Bestuurskunde Notitites
2025-10-15 16:07
Vak: Inleiding Bestuurskunde
Tag:
Cluster 1: Wat is bestuurskunde ?
Hoofdstuk 1: Introductie tot bestuurskunde
Samenleving: politiek georganiseerd verband (kan op verschillende niveaus: van globaal tot
lokaal, en is tijds- en plaatsgebonden)
bestaat uit verhouding tussen 4 sferen die elk eigen kenmerken hebben
informeel vs. formeel
profit vs. non-profit
publiek vs. privaat
1. Het Individu / gemeenschappen
= iemand die in de samenleving beweegt
informeel; non-profit; privaat
rechten en vrijheden in de parktijk begrensd
socio-economische positie (armoede)
onderlinge afhankelijkheid (man-vrouw)
door overheid (juridisch)
2. De Overheid / de staat
op elk moment van de dag heb je met de overheid te maken [1]
formeel; non-profit; publiek
de staat dwingt ons (wetten)
belastingen, verkeer, ...
MAAR de burger heeft een stem (verkiezingen)
de staat kan groot en klein zijn
3. De Markt
vraag en aanbod, marktsturing
formeel; profit; privaat
burger = klant/consument (100% autonoom)
4. Civil Society = maatschappelijk middenveld
burgers organiseren zich op basis van vertrouwen
verenigingen (privaat): sport, cultuur, ...
, maatschappelijke doelen nastreven door groepsvorming
formeel; non-profit; privaat
De staat vs. andere sferen
t.o.v. gemeenschappen (H12)
bepalen van rechten en vrijheden
dienstverleningen (subsidies opvangen)
bescherming tegen opdringerige staat
t.o.v. markt (H10)
bepaalt omgeving waarin bedrijven functioneren
uitbestedingen
t.o.v. middenveld (H13)
subsidies
publieke diensten door non-profits
politiserende rol
Dit is geen statisch gegeven; de verhoudingen kunnen fluctueren
sterk ideologisch (socialisme, liberalisme, conservatisme)
Geen enkele sfeer is volledig dominant
bestuurskunde gebeurt door een combinatie van sferen (governance)
Hoofdstuk 2: de bestuurskunde als discipline
Definitie: Bestuurskunde bestudeert:
1. Het openbaar bestuur (publieke sector) als het geheel van organisaties en activiteiten
(beleid en management) die gericht zijn op de besturing van de maatschappij
2. binnen de maatschappelijke, politieke en juridische omgeving (tijd en ruimte)
3. Met het oog op kennisintegratie (vier niveaus)
4. Gericht op het verbetering van de kwaliteit (rechtmatig; doelmatig; democratisch; integer)
van het openbaar bestuur (publieke sector)
Bestuurskunde: vanuit wetenschappelijke kennis beoordelen en aanbevelen
Toepassing PFAS-case [2]
1. Overheid moet organiseren voor milieu met milieu inspecteurs en moeten hier dan op
handelen (politiek geladen)
de handhaving is politiek gekleurd
je moet met genoeg ambtenaars zijn voordat de OH zijn taken kunnen uitvoeren
2. management in een bepaalde omgeving
juridische wetten voor milieu
milieu op politiek niveau niet prioritair
3. de overheid moet kennis integreren over hoe de overheid werkt
, bestuurskundige bouwen kennis op over de overheid en kunnen dan aanbevelingen
tot verbetering doen
milieu controles nemen af (afgebouwd)
goed of slecht? (minder kosten; minder goeie handhaving)
4. Met de geïntegreerde kennis over de overheid kunnen bestuurskundigen aanbevelingen
tot verbetering van de kwaliteit van de overheid doen
Bestuurskunde gaat over de organisatie van de overheid, de mensen die erin werken, hoe
er beslist wordt en hoe we dat organiseren
Overheid: politici met hun ambtenaren (klassieke overheid; hiërarchisch)
ambtenaren worden door de gemeenteraad en schepencollege aangestuurd om
van alles te gaan doen
op verschillende niveaus (lokaal, federaal, Europees, ...)
Openbaar bestuur: overheid + semi-overheid
semi-overheid: agentschappen met specifieke taken (*NMBS, VRT, ...)
staan onder invloed van de politiek (overheidsbedrijven)
Publieke Sector (bredere term)
private organisaties met publieke taken die nauw met de politiek verbonden zijn
(politiek gevoelig)
gebeurt door financiering van de overheid (belastingsgeld)
scholen, vakbonden, ...
Multi-level governance
= samenwerking tussen verschillende niveaus en verschillende types van organisatie
Verticale dimensie: verschillende overheidsniveaus
Horizontale dimensie: heel de publieke sector
maatschappelijke problemen kunnen al lang niet meer door 1 overheid alleen aangepakt
worden
bijvoorbeeld kinderarmoede en gratis maaltijden op school
lokale besturen, scholen, etc., worden allemaal aangesproken over deze zaak
op alle niveaus moeten er beslissingen genomen worden
Good Governance
Democratisch en responsief
Rechtmatig
Doeltreffend en efficiënt
Integer
Er is altijd een politiek-ideologisch debat over wat overheden al dan niet moeten doen
Kwaliteit van openbaar bestuur op 3 niveaus
, 1. Macro
= institutionele bestuurskracht
door de verschillende bestuursniveaus kunnen er tegenstrijdige dingen gebeuren
2. Meso
= democratische en rationele beleidsprocessen
hoe beleid gevormd wordt en door wie dit gebeurt
experts, politici, ...
politici moeten uiteindelijk beslissingen maken, ze kunnen geadviseerd worden
door experts [3]
3. Micro
= de bedrijfsvoering en organisatie zelf
maatregelen correct implementeren, ambtenaren toewijzen, ...
Kennisintegratie
integratie van kennis uit wetenschapsdomeinen of bestuurswetenschappen (multi-
disciplinair)
Recht: juridisch correct handelen
Politicologie: weten hoe politieke macht werkt
Economie: schaarse middelen beheren
Sociologie: proberen te begrijpen hoe de samenleving ineen zit
Hoofdstuk 3: Publieke en Private goederen
Het definiërende kenmerk van de discipline bestuurskunde
1. Publiek en privaat domein
badkamer vs. openbare weg
zijn ook mengvormen
privé-bar op publiek strand
beide domeinen hebben invloed op elkaar
ongezond eten impact op gezondheidszorg
huiszoekingen
2. Publieke en private goederen (2 criteria; zie tabel 3.1)
Mate van uitsluiting gebruik ?
Individueel of gezamenlijk ?
schoenen vs. concert
Neveneffecten (positief of negatief)
kosten of baten voor de ruimere samenleving, voorbij de relatie koper - verkoper
niet in prijs doorgerekend
overheid kan hierop belastingen heffen
2025-10-15 16:07
Vak: Inleiding Bestuurskunde
Tag:
Cluster 1: Wat is bestuurskunde ?
Hoofdstuk 1: Introductie tot bestuurskunde
Samenleving: politiek georganiseerd verband (kan op verschillende niveaus: van globaal tot
lokaal, en is tijds- en plaatsgebonden)
bestaat uit verhouding tussen 4 sferen die elk eigen kenmerken hebben
informeel vs. formeel
profit vs. non-profit
publiek vs. privaat
1. Het Individu / gemeenschappen
= iemand die in de samenleving beweegt
informeel; non-profit; privaat
rechten en vrijheden in de parktijk begrensd
socio-economische positie (armoede)
onderlinge afhankelijkheid (man-vrouw)
door overheid (juridisch)
2. De Overheid / de staat
op elk moment van de dag heb je met de overheid te maken [1]
formeel; non-profit; publiek
de staat dwingt ons (wetten)
belastingen, verkeer, ...
MAAR de burger heeft een stem (verkiezingen)
de staat kan groot en klein zijn
3. De Markt
vraag en aanbod, marktsturing
formeel; profit; privaat
burger = klant/consument (100% autonoom)
4. Civil Society = maatschappelijk middenveld
burgers organiseren zich op basis van vertrouwen
verenigingen (privaat): sport, cultuur, ...
, maatschappelijke doelen nastreven door groepsvorming
formeel; non-profit; privaat
De staat vs. andere sferen
t.o.v. gemeenschappen (H12)
bepalen van rechten en vrijheden
dienstverleningen (subsidies opvangen)
bescherming tegen opdringerige staat
t.o.v. markt (H10)
bepaalt omgeving waarin bedrijven functioneren
uitbestedingen
t.o.v. middenveld (H13)
subsidies
publieke diensten door non-profits
politiserende rol
Dit is geen statisch gegeven; de verhoudingen kunnen fluctueren
sterk ideologisch (socialisme, liberalisme, conservatisme)
Geen enkele sfeer is volledig dominant
bestuurskunde gebeurt door een combinatie van sferen (governance)
Hoofdstuk 2: de bestuurskunde als discipline
Definitie: Bestuurskunde bestudeert:
1. Het openbaar bestuur (publieke sector) als het geheel van organisaties en activiteiten
(beleid en management) die gericht zijn op de besturing van de maatschappij
2. binnen de maatschappelijke, politieke en juridische omgeving (tijd en ruimte)
3. Met het oog op kennisintegratie (vier niveaus)
4. Gericht op het verbetering van de kwaliteit (rechtmatig; doelmatig; democratisch; integer)
van het openbaar bestuur (publieke sector)
Bestuurskunde: vanuit wetenschappelijke kennis beoordelen en aanbevelen
Toepassing PFAS-case [2]
1. Overheid moet organiseren voor milieu met milieu inspecteurs en moeten hier dan op
handelen (politiek geladen)
de handhaving is politiek gekleurd
je moet met genoeg ambtenaars zijn voordat de OH zijn taken kunnen uitvoeren
2. management in een bepaalde omgeving
juridische wetten voor milieu
milieu op politiek niveau niet prioritair
3. de overheid moet kennis integreren over hoe de overheid werkt
, bestuurskundige bouwen kennis op over de overheid en kunnen dan aanbevelingen
tot verbetering doen
milieu controles nemen af (afgebouwd)
goed of slecht? (minder kosten; minder goeie handhaving)
4. Met de geïntegreerde kennis over de overheid kunnen bestuurskundigen aanbevelingen
tot verbetering van de kwaliteit van de overheid doen
Bestuurskunde gaat over de organisatie van de overheid, de mensen die erin werken, hoe
er beslist wordt en hoe we dat organiseren
Overheid: politici met hun ambtenaren (klassieke overheid; hiërarchisch)
ambtenaren worden door de gemeenteraad en schepencollege aangestuurd om
van alles te gaan doen
op verschillende niveaus (lokaal, federaal, Europees, ...)
Openbaar bestuur: overheid + semi-overheid
semi-overheid: agentschappen met specifieke taken (*NMBS, VRT, ...)
staan onder invloed van de politiek (overheidsbedrijven)
Publieke Sector (bredere term)
private organisaties met publieke taken die nauw met de politiek verbonden zijn
(politiek gevoelig)
gebeurt door financiering van de overheid (belastingsgeld)
scholen, vakbonden, ...
Multi-level governance
= samenwerking tussen verschillende niveaus en verschillende types van organisatie
Verticale dimensie: verschillende overheidsniveaus
Horizontale dimensie: heel de publieke sector
maatschappelijke problemen kunnen al lang niet meer door 1 overheid alleen aangepakt
worden
bijvoorbeeld kinderarmoede en gratis maaltijden op school
lokale besturen, scholen, etc., worden allemaal aangesproken over deze zaak
op alle niveaus moeten er beslissingen genomen worden
Good Governance
Democratisch en responsief
Rechtmatig
Doeltreffend en efficiënt
Integer
Er is altijd een politiek-ideologisch debat over wat overheden al dan niet moeten doen
Kwaliteit van openbaar bestuur op 3 niveaus
, 1. Macro
= institutionele bestuurskracht
door de verschillende bestuursniveaus kunnen er tegenstrijdige dingen gebeuren
2. Meso
= democratische en rationele beleidsprocessen
hoe beleid gevormd wordt en door wie dit gebeurt
experts, politici, ...
politici moeten uiteindelijk beslissingen maken, ze kunnen geadviseerd worden
door experts [3]
3. Micro
= de bedrijfsvoering en organisatie zelf
maatregelen correct implementeren, ambtenaren toewijzen, ...
Kennisintegratie
integratie van kennis uit wetenschapsdomeinen of bestuurswetenschappen (multi-
disciplinair)
Recht: juridisch correct handelen
Politicologie: weten hoe politieke macht werkt
Economie: schaarse middelen beheren
Sociologie: proberen te begrijpen hoe de samenleving ineen zit
Hoofdstuk 3: Publieke en Private goederen
Het definiërende kenmerk van de discipline bestuurskunde
1. Publiek en privaat domein
badkamer vs. openbare weg
zijn ook mengvormen
privé-bar op publiek strand
beide domeinen hebben invloed op elkaar
ongezond eten impact op gezondheidszorg
huiszoekingen
2. Publieke en private goederen (2 criteria; zie tabel 3.1)
Mate van uitsluiting gebruik ?
Individueel of gezamenlijk ?
schoenen vs. concert
Neveneffecten (positief of negatief)
kosten of baten voor de ruimere samenleving, voorbij de relatie koper - verkoper
niet in prijs doorgerekend
overheid kan hierop belastingen heffen
