INNOVATIE & ETHIEK:
ZELFSTUDIE, VERDERE
VERDIEPING
Zelfstudie
Schooljaar 2025-2026
Arteveldehogeschool
,INHOUD
1. Over Innovatie ................................................................................................................2
1.1. Impact van innovatie ................................................................................................2
1.1.1. Inleiding ...........................................................................................................2
1.1.2. Uitdaging .........................................................................................................3
1.1.3. Carlotta Perez – Technologische golven en samenlevingen ................................4
1.1.4. Joseph Schumpeter – Creative Destruction .......................................................5
1.1.5. David Van Reybrouck – Wereld en Aarde ...........................................................7
1.1.6. Manuel Castells – De Netwerksamenleving .......................................................8
1.1.7. AI-barometers van Arteveldehogeschool ...........................................................9
1.2. Theorie: Wat is de Blue Ocean Strategy? ................................................................. 10
1.2.1. Value Innovation (aka Blue Ocean Strategy) .................................................... 10
1.2.2. Value curves? ................................................................................................ 12
1.2.3. Pioneers, Migrators, Settlers ........................................................................... 13
1.2.4. Lesmateriaal .................................................................................................. 14
2. Communicatie bij innovatie .......................................................................................... 17
2.1. Overleggen over innovatie (interne communicatie) .................................................. 17
2.1.1. Lesmateriaal .................................................................................................. 19
2.2. Theorie: “verkopen” van innovatie (externe communicatie) ..................................... 19
2.2.1. Lesmateriaal .................................................................................................. 20
3. Innovatie in communicatie ........................................................................................... 21
3.1. Communicatie … jouw toekomst? .......................................................................... 21
3.1.1. Uitdaging ....................................................................................................... 22
3.1.2. Verdiepende bronnen ..................................................................................... 22
4. Ethiek bij innovatie – zie ook lesopname bij dit hoofdstuk! ........................................... 24
4.1. Inleiding ................................................................................................................ 24
4.2. Wat is ethiek? ........................................................................................................ 24
4.3. Wat heeft ethiek met innovatie te maken? ............................................................... 24
4.4. De ethische methode van Rushworth Kidder? ......................................................... 25
4.5. Ethische moed? ..................................................................................................... 26
4.6. Jouw culturele bril .................................................................................................. 26
4.6.1. Lesmateriaal .................................................................................................. 27
4.6.2. Duik dieper in ethiek ....................................................................................... 27
1
,1. OVER INNOVATIE
1.1. IMPACT VAN INNOVATIE
1.1.1. INLEIDING
Innovatie is nooit enkel een technisch verhaal. Een nieuwe technologie of werkwijze laat altijd
sporen na op verschillende lagen van de samenleving. Om dat goed te begrijpen, maken we een
onderscheid tussen 3 perspectieven:
- Macro: het maatschappelijke niveau
- Meso: het organisatieniveau
- Micro: het persoonlijke niveau
Macro – het maatschappelijk niveau (het grote plaatje)
Op macroniveau kijken we naar de grote structuren: economie, politiek, cultuur en de
internationale context.
➢ Bv.: de industriële revolutie bracht fabrieken → mensen gingen in steden wonen
(urbanisatie) → nieuwe klassenverhoudingen.
➢ Vandaag zien we hoe internet globalisering versnelt, en hoe AI hele arbeidsmarkten en
politieke processen onder druk zet. (sommige banen verdwijnen en andere ontstaan)
Macro draait dus om hoe innovatie samenlevingen en zelfs tijdperken herschrijft.
Meso – het organisatieniveau (het midden)
Op mesoniveau gaat het om organisaties en instellingen: bedrijven, overheden, media.
➢ Bv.: de komst van e-commerce veranderde hoe winkels werken en dwong klassieke
retail tot herstructureren.
➢ Overheden schakelen over naar digitale loketten (itsme), banken sluiten kantoren door
mobiele apps.
Hier zie je hoe innovatie leidt tot nieuwe structuren, verdienmodellen en manieren van
organiseren.
Micro – het persoonlijke niveau (het kleine plaatje, jij & ik)
Op microniveau kijken we naar het dagelijks leven van individuen.
➢ Bv.: de smartphone heeft ons gedrag grondig veranderd: je gebruikt je smartphone om
nieuw te lezen, te betalen of met vrienden te praten.
➢ Opa en oma gingen vroeger naar het gemeentehuis met papieren documenten; vandaag
de dag kunnen we het met een app doen.
Micro draait om gedrag, gewoontes en persoonlijke ervaringen.
Innovatie verandert alles: de wereld (macro), organisaties (meso) en mensen zelf (micro).
2
, 1.1.2. UITDAGING
In de inleidende les verwees ik al kort naar de vraag of onze huidige democratie, gebaseerd op
verkozen vertegenwoordigers, nog wel het beste model is. Innovatie opent immers ook de deur
naar andere vormen van besluitvorming...
Stel je voor: 200 jaar geleden was kennis vooral iets voor een kleine elite. Boeken waren duur,
universiteiten beperkt toegankelijk, en nieuws bereikte de massa traag en gefilterd. Vandaag is
dat totaal anders.
2 ingrijpende innovaties in communicatie hebben ons leven fundamenteel veranderd:
1. Toegang tot informatie
• De meerderheid van de bevolking heeft nu real-time en bijna onbeperkte toegang tot
kennis, via internet en digitale netwerken.
2. Begrip van informatie
• Dankzij alfabetisering en onderwijs kan de meerderheid die informatie ook
effectief lezen, begrijpen en interpreteren.
Dit is ongezien in de geschiedenis: een samenleving waarin bijna iedereen toegang heeft tot
kennis én de vaardigheden om die kennis te gebruiken. Het is niet toevallig dat dit ook nieuwe
vragen oproept over democratie. Is het klassieke model van verkozen vertegenwoordigers nog
wel het meest geschikt? Of moeten we nadenken over alternatieven zoals gelote burgerpanels
(bv. G1000)?
- Uitleg G1000: De G1000* = een burgerpanel: een soort grote vergadering van gewone
mensen die geloot (dus willekeurig gekozen) worden, net zoals bij een jury in de
rechtbank.
o In plaats van alleen politici laten beslissen, vraagt men ook aan gewone burgers:
“Wat vinden jullie? Hoe zouden jullie dit probleem oplossen?”
o Ze krijgen informatie, praten met elkaar, en proberen samen tot goede ideeën of
beslissingen te komen.
- Omdat we nu allemaal toegang hebben tot informatie (internet, nieuws, kennis) én we
kunnen begrijpen wat we lezen, kunnen meer mensen meedenken over wat belangrijk is
voor het land.
o Dus: G1000 is een voorbeeld van een nieuwe manier van democratie, mogelijk
gemaakt door communicatie-innovatie.
VRAAG AAN JOU:
➔ Wat is de macro-, meso- en micro-impact van deze twee communicatieve revoluties?
Hoe hebben ze onze samenleving, onze organisaties en ons persoonlijke leven veranderd –
en hoe zouden ze ons in de toekomst nog verder kunnen veranderen?
3
ZELFSTUDIE, VERDERE
VERDIEPING
Zelfstudie
Schooljaar 2025-2026
Arteveldehogeschool
,INHOUD
1. Over Innovatie ................................................................................................................2
1.1. Impact van innovatie ................................................................................................2
1.1.1. Inleiding ...........................................................................................................2
1.1.2. Uitdaging .........................................................................................................3
1.1.3. Carlotta Perez – Technologische golven en samenlevingen ................................4
1.1.4. Joseph Schumpeter – Creative Destruction .......................................................5
1.1.5. David Van Reybrouck – Wereld en Aarde ...........................................................7
1.1.6. Manuel Castells – De Netwerksamenleving .......................................................8
1.1.7. AI-barometers van Arteveldehogeschool ...........................................................9
1.2. Theorie: Wat is de Blue Ocean Strategy? ................................................................. 10
1.2.1. Value Innovation (aka Blue Ocean Strategy) .................................................... 10
1.2.2. Value curves? ................................................................................................ 12
1.2.3. Pioneers, Migrators, Settlers ........................................................................... 13
1.2.4. Lesmateriaal .................................................................................................. 14
2. Communicatie bij innovatie .......................................................................................... 17
2.1. Overleggen over innovatie (interne communicatie) .................................................. 17
2.1.1. Lesmateriaal .................................................................................................. 19
2.2. Theorie: “verkopen” van innovatie (externe communicatie) ..................................... 19
2.2.1. Lesmateriaal .................................................................................................. 20
3. Innovatie in communicatie ........................................................................................... 21
3.1. Communicatie … jouw toekomst? .......................................................................... 21
3.1.1. Uitdaging ....................................................................................................... 22
3.1.2. Verdiepende bronnen ..................................................................................... 22
4. Ethiek bij innovatie – zie ook lesopname bij dit hoofdstuk! ........................................... 24
4.1. Inleiding ................................................................................................................ 24
4.2. Wat is ethiek? ........................................................................................................ 24
4.3. Wat heeft ethiek met innovatie te maken? ............................................................... 24
4.4. De ethische methode van Rushworth Kidder? ......................................................... 25
4.5. Ethische moed? ..................................................................................................... 26
4.6. Jouw culturele bril .................................................................................................. 26
4.6.1. Lesmateriaal .................................................................................................. 27
4.6.2. Duik dieper in ethiek ....................................................................................... 27
1
,1. OVER INNOVATIE
1.1. IMPACT VAN INNOVATIE
1.1.1. INLEIDING
Innovatie is nooit enkel een technisch verhaal. Een nieuwe technologie of werkwijze laat altijd
sporen na op verschillende lagen van de samenleving. Om dat goed te begrijpen, maken we een
onderscheid tussen 3 perspectieven:
- Macro: het maatschappelijke niveau
- Meso: het organisatieniveau
- Micro: het persoonlijke niveau
Macro – het maatschappelijk niveau (het grote plaatje)
Op macroniveau kijken we naar de grote structuren: economie, politiek, cultuur en de
internationale context.
➢ Bv.: de industriële revolutie bracht fabrieken → mensen gingen in steden wonen
(urbanisatie) → nieuwe klassenverhoudingen.
➢ Vandaag zien we hoe internet globalisering versnelt, en hoe AI hele arbeidsmarkten en
politieke processen onder druk zet. (sommige banen verdwijnen en andere ontstaan)
Macro draait dus om hoe innovatie samenlevingen en zelfs tijdperken herschrijft.
Meso – het organisatieniveau (het midden)
Op mesoniveau gaat het om organisaties en instellingen: bedrijven, overheden, media.
➢ Bv.: de komst van e-commerce veranderde hoe winkels werken en dwong klassieke
retail tot herstructureren.
➢ Overheden schakelen over naar digitale loketten (itsme), banken sluiten kantoren door
mobiele apps.
Hier zie je hoe innovatie leidt tot nieuwe structuren, verdienmodellen en manieren van
organiseren.
Micro – het persoonlijke niveau (het kleine plaatje, jij & ik)
Op microniveau kijken we naar het dagelijks leven van individuen.
➢ Bv.: de smartphone heeft ons gedrag grondig veranderd: je gebruikt je smartphone om
nieuw te lezen, te betalen of met vrienden te praten.
➢ Opa en oma gingen vroeger naar het gemeentehuis met papieren documenten; vandaag
de dag kunnen we het met een app doen.
Micro draait om gedrag, gewoontes en persoonlijke ervaringen.
Innovatie verandert alles: de wereld (macro), organisaties (meso) en mensen zelf (micro).
2
, 1.1.2. UITDAGING
In de inleidende les verwees ik al kort naar de vraag of onze huidige democratie, gebaseerd op
verkozen vertegenwoordigers, nog wel het beste model is. Innovatie opent immers ook de deur
naar andere vormen van besluitvorming...
Stel je voor: 200 jaar geleden was kennis vooral iets voor een kleine elite. Boeken waren duur,
universiteiten beperkt toegankelijk, en nieuws bereikte de massa traag en gefilterd. Vandaag is
dat totaal anders.
2 ingrijpende innovaties in communicatie hebben ons leven fundamenteel veranderd:
1. Toegang tot informatie
• De meerderheid van de bevolking heeft nu real-time en bijna onbeperkte toegang tot
kennis, via internet en digitale netwerken.
2. Begrip van informatie
• Dankzij alfabetisering en onderwijs kan de meerderheid die informatie ook
effectief lezen, begrijpen en interpreteren.
Dit is ongezien in de geschiedenis: een samenleving waarin bijna iedereen toegang heeft tot
kennis én de vaardigheden om die kennis te gebruiken. Het is niet toevallig dat dit ook nieuwe
vragen oproept over democratie. Is het klassieke model van verkozen vertegenwoordigers nog
wel het meest geschikt? Of moeten we nadenken over alternatieven zoals gelote burgerpanels
(bv. G1000)?
- Uitleg G1000: De G1000* = een burgerpanel: een soort grote vergadering van gewone
mensen die geloot (dus willekeurig gekozen) worden, net zoals bij een jury in de
rechtbank.
o In plaats van alleen politici laten beslissen, vraagt men ook aan gewone burgers:
“Wat vinden jullie? Hoe zouden jullie dit probleem oplossen?”
o Ze krijgen informatie, praten met elkaar, en proberen samen tot goede ideeën of
beslissingen te komen.
- Omdat we nu allemaal toegang hebben tot informatie (internet, nieuws, kennis) én we
kunnen begrijpen wat we lezen, kunnen meer mensen meedenken over wat belangrijk is
voor het land.
o Dus: G1000 is een voorbeeld van een nieuwe manier van democratie, mogelijk
gemaakt door communicatie-innovatie.
VRAAG AAN JOU:
➔ Wat is de macro-, meso- en micro-impact van deze twee communicatieve revoluties?
Hoe hebben ze onze samenleving, onze organisaties en ons persoonlijke leven veranderd –
en hoe zouden ze ons in de toekomst nog verder kunnen veranderen?
3
