Spoorvervoer
Thomas De Boeck
2024 – 2025
Bedrijfsmanagement: Supply Chain Management
Docent: Filip Aerts
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: beknopte geschiedenis van het spoorvervoer ............................................................................ 5
Hoofdstuk 2: Algemene situatie van het spoorvervoer .................................................................................... 6
2.1 Spoorvervoer wereldwijd .............................................................................................................................. 6
Spoorvervoer in de Verenigde Staten............................................................................................................ 7
Spoorvervoer in Canada ................................................................................................................................ 8
Spoorvervoer in Rusland................................................................................................................................ 8
Spoorvervoer in China ................................................................................................................................... 8
Spoorvervoer in Afrika & Zuid-Amerika ......................................................................................................... 9
Spoorvervoer in Australië .............................................................................................................................. 9
2.2 Spoorvervoer in Europa .............................................................................................................................. 10
Europese situatie doorheen de tijd ............................................................................................................. 10
Eerste aanzet tot gemeenschappelijk Europees transportbeleid ................................................................ 10
Verdere initiatieven ..................................................................................................................................... 10
2.3 De vrijmaking van de Europese spoorwegmarkt ........................................................................................ 11
Spoorwegpakket 0 (1991 – 1995) ................................................................................................................ 11
Spoorwegpakket 1 (2001) ............................................................................................................................ 12
Spoorwegpakket 2 (2002) ............................................................................................................................ 13
Spoorwegpakket 3 (2003) ............................................................................................................................ 13
Spoorwegpakket 4 (2013) ............................................................................................................................ 14
Uiteindelijke doelstellingen spoorweghervormingen.................................................................................. 15
Samenvatting spoorwegpakketten .............................................................................................................. 15
Hoofdstuk 3: Situatie van het spoorvervoer in de Benelux ............................................................................ 16
3.1 Spoorvervoer in België ................................................................................................................................ 16
Voorwaarden voor de Belgische spoormarkt .............................................................................................. 16
Voornaamste spelers op de Belgische markt .............................................................................................. 17
Infrabel ........................................................................................................................................................ 18
Spoorvervoer in de haven van Antwerpen .................................................................................................. 18
Andere havens met een spooraansluiting ................................................................................................... 18
Infrastructuurheffing in België..................................................................................................................... 19
3.2 Spoorvervoer in Nederland en Luxemburg ................................................................................................. 19
Hoofdstuk 4: Internationale organisaties in verband met spoorvervoer ........................................................ 20
Hoofdstuk 5: Nationale en internationale organisatie en exploitatie van het goederenverkeer ..................... 21
5.1 Bediende punten en installaties.................................................................................................................. 21
Spoorzendingen ........................................................................................................................................... 22
Partijen actief op de markt van goederenvervoer per spoor ...................................................................... 22
5.2 Conventioneel vervoer ................................................................................................................................ 23
Bloktreinen (volledige treinen) .................................................................................................................... 23
Unit-cargo treinen (gespreid vervoer) ......................................................................................................... 24
Buitengewoon vervoer ................................................................................................................................ 25
5.3 Intermodaal transport ................................................................................................................................ 26
Gecombineerd spoor- en wegvervoer ......................................................................................................... 26
Schakels in het intermodaal vervoer ........................................................................................................... 28
Gecombineerd spoor- en wegvervoer in de Alpenpassage ......................................................................... 29
Soorten verbindingen in intermodaal vervoer ............................................................................................ 29
Alternatieve technieken: bimodaal vervoer ................................................................................................ 29
Intermodale terminals ................................................................................................................................. 30
2
, 5.4 Het verloop van een spoorzending ............................................................................................................. 30
Wagenkeuze ................................................................................................................................................ 30
De wagenaanvraag en wagenlevering ......................................................................................................... 31
Levering van de wagens............................................................................................................................... 31
Laden van de goederen ............................................................................................................................... 31
Schouwing van de lading en aanneming ten vervoer .................................................................................. 32
Afleveren van de goederen ......................................................................................................................... 32
Lossen van de goederen .............................................................................................................................. 32
Staangeld ..................................................................................................................................................... 33
Wijkgeld ....................................................................................................................................................... 33
5.5 Het Belgisch spoorwegnet .......................................................................................................................... 34
5.6 Voornaamste internationale verbindingen ................................................................................................. 34
Hoofdstuk 6: Technische aspecten van het spoorvervoer .............................................................................. 35
6.1 Definities van spoorinfrastructuur .............................................................................................................. 35
6.2 Principiële opbouw spoorinstallaties .......................................................................................................... 36
Seinen en veiligheidssystemen .................................................................................................................... 36
Lijnclassificatie volgens asdruk en tonmetermassa ..................................................................................... 36
Profiel van vrije ruimte ................................................................................................................................ 37
Tractiemiddelen ........................................................................................................................................... 37
6.3 Het wagenpark ........................................................................................................................................... 38
Cijfercode en wagennummer (UIC) ............................................................................................................. 38
Wageneigenaars .......................................................................................................................................... 39
RIV-stelsel .................................................................................................................................................... 39
Trein- en wagencapaciteit ........................................................................................................................... 39
Maximaal laadvermogen goederenwagens ................................................................................................. 40
Tekens en opschriften wagens .................................................................................................................... 40
6.4 Wagenrecht ................................................................................................................................................ 41
TSI WAG ....................................................................................................................................................... 41
ECM-verordening ......................................................................................................................................... 41
RU-CUV ........................................................................................................................................................ 41
Wagenetiketten ........................................................................................................................................... 41
Oefeningen wagenkeuze ............................................................................................................................. 42
6.5 Gevaarlijke goederen .................................................................................................................................. 42
Hoofdstuk 7: Juridisch kader ......................................................................................................................... 43
7.1 Wetgevingen .............................................................................................................................................. 43
Nationale wetgeving .................................................................................................................................... 43
Internationale wetgeving............................................................................................................................. 43
Toepassingsgebied CIM 1999 ...................................................................................................................... 44
7.2 Bepalingen m.b.t. de vrachtbrief ................................................................................................................ 45
CIM-vrachtbrief: RID zending....................................................................................................................... 45
Euraziatische wetgeving .............................................................................................................................. 45
Hoofdstuk 8: Aansprakelijkheidsregels in het spoorvervoer .......................................................................... 46
8.1 Relatie CIM en CUV + GCU .......................................................................................................................... 46
8.2 Aansprakelijkheid vervoerder ..................................................................................................................... 46
Aard van de aansprakelijkheid..................................................................................................................... 46
Omvang van de aansprakelijkheid ............................................................................................................... 46
Gewone ontheffingsgronden ....................................................................................................................... 47
Bevoorrechte ontheffingsgronden .............................................................................................................. 47
RID-voorschriften......................................................................................................................................... 47
3
, Vorderingen wegens schade of verlies ........................................................................................................ 48
Bewijslast ..................................................................................................................................................... 48
Proces-verbaal van vaststelling ................................................................................................................... 49
Indienen van een vordering ......................................................................................................................... 49
Schadevergoeding ....................................................................................................................................... 50
Onbeperkte aansprakelijkheid vervoerder .................................................................................................. 50
8.3 Oefeningen schadeclaims ........................................................................................................................... 50
Oefening 1 ................................................................................................................................................... 50
Oefening 2 ................................................................................................................................................... 51
Oefening 3 ................................................................................................................................................... 51
Oefening 4 ................................................................................................................................................... 51
Oefening 5 ................................................................................................................................................... 52
Oefening 6 ................................................................................................................................................... 52
Oefening 7 ................................................................................................................................................... 53
8.4 Aansprakelijkheid voor schade aan wagens: CUV + GCU ........................................................................... 53
Betrokken partijen binnen GCU ................................................................................................................... 53
8.5 Flowchart schade ........................................................................................................................................ 54
Hoofdstuk 9: Prijsvorming bij spoorwegondernemingen ............................................................................... 55
9.1 Tarief in theorie .......................................................................................................................................... 55
9.2 Tarieven voor binnenlands verkeer............................................................................................................. 55
Algemene tarieven ...................................................................................................................................... 55
Bijzondere tarieven...................................................................................................................................... 56
9.3 Tarieven in het internationaal verkeer ....................................................................................................... 57
Hulpmiddelen bij de prijsvorming ............................................................................................................... 57
Bilaterale en multilaterale tarieven ............................................................................................................. 57
Specifieke/bijzondere overeenkomsten met de klant ................................................................................. 58
9.4 Ontwikkelingen op de private markt van spoorvervoer.............................................................................. 58
9.5 Kostprijsaspecten in de prijsofferte ............................................................................................................ 58
Documenten ................................................................................................................................................ 59
9.6 Inkoopmodellen .......................................................................................................................................... 59
Inkoop van bont vervoer (SWL) ................................................................................................................... 59
Inkoop bloktreinen ...................................................................................................................................... 60
Inkoop shuttletreinen .................................................................................................................................. 60
Huur van wagens ......................................................................................................................................... 60
Voorbeeld private offertes .......................................................................................................................... 61
Hoofdstuk 10: Afleveringstermijn en documenten ........................................................................................ 62
10.1 Afleveringstermijnen ................................................................................................................................ 62
10.2 Frankeringsvoorschriften .......................................................................................................................... 62
10.3 Vervoersovereenkomst ............................................................................................................................. 62
10.4 De vrachtbrief ........................................................................................................................................... 64
De lijst der wagens....................................................................................................................................... 76
Oefening 1 invullen vrachtbrief ................................................................................................................... 77
Oefening 2 invullen vrachtbrief ................................................................................................................... 77
Oefening 3 invullen vrachtbrief ................................................................................................................... 78
Oefening 4 invullen vrachtbrief ................................................................................................................... 78
10.5 De factuur ................................................................................................................................................. 78
4
Thomas De Boeck
2024 – 2025
Bedrijfsmanagement: Supply Chain Management
Docent: Filip Aerts
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: beknopte geschiedenis van het spoorvervoer ............................................................................ 5
Hoofdstuk 2: Algemene situatie van het spoorvervoer .................................................................................... 6
2.1 Spoorvervoer wereldwijd .............................................................................................................................. 6
Spoorvervoer in de Verenigde Staten............................................................................................................ 7
Spoorvervoer in Canada ................................................................................................................................ 8
Spoorvervoer in Rusland................................................................................................................................ 8
Spoorvervoer in China ................................................................................................................................... 8
Spoorvervoer in Afrika & Zuid-Amerika ......................................................................................................... 9
Spoorvervoer in Australië .............................................................................................................................. 9
2.2 Spoorvervoer in Europa .............................................................................................................................. 10
Europese situatie doorheen de tijd ............................................................................................................. 10
Eerste aanzet tot gemeenschappelijk Europees transportbeleid ................................................................ 10
Verdere initiatieven ..................................................................................................................................... 10
2.3 De vrijmaking van de Europese spoorwegmarkt ........................................................................................ 11
Spoorwegpakket 0 (1991 – 1995) ................................................................................................................ 11
Spoorwegpakket 1 (2001) ............................................................................................................................ 12
Spoorwegpakket 2 (2002) ............................................................................................................................ 13
Spoorwegpakket 3 (2003) ............................................................................................................................ 13
Spoorwegpakket 4 (2013) ............................................................................................................................ 14
Uiteindelijke doelstellingen spoorweghervormingen.................................................................................. 15
Samenvatting spoorwegpakketten .............................................................................................................. 15
Hoofdstuk 3: Situatie van het spoorvervoer in de Benelux ............................................................................ 16
3.1 Spoorvervoer in België ................................................................................................................................ 16
Voorwaarden voor de Belgische spoormarkt .............................................................................................. 16
Voornaamste spelers op de Belgische markt .............................................................................................. 17
Infrabel ........................................................................................................................................................ 18
Spoorvervoer in de haven van Antwerpen .................................................................................................. 18
Andere havens met een spooraansluiting ................................................................................................... 18
Infrastructuurheffing in België..................................................................................................................... 19
3.2 Spoorvervoer in Nederland en Luxemburg ................................................................................................. 19
Hoofdstuk 4: Internationale organisaties in verband met spoorvervoer ........................................................ 20
Hoofdstuk 5: Nationale en internationale organisatie en exploitatie van het goederenverkeer ..................... 21
5.1 Bediende punten en installaties.................................................................................................................. 21
Spoorzendingen ........................................................................................................................................... 22
Partijen actief op de markt van goederenvervoer per spoor ...................................................................... 22
5.2 Conventioneel vervoer ................................................................................................................................ 23
Bloktreinen (volledige treinen) .................................................................................................................... 23
Unit-cargo treinen (gespreid vervoer) ......................................................................................................... 24
Buitengewoon vervoer ................................................................................................................................ 25
5.3 Intermodaal transport ................................................................................................................................ 26
Gecombineerd spoor- en wegvervoer ......................................................................................................... 26
Schakels in het intermodaal vervoer ........................................................................................................... 28
Gecombineerd spoor- en wegvervoer in de Alpenpassage ......................................................................... 29
Soorten verbindingen in intermodaal vervoer ............................................................................................ 29
Alternatieve technieken: bimodaal vervoer ................................................................................................ 29
Intermodale terminals ................................................................................................................................. 30
2
, 5.4 Het verloop van een spoorzending ............................................................................................................. 30
Wagenkeuze ................................................................................................................................................ 30
De wagenaanvraag en wagenlevering ......................................................................................................... 31
Levering van de wagens............................................................................................................................... 31
Laden van de goederen ............................................................................................................................... 31
Schouwing van de lading en aanneming ten vervoer .................................................................................. 32
Afleveren van de goederen ......................................................................................................................... 32
Lossen van de goederen .............................................................................................................................. 32
Staangeld ..................................................................................................................................................... 33
Wijkgeld ....................................................................................................................................................... 33
5.5 Het Belgisch spoorwegnet .......................................................................................................................... 34
5.6 Voornaamste internationale verbindingen ................................................................................................. 34
Hoofdstuk 6: Technische aspecten van het spoorvervoer .............................................................................. 35
6.1 Definities van spoorinfrastructuur .............................................................................................................. 35
6.2 Principiële opbouw spoorinstallaties .......................................................................................................... 36
Seinen en veiligheidssystemen .................................................................................................................... 36
Lijnclassificatie volgens asdruk en tonmetermassa ..................................................................................... 36
Profiel van vrije ruimte ................................................................................................................................ 37
Tractiemiddelen ........................................................................................................................................... 37
6.3 Het wagenpark ........................................................................................................................................... 38
Cijfercode en wagennummer (UIC) ............................................................................................................. 38
Wageneigenaars .......................................................................................................................................... 39
RIV-stelsel .................................................................................................................................................... 39
Trein- en wagencapaciteit ........................................................................................................................... 39
Maximaal laadvermogen goederenwagens ................................................................................................. 40
Tekens en opschriften wagens .................................................................................................................... 40
6.4 Wagenrecht ................................................................................................................................................ 41
TSI WAG ....................................................................................................................................................... 41
ECM-verordening ......................................................................................................................................... 41
RU-CUV ........................................................................................................................................................ 41
Wagenetiketten ........................................................................................................................................... 41
Oefeningen wagenkeuze ............................................................................................................................. 42
6.5 Gevaarlijke goederen .................................................................................................................................. 42
Hoofdstuk 7: Juridisch kader ......................................................................................................................... 43
7.1 Wetgevingen .............................................................................................................................................. 43
Nationale wetgeving .................................................................................................................................... 43
Internationale wetgeving............................................................................................................................. 43
Toepassingsgebied CIM 1999 ...................................................................................................................... 44
7.2 Bepalingen m.b.t. de vrachtbrief ................................................................................................................ 45
CIM-vrachtbrief: RID zending....................................................................................................................... 45
Euraziatische wetgeving .............................................................................................................................. 45
Hoofdstuk 8: Aansprakelijkheidsregels in het spoorvervoer .......................................................................... 46
8.1 Relatie CIM en CUV + GCU .......................................................................................................................... 46
8.2 Aansprakelijkheid vervoerder ..................................................................................................................... 46
Aard van de aansprakelijkheid..................................................................................................................... 46
Omvang van de aansprakelijkheid ............................................................................................................... 46
Gewone ontheffingsgronden ....................................................................................................................... 47
Bevoorrechte ontheffingsgronden .............................................................................................................. 47
RID-voorschriften......................................................................................................................................... 47
3
, Vorderingen wegens schade of verlies ........................................................................................................ 48
Bewijslast ..................................................................................................................................................... 48
Proces-verbaal van vaststelling ................................................................................................................... 49
Indienen van een vordering ......................................................................................................................... 49
Schadevergoeding ....................................................................................................................................... 50
Onbeperkte aansprakelijkheid vervoerder .................................................................................................. 50
8.3 Oefeningen schadeclaims ........................................................................................................................... 50
Oefening 1 ................................................................................................................................................... 50
Oefening 2 ................................................................................................................................................... 51
Oefening 3 ................................................................................................................................................... 51
Oefening 4 ................................................................................................................................................... 51
Oefening 5 ................................................................................................................................................... 52
Oefening 6 ................................................................................................................................................... 52
Oefening 7 ................................................................................................................................................... 53
8.4 Aansprakelijkheid voor schade aan wagens: CUV + GCU ........................................................................... 53
Betrokken partijen binnen GCU ................................................................................................................... 53
8.5 Flowchart schade ........................................................................................................................................ 54
Hoofdstuk 9: Prijsvorming bij spoorwegondernemingen ............................................................................... 55
9.1 Tarief in theorie .......................................................................................................................................... 55
9.2 Tarieven voor binnenlands verkeer............................................................................................................. 55
Algemene tarieven ...................................................................................................................................... 55
Bijzondere tarieven...................................................................................................................................... 56
9.3 Tarieven in het internationaal verkeer ....................................................................................................... 57
Hulpmiddelen bij de prijsvorming ............................................................................................................... 57
Bilaterale en multilaterale tarieven ............................................................................................................. 57
Specifieke/bijzondere overeenkomsten met de klant ................................................................................. 58
9.4 Ontwikkelingen op de private markt van spoorvervoer.............................................................................. 58
9.5 Kostprijsaspecten in de prijsofferte ............................................................................................................ 58
Documenten ................................................................................................................................................ 59
9.6 Inkoopmodellen .......................................................................................................................................... 59
Inkoop van bont vervoer (SWL) ................................................................................................................... 59
Inkoop bloktreinen ...................................................................................................................................... 60
Inkoop shuttletreinen .................................................................................................................................. 60
Huur van wagens ......................................................................................................................................... 60
Voorbeeld private offertes .......................................................................................................................... 61
Hoofdstuk 10: Afleveringstermijn en documenten ........................................................................................ 62
10.1 Afleveringstermijnen ................................................................................................................................ 62
10.2 Frankeringsvoorschriften .......................................................................................................................... 62
10.3 Vervoersovereenkomst ............................................................................................................................. 62
10.4 De vrachtbrief ........................................................................................................................................... 64
De lijst der wagens....................................................................................................................................... 76
Oefening 1 invullen vrachtbrief ................................................................................................................... 77
Oefening 2 invullen vrachtbrief ................................................................................................................... 77
Oefening 3 invullen vrachtbrief ................................................................................................................... 78
Oefening 4 invullen vrachtbrief ................................................................................................................... 78
10.5 De factuur ................................................................................................................................................. 78
4