BELANGRIJK VOOR EXAMEN :
• document met oefeningen
• lees artikels altijd goed !!
• maak voor casus tijdlijn
STRAFRECHT 2025 – 2026 semester 1
Inleiding – het strafrecht
Wat is het nut van het strafrecht?
-> het strafrecht is iets waar iedereen een mening van heeft :
• iedereen heeft vaak een mening zonder dat men er kennis van heeft en dit is terug
te zien in protesten, sociale media, documentaires,…
o ook politici hebben vaak een mening over het strafrecht
§ vinden dat er zwaarder gestraft moet worden, meer repressie,…
§ probleem = schending van scheiding der machten
* politici behoren tot de uitvoerende- of wetgevende macht
* zij hebben geen kennis of geen rol in de rechterlijke macht
o ook de pers heeft een mening over het strafrecht
§ vinden dat er zwaarder gestraft moet worden, meer repressie,…
§ vaak onjuiste en misleidende informatie, geen juiste termen,…
• gevolg = informatiekloof is een voedingsbodem voor punitief populisme
o mensen gaan steeds strengere stra@en voorstellen als oplossing zonder
rekening te houden met de werkelijke e@ecten of mensenrechten
o punitief populisme ó evidence based vaststelling
-> belangrijke punten binnen het strafrecht :
• benader alles met een kritische geest
• nooit veralgemenen
• vermoeden van onschuld = iedereen is onschuldig tot het tegenbewijs is bewezen
Wat is Belgisch strafrecht?
-> het strafrecht is in elk land anders en kent andere waarden :
• België = belang aan alle soorten integriteit, vrije meningsuiting,…
• Verenigde Staten = inbreuk op scheiding der machten, doodstraf,…
• Indonesië = homoseksuele betrekkingen zijn strafbaar, lijfstra@en,…
• Afghanistan = vrouwen mogen niet publiek praten, bestra@ing verkeerd kapsel,…
• …
m.a.w. het strafrecht varieert naargelang ruimte, waarden, normen,…
Wat is het actuele Belgisch strafrecht?
-> de evolutie van het strafrecht van privaatrecht naar publiekrecht :
• vroeger = deel van privaatrecht
o collectieve weerwraak = ‘’oog om oog, tand om tand’’
o familiale solidariteit
• evolutie naar zoengeld oftewel bloedgeld waarbij men straf kan afkopen
1
, • verdere evolutie waarbij overheid tarieven van zoengeld gaat bepalen maar!!
hierbij kent men vooral willekeur en vergelding
• 18de eeuw = kentering o.l.v. Franse filosofen, Beccaria, Von Feurbach,… die
willekeur willen tegengaan door strafwetten vast te leggen
• voor 1867 = Code Napoléon
• 1867 = Strafwetboek (Sw.)
o onder leiding van Haus en Nypels
o geïnspireerd door Code Napoléon
o het Strafwetboek volgt de klassieke leer
§ schuldbegrip staat centraal
§ enkel keuze tussen het goede en het kwade (misdrijf plegen)
§ doelstelling van de bestra@ing = vergelding, intimidatie en preventie
o veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis, stra@en zijn artificieel,
oud taalgebruik, geen voeling met wetenschappelijk onderzoek,…
• nu = tot op de dag van vandaag werd het Strafwetboek van 1867 gebruikt maar!!
er komt eindelijk een nieuw Strafwetboek in 2026
o wel al vroeger pogingen tot een nieuw Strafwetboek maar!! altijd mislukt
§ deze poging is de vierde poging sinds 1979
§ publicatie nieuwe Strafwetboek gebeurt op 8 april 2024 en op 8
april 2026 zal het nieuwe Strafwetboek in werking treden
o ondertussen wel al reparatie-, harmonisatie- en nieuwe wetgeving
o nog geen nieuw Strafuitvoeringswetboek !!
-> een optimaal strafwetboek moet voldoen aan drie zaken :
• accuraat = garantie voor rechtszekerheid
vb. alle rechtsfiguren een wettelijke grondslag,…
• coherent = vlotte toepassing mogelijk op concrete situaties
• eenvoudig = iedereen wordt geacht de strafwet te kennen
-> de hervorming van het strafrecht kent enkele pijlers :
• subsidiariteit van het strafrecht = strafrecht is slechts het laatste redmiddel
• visie over de doelstellingen van de straf
• gevangenisstraf als ultimum remedium = gevangenisstraf als laatste redmiddel
• gelijkwaardige stra@en
o wel oog voor proportionaliteit en individualisering van de bestra@ing
o belangrijk = elke strafzaak is anders en vereist een straf op maat !!
• gediversifieerd stra@enpalet met strafniveaus en nieuwe vormen van bestra@ing
• strafuitvoeringsrechtbank (SURB) als centrale uitvoeringsinstantie
opmerking : Commissie vormt nieuwe strafwetboek maar!! politiek blijft laatste woord
hebben vanuit de democratie en de rechtsstaat
2
,Wat is de definitie en de kenmerken van het Belgisch strafrecht?
-> geen eenduidige visie van wat strafrecht inhoudt :
• plaats- en tijdsgebonden
• we kunnen een algemene- en werkdefinitie onderscheiden
o algemene definitie :
Strafrecht beoogt de handhaving van een aantal waarden in een bepaald
land op een gegeven ogenblik.
o werkdefinitie :
Het strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen
strafbaar stellen en sancties bepalen die op de daders toepasselijk zijn
-> drie belangrijke sleutelbegrippen : misdrijf, (strafrechterlijke) sanctie en dader
1. misdrijf
o misdrijf = algemene term
§ drieledige structuur = misdaad, wanbedrijf en overtreding
§ vanaf 2026 omvat een misdrijf alles
* misdrijf = gedraging waarop de wet een sanctie stelt
* m.a.w. alles is een misdrijf in nieuwe Strafwetboek
o belangrijk = niet alles wat moreel verwerpelijk is, is ook een misdrijf !!
2. (strafrechtelijke) sanctie
o straf = strafrechtelijke sanctie MAAR strafrechtelijke sanctie ≠ straf !!!
vb. ook maatregelen, sancties sui generis, bestra@ingsmodaliteiten,…
o ook andere handhavingsmechanismen vanuit subsidiariteit
§ bestuurlijke sancties zoals GAS-boetes, tuchtsancties,…
§ buiten contractueel aansprakelijkheidsrecht
3. dader
o dader kan zowel natuurlijke- als rechtspersoon zijn
§ vanaf 1977 kan rechtspersoon ook een dader zien
§ dier is geen dader maar!! wel instrument van het misdrijf
§ geen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor andermans daad
* altijd daderfiguur vereist
* verschil met buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht
want daar wel aansprakelijk voor andermans daad
o strafrechtelijk handhavingsmechanisme kan starten zonder een
geïdentificeerde persoon maar!! bij geen identificatie is er geen straf
§ seponering door het Openbaar Ministerie
§ beschikking tot ontslag van onderzoek door raadkamer (na
gerechtelijk onderzoek)
3
, -> vier belangrijke kenmerken van het strafrecht :
• sanctierecht
• legaal recht
o legaliteitsprincipe = niemand kan gestraft worden voor een gedraging die
niet bij wet strafbaar was op het moment dat deze werd begaan
o ‘’Nullum crimen sine lege’’ oftewel ‘’Nulla poena sine lege’’
• publiekrecht = de overheid straft omdat een misdrijf de openbare orde raakt
o Openbaar Ministerie = vertegenwoordiger van gemeenschap
o slachto@er = niet perse nodig om strafprocedure te starten
§ geen klachtmisdrijven meer dus geen slachto@er vereist
§ slachto@er mag zich niet inlaten over de bestra@ing maar!! kan een
schadevergoeding eisen
§ toestemming slachto@er is irrelevant tenzij de niet-toestemming
een constitutief bestanddeel is
o er kan niet worden afgeweken van het strafrecht door contract,…
o rechtsverwerking bestaat niet in het strafrecht
§ eens het in het strafwetboek staat blijft het strafbaar
§ iedereen wordt geacht het strafrecht te kennen
• autonome rechtstak = handhavingsrecht met algemene draagwijdte
o geen hulprecht ten dienste van andere rechtstakken
o het gaat hier over een conceptuele autonomie
§ strafrecht bepaalt eigen begrippenkader zonder gebonden te zijn
door andere rechtstakken (Titel Boek 2 : art.79-81)
§ uitzonderlijk wordt er rekening gehouden met burgerlijk recht
-> indeling van het materieel strafrecht (ó formeel strafrecht = strafprocesrecht) :
• algemeen deel = lex generalis
o op alle misdrijven toepasselijke regels
o boek I Strafwetboek en complementaire strafwetten
• bijzonder deel = lex specialis
o verschillende misdrijven
o boek II Strawetboek en bijzondere strafwetten
• belangrijk = lex specialis derogat lex generalis (art.77 Sw.)
4
• document met oefeningen
• lees artikels altijd goed !!
• maak voor casus tijdlijn
STRAFRECHT 2025 – 2026 semester 1
Inleiding – het strafrecht
Wat is het nut van het strafrecht?
-> het strafrecht is iets waar iedereen een mening van heeft :
• iedereen heeft vaak een mening zonder dat men er kennis van heeft en dit is terug
te zien in protesten, sociale media, documentaires,…
o ook politici hebben vaak een mening over het strafrecht
§ vinden dat er zwaarder gestraft moet worden, meer repressie,…
§ probleem = schending van scheiding der machten
* politici behoren tot de uitvoerende- of wetgevende macht
* zij hebben geen kennis of geen rol in de rechterlijke macht
o ook de pers heeft een mening over het strafrecht
§ vinden dat er zwaarder gestraft moet worden, meer repressie,…
§ vaak onjuiste en misleidende informatie, geen juiste termen,…
• gevolg = informatiekloof is een voedingsbodem voor punitief populisme
o mensen gaan steeds strengere stra@en voorstellen als oplossing zonder
rekening te houden met de werkelijke e@ecten of mensenrechten
o punitief populisme ó evidence based vaststelling
-> belangrijke punten binnen het strafrecht :
• benader alles met een kritische geest
• nooit veralgemenen
• vermoeden van onschuld = iedereen is onschuldig tot het tegenbewijs is bewezen
Wat is Belgisch strafrecht?
-> het strafrecht is in elk land anders en kent andere waarden :
• België = belang aan alle soorten integriteit, vrije meningsuiting,…
• Verenigde Staten = inbreuk op scheiding der machten, doodstraf,…
• Indonesië = homoseksuele betrekkingen zijn strafbaar, lijfstra@en,…
• Afghanistan = vrouwen mogen niet publiek praten, bestra@ing verkeerd kapsel,…
• …
m.a.w. het strafrecht varieert naargelang ruimte, waarden, normen,…
Wat is het actuele Belgisch strafrecht?
-> de evolutie van het strafrecht van privaatrecht naar publiekrecht :
• vroeger = deel van privaatrecht
o collectieve weerwraak = ‘’oog om oog, tand om tand’’
o familiale solidariteit
• evolutie naar zoengeld oftewel bloedgeld waarbij men straf kan afkopen
1
, • verdere evolutie waarbij overheid tarieven van zoengeld gaat bepalen maar!!
hierbij kent men vooral willekeur en vergelding
• 18de eeuw = kentering o.l.v. Franse filosofen, Beccaria, Von Feurbach,… die
willekeur willen tegengaan door strafwetten vast te leggen
• voor 1867 = Code Napoléon
• 1867 = Strafwetboek (Sw.)
o onder leiding van Haus en Nypels
o geïnspireerd door Code Napoléon
o het Strafwetboek volgt de klassieke leer
§ schuldbegrip staat centraal
§ enkel keuze tussen het goede en het kwade (misdrijf plegen)
§ doelstelling van de bestra@ing = vergelding, intimidatie en preventie
o veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis, stra@en zijn artificieel,
oud taalgebruik, geen voeling met wetenschappelijk onderzoek,…
• nu = tot op de dag van vandaag werd het Strafwetboek van 1867 gebruikt maar!!
er komt eindelijk een nieuw Strafwetboek in 2026
o wel al vroeger pogingen tot een nieuw Strafwetboek maar!! altijd mislukt
§ deze poging is de vierde poging sinds 1979
§ publicatie nieuwe Strafwetboek gebeurt op 8 april 2024 en op 8
april 2026 zal het nieuwe Strafwetboek in werking treden
o ondertussen wel al reparatie-, harmonisatie- en nieuwe wetgeving
o nog geen nieuw Strafuitvoeringswetboek !!
-> een optimaal strafwetboek moet voldoen aan drie zaken :
• accuraat = garantie voor rechtszekerheid
vb. alle rechtsfiguren een wettelijke grondslag,…
• coherent = vlotte toepassing mogelijk op concrete situaties
• eenvoudig = iedereen wordt geacht de strafwet te kennen
-> de hervorming van het strafrecht kent enkele pijlers :
• subsidiariteit van het strafrecht = strafrecht is slechts het laatste redmiddel
• visie over de doelstellingen van de straf
• gevangenisstraf als ultimum remedium = gevangenisstraf als laatste redmiddel
• gelijkwaardige stra@en
o wel oog voor proportionaliteit en individualisering van de bestra@ing
o belangrijk = elke strafzaak is anders en vereist een straf op maat !!
• gediversifieerd stra@enpalet met strafniveaus en nieuwe vormen van bestra@ing
• strafuitvoeringsrechtbank (SURB) als centrale uitvoeringsinstantie
opmerking : Commissie vormt nieuwe strafwetboek maar!! politiek blijft laatste woord
hebben vanuit de democratie en de rechtsstaat
2
,Wat is de definitie en de kenmerken van het Belgisch strafrecht?
-> geen eenduidige visie van wat strafrecht inhoudt :
• plaats- en tijdsgebonden
• we kunnen een algemene- en werkdefinitie onderscheiden
o algemene definitie :
Strafrecht beoogt de handhaving van een aantal waarden in een bepaald
land op een gegeven ogenblik.
o werkdefinitie :
Het strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen
strafbaar stellen en sancties bepalen die op de daders toepasselijk zijn
-> drie belangrijke sleutelbegrippen : misdrijf, (strafrechterlijke) sanctie en dader
1. misdrijf
o misdrijf = algemene term
§ drieledige structuur = misdaad, wanbedrijf en overtreding
§ vanaf 2026 omvat een misdrijf alles
* misdrijf = gedraging waarop de wet een sanctie stelt
* m.a.w. alles is een misdrijf in nieuwe Strafwetboek
o belangrijk = niet alles wat moreel verwerpelijk is, is ook een misdrijf !!
2. (strafrechtelijke) sanctie
o straf = strafrechtelijke sanctie MAAR strafrechtelijke sanctie ≠ straf !!!
vb. ook maatregelen, sancties sui generis, bestra@ingsmodaliteiten,…
o ook andere handhavingsmechanismen vanuit subsidiariteit
§ bestuurlijke sancties zoals GAS-boetes, tuchtsancties,…
§ buiten contractueel aansprakelijkheidsrecht
3. dader
o dader kan zowel natuurlijke- als rechtspersoon zijn
§ vanaf 1977 kan rechtspersoon ook een dader zien
§ dier is geen dader maar!! wel instrument van het misdrijf
§ geen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor andermans daad
* altijd daderfiguur vereist
* verschil met buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht
want daar wel aansprakelijk voor andermans daad
o strafrechtelijk handhavingsmechanisme kan starten zonder een
geïdentificeerde persoon maar!! bij geen identificatie is er geen straf
§ seponering door het Openbaar Ministerie
§ beschikking tot ontslag van onderzoek door raadkamer (na
gerechtelijk onderzoek)
3
, -> vier belangrijke kenmerken van het strafrecht :
• sanctierecht
• legaal recht
o legaliteitsprincipe = niemand kan gestraft worden voor een gedraging die
niet bij wet strafbaar was op het moment dat deze werd begaan
o ‘’Nullum crimen sine lege’’ oftewel ‘’Nulla poena sine lege’’
• publiekrecht = de overheid straft omdat een misdrijf de openbare orde raakt
o Openbaar Ministerie = vertegenwoordiger van gemeenschap
o slachto@er = niet perse nodig om strafprocedure te starten
§ geen klachtmisdrijven meer dus geen slachto@er vereist
§ slachto@er mag zich niet inlaten over de bestra@ing maar!! kan een
schadevergoeding eisen
§ toestemming slachto@er is irrelevant tenzij de niet-toestemming
een constitutief bestanddeel is
o er kan niet worden afgeweken van het strafrecht door contract,…
o rechtsverwerking bestaat niet in het strafrecht
§ eens het in het strafwetboek staat blijft het strafbaar
§ iedereen wordt geacht het strafrecht te kennen
• autonome rechtstak = handhavingsrecht met algemene draagwijdte
o geen hulprecht ten dienste van andere rechtstakken
o het gaat hier over een conceptuele autonomie
§ strafrecht bepaalt eigen begrippenkader zonder gebonden te zijn
door andere rechtstakken (Titel Boek 2 : art.79-81)
§ uitzonderlijk wordt er rekening gehouden met burgerlijk recht
-> indeling van het materieel strafrecht (ó formeel strafrecht = strafprocesrecht) :
• algemeen deel = lex generalis
o op alle misdrijven toepasselijke regels
o boek I Strafwetboek en complementaire strafwetten
• bijzonder deel = lex specialis
o verschillende misdrijven
o boek II Strawetboek en bijzondere strafwetten
• belangrijk = lex specialis derogat lex generalis (art.77 Sw.)
4
