemeenschappelijk
vermogen. Ook goederen die vóór het huwelijk werden verkregen, evenals schenkingen en erfenissen, vallen
hierin. Enkel goederen die uitdrukkelijk ten persoonlijke titel werden geschonken, kunnen een beperkt eigen
vermogen vormen.
HOOFDSRUK II. DE CONVENTIONELE VERMOGENSSTELSELS
DE HUWELIJKSOVEREENKOMST
De huwelijksovereenkomst, vroeger ook huwelijkscontract genoemd, is een overeenkomst waarbij (toekomstige)
echtgenoten hun huwelijksvermogensstelsel vastleggen of wijzigen. Het betreft een contract dat enkel geldig kan
worden gesloten in de vorm van een notariële akte en dat onderworpen is aan strikte vorm- en inhoudelijke
geldigheidsvereisten.
INHOUDELIJKE GELDIGHEIDSVEREISTEN EN VORMVEREISTEN
Elke huwelijksovereenkomst moet op straffe van geldigheid notarieel worden opgesteld, aangezien het gaat om
een formele overeenkomst. De notariële vorm is een essentieel geldigheidsvereiste en vloeit voort uit de
bescherming van de echtgenoten en derden. Naast deze vormvereiste moet elke huwelijksovereenkomst
verplicht worden ingeschreven in het Centraal Register voor Huwelijksovereenkomsten (CRH). Deze inschrijving
gebeurt door de notaris binnen de 15 dagen en heeft tot doel de tegenstelbaarheid aan derden te verzekeren.
Vanaf het moment van inschrijving bestaat de huwelijksovereenkomst juridisch, maar zij treedt pas
daadwerkelijk in werking vanaf het ogenblik dat het huwelijk wordt voltrokken. Zonder huwelijk is er dus wel een
bestaande, maar nog niet werkende huwelijksovereenkomst.
Het huwelijksvermogensstelsel kan niet alleen vóór het huwelijk worden vastgelegd, maar ook tijdens het
huwelijk worden gewijzigd, op voorwaarde dat beide echtgenoten hun uitdrukkelijke toestemming geven. Deze
wijzigingsmogelijkheid is onbeperkt in de tijd zolang het huwelijk niet is ontbonden en er gelden geen
wachttijden. Ook tijdens een feitelijke scheiding blijft een wijziging in principe mogelijk. Een belangrijke
uitzondering op het vereiste akkoord van beide echtgenoten is de gerechtelijke scheiding van goederen. In dat
geval kan de rechter, zonder het akkoord van de echtgenoten, het huwelijksvermogensstelsel wijzigen wanneer
dit noodzakelijk is ter bescherming van het gezin. Zo kan vb. een gerechtelijke scheiding van goederen worden
uitgesproken wanneer één van de echtgenoten ernstige alcoholproblemen heeft en daardoor buitensporige
schulden maakt, waardoor het gezin wordt blootgesteld aan zware financiële risico’s. Beide echtgenoten moeten
uiteraard ook bekwaam zijn om een huwelijksovereenkomst te sluiten. Minderjarigen en onder bewind gestelde
personen kunnen slechts binnen de wettelijke grenzen geldig deelnemen.
Voor de wijziging van het huwelijksvermogensstelsel tijdens het huwelijk bestaan er 2 procedures:
De eerste is de gewone wijziging, ook wel de eenvoudige procedure genoemd. Hierbij wordt een nieuwe
huwelijksovereenkomst opgesteld, op dezelfde wijze als de oorspronkelijke, maar met het aanbrengen van de
overeengekomen wijzigingen. Ook bij deze gewone wijziging moeten opnieuw de 2 geldigheidsvereisten worden
nageleefd, met name de notariële akte en de inschrijving in het CRH.
De tweede procedure is de grote wijziging. Deze procedure vereist dat er vooraf een notariële
boedelbeschrijving wordt opgemaakt, zowel van het gemeenschappelijk vermogen als van de eigen vermogens
van de echtgenoten. In dit kader zijn de vereffening en verdeling van het bestaande stelsel cruciaal, aangezien
5
