Mens & Maatschappij
INHOUDSOPGAVE
INLEIDING: ONTWERPEN, MAAR VOOR WIE EN IN WELKE WERELD?
1.1 Een nieuw vak, dat we samen verder ontwikkelen
1.2 De opbouw van het vak
1.2.1 Leerstof
1.3 Over het examen & de literatuuropdracht (leren lezen)
1.3.1 Praktisch: hoe verwerken? Zie sjabloon op Blackboard.
1.3.2 Let op
LES 1: SOCIOLOGIE ALS STUDIE VAN DE SAMENLEVING
1. DE SOCIALE GELAAGDHEID VAN WOONWENSEN EN WOONBEHOEFTEN ALS
CASUS
1.1 Wat is sociologie?
1.1.1 Oog (leren) hebben voor de maatschappelijke context
1.1.2 Korte oefening waarnemen
1.1.3 We nemen waar vanuit ons (selectief) referentiekader
1.1.4 Selectiviteit
1.1.5 Wat is sociologie? Een aanzet tot definitie
1.1.6 Mens & Maatschappij = een (sociologisch geïnspireerde) interdisciplinaire
benadering
1.2 Hoe kommen onze woonvoorkeuren en smaken tot stand?
1.2.1 Woonvoorkeuren zijn niet ‘zomaar’ verdeeld
1.3 De samenleving bepaalt mee woonvoorkeuren en smaken. Over ongelijkheid en sociale
gelaagdheid
1.3.1 Een voorbeeld: cultuurconsumptie
1.3.2 Sociale gelaagdheid & cultuurparticipatie
1.3.3 Voor wie ontwerp je? Over de sociale gelaagdheid van smaak
1.4 Bordieu over culturele distinctie en sociale distantie
1.4.1 Bourdieu’s kerngedachten
1.4.2 De sociale evolutie van… de gave des onderscheiden
1.4.3 Smaken verschillen én maken verschillen
1.4.4 Distinctie door distantie - Distantie door distinctie
1.4.5 Bourdieu ook vandaag nog relevant
1.5 Verwerkingsopdracht: Barbara Laan over woonrages
1.6 Verwerkingsopdracht 2: de theorie van Bourdieu over sociale gelaagdheid van smaak in
de praktijk?
Mens & Maatschappij - Tess Francken 1
,DEEL 1: TIJD EN RUIMTE ALS SOCIAAL CONSTRUCTEN
LES 2: SOCIOLOGIE VAN DE TIJD
1. KAN JE TIJD ONTWERPEN IN EEN VERSNELLENDE SAMENLEVING
1.1 Bedoeling deel 1
1.2 Leerstof - cursustelsten voor sociologie van de tijd
1.3 Een kleine oefening als start
1.3.1 Wat leren we
1.4 Hartmut Rosa over sociale versnelling
1.4.1 Hartmut Rosa: wat is sociale versnelling
1.4.2 Wat wordt er dan versneld
1.4.3 Drie categorieën van versnelling
1.4.4 Wat zijn de motoren van de maatschappelijke versnelling
1.4.5 Wat is sociale verlangzaming? 5 vormen van verlangzaming
1.4.6 Keerzijde sociale versnelling = structurele en culturele vertraging
1.4.7 Slotsom: globale versnelling, slechts beperkte verlangzaming
1.4.8 Uitdieping/ zelf aan de slag: ontdek meer over het werk van Hartmut Rosa
1.5 Wat betekent dit nu voor ontwerp? Reflectievragen
1.6 Verwerkingsvragen
LES 3 EN 4: RUIMTE ALS SOCIAAL CONSTRUCT: INZICHTEN VANUIT DE SOCIOLOGIE
VAN SOCIALE RUIMTE
2. SOCIOLOGIE VAN DE SOCIALE RUIMTE
2.1 Vertrekpunt van lessen sociologie van de sociale ruimte
2.2 Leerstof - cursusteksten voor sociologie van de sociale ruimte
3. WIE IS MARTINA LÖW?
3.1 Haar boek is…
3.2 Opbouw en bedoeling van de lessen
3.3 Hoe situeert de uitgever het belang van het boek en de eigenheid van Martina Löw
3.4 Achtergrond voor het boek de ‘Spatial turn’ in mensenwetenschappen einde 20 ste eeuw
3.5 Naar een scoiologie van de (sociale) ruimte
3.6 Space = container space? Of relationeel?
3.6.1 The Spatial Turn as a Marker of a Social Transformation
3.6.2 Sigfried Giedion (1941) Space, Time and Architecture.
3.6.3 Space as a Form of Relationship
3.7 Voorbeelden van (hedendaagse) veranderingen
3.8 Places and boundries
3.9 Places, space & boundries
3.10 Debordering & rebordering
3.11 Tijd & Ruimte: analytisch onderscheiden én samendenken
3.12 Besluit Martina Löw (van het woord vooraf)
Mens & Maatschappij - Tess Francken 2
,CHAPTER 1. WHY SHOULD SOCIOLOGY CONCERN ITSELF WITH SPACE? (& WHAT
ABOUT DESIGN SCIENCES?)
1.1 Langzaam verandert de sociologische kijk op ruimte
1.2 Basisvraag van het boek
1.3 Twee basisvragen
1.4 A processual concept of space
CHAPTER 2. NOTIONS OF SPACE IN CONTEXT (INLEIDING)
2.1 Absolutist and Relativist notions of space
2.1.1 Absolutist notions of space
2.1.2 Relativist notions of space
2.2 Sociology of Space
2.2.1 Gidens, Hägerstand, and the power container
2.2.2 Urban sociology without space
2.2.3 Simmel and Form: Georg Simmel (1858-1918). The metropolis & mental life
(1903)
2.3 First interim conclusion
2.3.1 action itself must be understood as constitutive of space.
2.3.2 Naar een relationeel begrijpen van ruimte
2.3.3 Wat betekent dit nu voor ontwerpers & ontwerpwetenschappen?
2.4 Reflectievragen
DEEL 2: SOCIOLOGIE VAN HET WONEN EN HET WOONBELEID
LES 5: SOCIOLOGIE VAN HET WONEN
1. VOOR WIE ONTWERPEN WE
1.1 Inleiding
1.2 De woonsurvey 2023
1.3 hoe wonen vlamingen
1.3.1 woningtype aandeel eengezinswoningen daalt & aandeel meergezinswoningen
stijgt
1.3.2 Buitenruimte
1.4 omgevingskenmerken: Vlaanderen kent sterke urban sprawl
1.5 Eigendomsstatuut: eigenaar of (sociale) huurder?
1.5.1 Het profiel van de eigenaars
1.5.2 Het profiel van huurders
1.5.3 Woningverwerving bij eigenaar-bewoners sterk geëvolueerd
1.5.4 Kenmerken van huur en verhuur
1.5.5 Waxchtlijsten voor sociale huisvestiging
1.6 Hoeveel kost wonen ? woonuitgaven in beeld
1.6.1 afbetalings- en huurkosten
1.6.2 verbruikskosten
1.7 inkomen en betaalbaarheid
1.7.1 inkomen
1.7.2 betaalbaarheid van wonen
Mens & Maatschappij - Tess Francken 3
, 1.8 kwaliteit van de woningen in Vlaanderen
1.8.1 fysieke staat
1.8.2 vochtproblemen
1.8.3 isolatie
1.8.4 energie
1.8.5 toegangeklijkheid
1.9 Besluit: uitdagingen voor woonbeleid en ontwerpers
LES 6: HET WONBELEID IN VLAANDEREN GASTCOLLEGE
DEEL 3: SUPERDIVERSITEIT ALS NIEUWE REALITEIT
o Les 7: De transitie naar superdiversiteit & de ruimtelijke spreiding ervan
o Les 8: ruimtelijke spreiding & typologieën van wijken en gemeenten
o Les 9: Ontwerpen in contexten van superdiversiteit
LES 7: DE TRANSITIE VAN SUPERDIVERISTEIT EN DE RUIMTELIJKE SPREDING
ERVAN
1. DE TRANSITIE VAN SUPERDIVERISTEIT EN DE RUIMTELIJKE SPREDING ERVAN
1.1 leerstof les 7
1.2 achterliggende vraag: voor wie ontwerpen we
1.3 ontwerpen in wereld van superdiversiteit
1.3.1 vlaanderen: nog nooit zo divers als vandaag
1.3.2 superdiversiteit versus omvolking
1.3.3 de bevolking veranderdt, dus steden & gemeenten ook
1.4 Atlas supperdiversiteit als basis voor dit boek
1.4.1 Interdisciplinair team (2020-2023)
1.4.2 Geabstraheerde kaartweergave tot wijkniveau: Intragemeentelijke verschillen
uitlichten
1.5 Waar komt de huidige diversiteit vandaan?
1.5.1 Wat is superdiversiteit?
1.6 Van gastbaarheid tot superdiversiteit
1.7 korte geschiedenis van de migratie in België
1.7.1 voorgeschiedenis
1.7.2 na WO2: heropbouw
1.7.3 Actief op zoek naar gastarbeiders in de jaren ‘50 & ’60
1.7.4 Na-oorlogse migratiegeschiedenis in grafiek: immigratie én emigratie
1.7.5 De eerste economische crisis in de jaren ’70 en de migratiestop
1.7.6 Na-oorlogse migratiegeschiedenis in grafiek: immigratie én emigratie
1.7.7 1989 als kantelpunt De jaren 1990: meer asiel-aanvragen & uitbreiding EU
1.7.8 Na-oorlogse migratiegeschiedenis in grafiek: immigratie én emigratie
1.7.9 Van waar kwamen nieuwkomers in 2023? (Myria)
1.7.10 België vandaag (op 1/1/2024): meer dan één op drie inwoners met migratie-
achtergrond (35%)
1.8 De superdiversiteit van de 21ste eeuw
Mens & Maatschappij - Tess Francken 4
INHOUDSOPGAVE
INLEIDING: ONTWERPEN, MAAR VOOR WIE EN IN WELKE WERELD?
1.1 Een nieuw vak, dat we samen verder ontwikkelen
1.2 De opbouw van het vak
1.2.1 Leerstof
1.3 Over het examen & de literatuuropdracht (leren lezen)
1.3.1 Praktisch: hoe verwerken? Zie sjabloon op Blackboard.
1.3.2 Let op
LES 1: SOCIOLOGIE ALS STUDIE VAN DE SAMENLEVING
1. DE SOCIALE GELAAGDHEID VAN WOONWENSEN EN WOONBEHOEFTEN ALS
CASUS
1.1 Wat is sociologie?
1.1.1 Oog (leren) hebben voor de maatschappelijke context
1.1.2 Korte oefening waarnemen
1.1.3 We nemen waar vanuit ons (selectief) referentiekader
1.1.4 Selectiviteit
1.1.5 Wat is sociologie? Een aanzet tot definitie
1.1.6 Mens & Maatschappij = een (sociologisch geïnspireerde) interdisciplinaire
benadering
1.2 Hoe kommen onze woonvoorkeuren en smaken tot stand?
1.2.1 Woonvoorkeuren zijn niet ‘zomaar’ verdeeld
1.3 De samenleving bepaalt mee woonvoorkeuren en smaken. Over ongelijkheid en sociale
gelaagdheid
1.3.1 Een voorbeeld: cultuurconsumptie
1.3.2 Sociale gelaagdheid & cultuurparticipatie
1.3.3 Voor wie ontwerp je? Over de sociale gelaagdheid van smaak
1.4 Bordieu over culturele distinctie en sociale distantie
1.4.1 Bourdieu’s kerngedachten
1.4.2 De sociale evolutie van… de gave des onderscheiden
1.4.3 Smaken verschillen én maken verschillen
1.4.4 Distinctie door distantie - Distantie door distinctie
1.4.5 Bourdieu ook vandaag nog relevant
1.5 Verwerkingsopdracht: Barbara Laan over woonrages
1.6 Verwerkingsopdracht 2: de theorie van Bourdieu over sociale gelaagdheid van smaak in
de praktijk?
Mens & Maatschappij - Tess Francken 1
,DEEL 1: TIJD EN RUIMTE ALS SOCIAAL CONSTRUCTEN
LES 2: SOCIOLOGIE VAN DE TIJD
1. KAN JE TIJD ONTWERPEN IN EEN VERSNELLENDE SAMENLEVING
1.1 Bedoeling deel 1
1.2 Leerstof - cursustelsten voor sociologie van de tijd
1.3 Een kleine oefening als start
1.3.1 Wat leren we
1.4 Hartmut Rosa over sociale versnelling
1.4.1 Hartmut Rosa: wat is sociale versnelling
1.4.2 Wat wordt er dan versneld
1.4.3 Drie categorieën van versnelling
1.4.4 Wat zijn de motoren van de maatschappelijke versnelling
1.4.5 Wat is sociale verlangzaming? 5 vormen van verlangzaming
1.4.6 Keerzijde sociale versnelling = structurele en culturele vertraging
1.4.7 Slotsom: globale versnelling, slechts beperkte verlangzaming
1.4.8 Uitdieping/ zelf aan de slag: ontdek meer over het werk van Hartmut Rosa
1.5 Wat betekent dit nu voor ontwerp? Reflectievragen
1.6 Verwerkingsvragen
LES 3 EN 4: RUIMTE ALS SOCIAAL CONSTRUCT: INZICHTEN VANUIT DE SOCIOLOGIE
VAN SOCIALE RUIMTE
2. SOCIOLOGIE VAN DE SOCIALE RUIMTE
2.1 Vertrekpunt van lessen sociologie van de sociale ruimte
2.2 Leerstof - cursusteksten voor sociologie van de sociale ruimte
3. WIE IS MARTINA LÖW?
3.1 Haar boek is…
3.2 Opbouw en bedoeling van de lessen
3.3 Hoe situeert de uitgever het belang van het boek en de eigenheid van Martina Löw
3.4 Achtergrond voor het boek de ‘Spatial turn’ in mensenwetenschappen einde 20 ste eeuw
3.5 Naar een scoiologie van de (sociale) ruimte
3.6 Space = container space? Of relationeel?
3.6.1 The Spatial Turn as a Marker of a Social Transformation
3.6.2 Sigfried Giedion (1941) Space, Time and Architecture.
3.6.3 Space as a Form of Relationship
3.7 Voorbeelden van (hedendaagse) veranderingen
3.8 Places and boundries
3.9 Places, space & boundries
3.10 Debordering & rebordering
3.11 Tijd & Ruimte: analytisch onderscheiden én samendenken
3.12 Besluit Martina Löw (van het woord vooraf)
Mens & Maatschappij - Tess Francken 2
,CHAPTER 1. WHY SHOULD SOCIOLOGY CONCERN ITSELF WITH SPACE? (& WHAT
ABOUT DESIGN SCIENCES?)
1.1 Langzaam verandert de sociologische kijk op ruimte
1.2 Basisvraag van het boek
1.3 Twee basisvragen
1.4 A processual concept of space
CHAPTER 2. NOTIONS OF SPACE IN CONTEXT (INLEIDING)
2.1 Absolutist and Relativist notions of space
2.1.1 Absolutist notions of space
2.1.2 Relativist notions of space
2.2 Sociology of Space
2.2.1 Gidens, Hägerstand, and the power container
2.2.2 Urban sociology without space
2.2.3 Simmel and Form: Georg Simmel (1858-1918). The metropolis & mental life
(1903)
2.3 First interim conclusion
2.3.1 action itself must be understood as constitutive of space.
2.3.2 Naar een relationeel begrijpen van ruimte
2.3.3 Wat betekent dit nu voor ontwerpers & ontwerpwetenschappen?
2.4 Reflectievragen
DEEL 2: SOCIOLOGIE VAN HET WONEN EN HET WOONBELEID
LES 5: SOCIOLOGIE VAN HET WONEN
1. VOOR WIE ONTWERPEN WE
1.1 Inleiding
1.2 De woonsurvey 2023
1.3 hoe wonen vlamingen
1.3.1 woningtype aandeel eengezinswoningen daalt & aandeel meergezinswoningen
stijgt
1.3.2 Buitenruimte
1.4 omgevingskenmerken: Vlaanderen kent sterke urban sprawl
1.5 Eigendomsstatuut: eigenaar of (sociale) huurder?
1.5.1 Het profiel van de eigenaars
1.5.2 Het profiel van huurders
1.5.3 Woningverwerving bij eigenaar-bewoners sterk geëvolueerd
1.5.4 Kenmerken van huur en verhuur
1.5.5 Waxchtlijsten voor sociale huisvestiging
1.6 Hoeveel kost wonen ? woonuitgaven in beeld
1.6.1 afbetalings- en huurkosten
1.6.2 verbruikskosten
1.7 inkomen en betaalbaarheid
1.7.1 inkomen
1.7.2 betaalbaarheid van wonen
Mens & Maatschappij - Tess Francken 3
, 1.8 kwaliteit van de woningen in Vlaanderen
1.8.1 fysieke staat
1.8.2 vochtproblemen
1.8.3 isolatie
1.8.4 energie
1.8.5 toegangeklijkheid
1.9 Besluit: uitdagingen voor woonbeleid en ontwerpers
LES 6: HET WONBELEID IN VLAANDEREN GASTCOLLEGE
DEEL 3: SUPERDIVERSITEIT ALS NIEUWE REALITEIT
o Les 7: De transitie naar superdiversiteit & de ruimtelijke spreiding ervan
o Les 8: ruimtelijke spreiding & typologieën van wijken en gemeenten
o Les 9: Ontwerpen in contexten van superdiversiteit
LES 7: DE TRANSITIE VAN SUPERDIVERISTEIT EN DE RUIMTELIJKE SPREDING
ERVAN
1. DE TRANSITIE VAN SUPERDIVERISTEIT EN DE RUIMTELIJKE SPREDING ERVAN
1.1 leerstof les 7
1.2 achterliggende vraag: voor wie ontwerpen we
1.3 ontwerpen in wereld van superdiversiteit
1.3.1 vlaanderen: nog nooit zo divers als vandaag
1.3.2 superdiversiteit versus omvolking
1.3.3 de bevolking veranderdt, dus steden & gemeenten ook
1.4 Atlas supperdiversiteit als basis voor dit boek
1.4.1 Interdisciplinair team (2020-2023)
1.4.2 Geabstraheerde kaartweergave tot wijkniveau: Intragemeentelijke verschillen
uitlichten
1.5 Waar komt de huidige diversiteit vandaan?
1.5.1 Wat is superdiversiteit?
1.6 Van gastbaarheid tot superdiversiteit
1.7 korte geschiedenis van de migratie in België
1.7.1 voorgeschiedenis
1.7.2 na WO2: heropbouw
1.7.3 Actief op zoek naar gastarbeiders in de jaren ‘50 & ’60
1.7.4 Na-oorlogse migratiegeschiedenis in grafiek: immigratie én emigratie
1.7.5 De eerste economische crisis in de jaren ’70 en de migratiestop
1.7.6 Na-oorlogse migratiegeschiedenis in grafiek: immigratie én emigratie
1.7.7 1989 als kantelpunt De jaren 1990: meer asiel-aanvragen & uitbreiding EU
1.7.8 Na-oorlogse migratiegeschiedenis in grafiek: immigratie én emigratie
1.7.9 Van waar kwamen nieuwkomers in 2023? (Myria)
1.7.10 België vandaag (op 1/1/2024): meer dan één op drie inwoners met migratie-
achtergrond (35%)
1.8 De superdiversiteit van de 21ste eeuw
Mens & Maatschappij - Tess Francken 4
