Inhoudsopgave
Communicatiewetenschappen II: introductie...........................................................................5
Voorafgaande beschouwingen.................................................................................................5
Communicatiewetenschappen.................................................................................................6
Kritieken op eigenheid.............................................................................................................6
Wetenschap als slingerbeweging: Verlichting, Humanisme & Postmoderniteit....................6
Voorafgaande kritische reflectie..............................................................................................6
Van moderniteit… naar postmoderniteit.................................................................................7
Moderniteit...........................................................................................................................7
Moderniteit als historische fase........................................................................................7
1.2 Moderniteit als cognitief denkkader...........................................................................9
1.3 Moderniteit als artistieke stroming.............................................................................9
1.4 Kritische stemmen in/over moderniteit.....................................................................10
2. Postmoderniteit..................................................................................................................10
2.1 Postmoderniteit: historische fase.................................................................................10
2.2 Postmoderniteit: cognitief denkkader..........................................................................11
Deconstructivisme (Jean-François Lyotard, J. Derrida):..............................................11
Pessimistisch Postmodernisme (Fredric Jameson, Jean Baudrillard)...........................12
Productief Postmodernisme (Linda Hutcheon)..............................................................14
2.3 Postmoderniteit: artistieke stroming........................................................................15
Vergelijking Modern vs. Postmodern (Kernpunten).............................................................17
Theorie(-) & paradigmavorming.............................................................................................18
Durf kritisch te denken..........................................................................................................18
Wat is theorie.........................................................................................................................20
Alledaagse theorie..............................................................................................................20
Een poging tot definiëring..............................................................................................21
Paradigma..........................................................................................................................23
Een poging tot definiëring..............................................................................................23
Thomas Kuhn (1922-1996), wetenschapsfilosoof.......................................................23
Visie 1 op paradigma...............................................................................................23
Visie 2 op paradigma...............................................................................................24
Samenvatting over wat Kuhn schreef in zijn boek...................................................26
Academische theorie..........................................................................................................27
Algemeen.........................................................................................................................27
Toepassing: ELM model.................................................................................................28
Toepassing: ELM model en het HSM model..................................................................29
Verschillen en blijvende relevantie.............................................................................30
Doel academische theorie...............................................................................................31
Theorie in context...........................................................................................................32
Academisch lezen............................................................................................................32
Paradigma’s binnen de CW...................................................................................................32
Onderliggende assumpties.................................................................................................32
, Ontologische assumptie(s)..............................................................................................33
Epistemologische assumptie(s).......................................................................................34
Mehtodologische assumptie(s)........................................................................................35
Praxeologische assumptie(s)..........................................................................................36
Axiologische assumptie(s)..............................................................................................36
Paradigma’s in de communicatiewetenschappen..............................................................36
Post-positivistische paradigma.......................................................................................37
Interpretatief paradigma................................................................................................38
Kritisch paradigma.........................................................................................................39
Samenvatting hoofdstuk........................................................................................................40
Heuristiek van de complexiteit................................................................................................41
Doelstellingen thema.............................................................................................................41
Pleidooi binnen sociale wetenschappen.................................................................................42
Interdiciplinair en complex causaliteitsbeginsel...............................................................43
Einde van dichotomisch denken.........................................................................................46
Concept de départ i.p.v. concept de terminus !!!!!............................................................48
Cultuur als concept.........................................................................................................49
Betekenis woord..........................................................................................................49
Raymond Wiliams........................................................................................................49
Canon van Vlaanderen................................................................................................49
Pierre Bourdieu...........................................................................................................50
Theordor Adorno.........................................................................................................51
Zelfkritiek & reflectie.........................................................................................................53
Samenvattend schema........................................................................................................53
Massamedia, manipulatie & cultuurindustrie........................................................................54
Bredere context......................................................................................................................54
Walter Benjamin: The work of Art in the Age of Mechanical Reproduction.......................55
Reproductie & authenticiteit..............................................................................................55
Verlies van het “aura”.....................................................................................................56
“Cult value” vs. “exhibition value”..................................................................................56
Democratiserend gevolg....................................................................................................57
Politieke implicaties van reproductie................................................................................57
Walter Benjamin… en sociale media?...............................................................................59
Max Horkheimer & Theodor Adorno: The culture industry: Enlightenment as Mass
Deception...............................................................................................................................59
Paradox/dialectiek van de verlichting...............................................................................59
Cultuurindustrie & kapitalistische dominantie..................................................................60
Massamedia als controlemechanisme................................................................................60
Cultuurindustrie & kapitalistische dominantie..................................................................62
De illusie van keuze & psuedo-individualiteit...................................................................63
Horkheimer & Adorno…. en Netlix...................................................................................66
Horkheimer & Adorno… en influencers............................................................................68
Media en Technologisch Determisme.....................................................................................69
Media als Verlengstukken van de Mens.............................................................................71
Inhoud medium = ander/voorgaand medium....................................................................71
, Mediawijsheid en Verdovende Werking van Media...........................................................72
Toepassing op Sociale Media en AI...................................................................................73
Raymond Williams: Technologie en de Samenleving...........................................................74
Raymond Williams over Technologie................................................................................74
Televisie als historisch product: drie drijfveren................................................................75
De fout van simplistische oorzaak-gevolgrelaties.............................................................76
Hedendaagse Toepassingen (media).................................................................................77
Les 7: Media en de publieke sfeer...........................................................................................78
Jürgen Habermas en Benedict Anderson: Media en Gemeenschappen.................................78
Jürgen Habermas: De Transformatie van de Publieke Sfeer.................................................79
Het Ontstaan van de “Publieke Sfeer”..............................................................................79
De Transformatie van de Publieke Sfeer (20e Eeuw):.......................................................81
Vervaging van de Grens tussen Privé en Publiek..............................................................82
Depolitisering en Bedreiging van de Democratie..............................................................83
Benedict Anderson: Verbeelde Gemeenschappen.................................................................85
De Natie als "Verbeelde Gemeenschap"............................................................................85
Definitie: "Verbeelde, Begrensde en Soevereine Gemeenschap"......................................86
Toepassing: Stiknation (Online Gemeenschap).................................................................87
Printkapitalisme en Nationale Identiteit............................................................................87
Hoe Kranten Bijdroegen aan Verbondenheid (Anderson).................................................89
Toepassingen (Huidige Media)..........................................................................................89
Les 8: Het actieve publiek en de betekenisgeving in/via media.............................................91
INLEIDING: “DE ONTVANGERSZIJDE”.........................................................................91
CENTRALE AUTEURS.......................................................................................................91
ACHTERGROND STUART HALL.....................................................................................91
ACHTERGROND IEN ANG (= vrouwelijke auteur)..........................................................92
GEZAMENLIJKE KRITIEK VAN HALL & ANG OP TRADITIONELE MEDIA-
EFFECTTHEORIEËN..........................................................................................................92
INTRODUCTIE TOT HALL’S ENCODING–DECODING MODEL................................93
SHANNON-MODEL, HALL’S KRITIEK, SEMIOTISCH PARADIGMA & RELATIEVE
AUTONOMIE.......................................................................................................................93
Traditionele lineaire communicatiemodellen (shannon & weaver 1948).........................93
Kenmerken van het Shannon-model...............................................................................93
STUART HALL’S KRITIEK OP HET LINEAIRE MODEL VAN SHANNON...................94
Fundamentele vragen van Hall......................................................................................94
OVERSTAP NAAR HET SEMIOTISCH PARADIGMA (HALL’S VOORSTEL)................94
Waarom semiotiek?........................................................................................................94
Semiotiek als alternatief.................................................................................................95
RELATIEVE AUTONOMIE VAN DE VIER COMMUNICATIEFASEN...........................95
Hall’s model kent vier “relatief autonome” momenten.................................................95
SOCIAAL CONSTRUCTIVISME VAN HALL....................................................................96
DE VIER FASES VAN HALL’S COMMUNICATIEMODEL (OVERZICHT)...................96
SHANNON VS HALL (verschil voor EXAMEN belangrijk)..............................................97
GEBREK AAN EQUIVALENTIE (KEY CONCEPT).........................................................98
, POLYSEMIE VS PLURALISME........................................................................................98
COMMUNICATIE ALS STRIJDTONEEL, DECODERINGSPOSITIES EN
VOORBEELDEN..................................................................................................................98
COMMUNICATIE ALS STRIJDTONEEL (HALL)............................................................98
DRIE DECODERINGSPOSITIES (HALL)........................................................................99
Dominant-hegemonische positie.....................................................................................99
Onderhandelde positie....................................................................................................99
Oppositionele positie....................................................................................................100
TOEPASSING HALL: FRAMING VAN MIGRATIE........................................................100
Encoding: Hoe media migratie framet.........................................................................100
Decoding & Reproductie..............................................................................................101
TOEPASSING HALL: FILMANALYSE (CASE SMOOR VERLIEFD & REMAKE).......101
Case: Belgische film Smoor Verliefd vs. Nederlandse remake.....................................102
Bevindingen uit interview met regisseur van de film – Hilde van Mieghem................102
MEDIA-INTERPRETATIE ALS IDEOLOGISCHE ARENA............................................102
IEN ANG, DALLAS, MASSACULTUUR & EMOTIONEEL REALISME.....................103
FOCUS VAN IEN ANG’S ONDERZOEK........................................................................103
CASE: DALLAS (1978–1991) — ANG’S KLASSIEKE STUDIE.....................................103
ANG’S ONDERZOEKSVRAGEN....................................................................................103
ONDERZOEKSMETHODE VAN ANG...........................................................................104
ANG’S KRITIEK OP DE IDEOLOGIE VAN DE MASSACULTUUR.............................104
Wat is de ‘ideologie van de massacultuur’?.................................................................104
Ang’s weerlegging van deze ideologie.........................................................................104
ANG’S 3 BASISINZICHTEN OVER MEDIA-ERVARING...............................................105
SEMIOTIEK: DENOTATIE VS. CONNOTATIE (BARTHES).........................................105
EMOTIONEEL REALISME (= belangrijk examenconcept)............................................106
TRAGIC STRUCTURE OF FEELING (centraal om Dallas te begrijpen)......................107
IRONIC PLEASURE (BELANGRIJK VOOR TRASH-TV)..............................................107
TOEPASSING OP MODERNE TRASH-TV (Temptation Island, Too Hot To Handle)...108
IEN ANG & FANDOM STUDIES....................................................................................108
REPRODUCTIE, HEDENDAAGSE MEDIA & EXAMENGERICHTE SYNTHESEN..109
REPRODUCTIE: DE VIERDE FASE VAN HALL’S MODEL........................................109
BELANG VAN HET OMGEVINGSDISCOURS (DISCURSIEVE CONTEXT)...............109
MODELLEN: EXAMENGERICHTE STRUCTUREN.....................................................110
TOEPASSINGEN OP HEDENDAAGSE MEDIA............................................................111
DALLAS & MODERNE TRASH-TV: EXAMENGERICHTE SAMENVATTING.............113
FAN CULTURE & EMOTIONELE IDENTIFICATIE.....................................................113
ALGEMENE SYNTHESIS VAN LES 8 (examen).............................................................114
Les 9: Media en de constructie van smaak en sociale identiteiten......................................115
Erving Goffman (1922–1982).............................................................................................115
Dramaturgische Metafoor: The Presentation of Self in Everyday Life...........................115
Concepten binnen de Dramaturgie:.............................................................................116
Regions of Social Life...................................................................................................116
Impression Management..................................................................................................116
Vormen van Communicatie...........................................................................................116
Gedeelde Definitie van de Situatie...............................................................................117
Het Handhaven van de Definitie...................................................................................118
Communicatie Buiten de Lijn van de Gedeelde Definitie.............................................118
Communicatiewetenschappen II: introductie...........................................................................5
Voorafgaande beschouwingen.................................................................................................5
Communicatiewetenschappen.................................................................................................6
Kritieken op eigenheid.............................................................................................................6
Wetenschap als slingerbeweging: Verlichting, Humanisme & Postmoderniteit....................6
Voorafgaande kritische reflectie..............................................................................................6
Van moderniteit… naar postmoderniteit.................................................................................7
Moderniteit...........................................................................................................................7
Moderniteit als historische fase........................................................................................7
1.2 Moderniteit als cognitief denkkader...........................................................................9
1.3 Moderniteit als artistieke stroming.............................................................................9
1.4 Kritische stemmen in/over moderniteit.....................................................................10
2. Postmoderniteit..................................................................................................................10
2.1 Postmoderniteit: historische fase.................................................................................10
2.2 Postmoderniteit: cognitief denkkader..........................................................................11
Deconstructivisme (Jean-François Lyotard, J. Derrida):..............................................11
Pessimistisch Postmodernisme (Fredric Jameson, Jean Baudrillard)...........................12
Productief Postmodernisme (Linda Hutcheon)..............................................................14
2.3 Postmoderniteit: artistieke stroming........................................................................15
Vergelijking Modern vs. Postmodern (Kernpunten).............................................................17
Theorie(-) & paradigmavorming.............................................................................................18
Durf kritisch te denken..........................................................................................................18
Wat is theorie.........................................................................................................................20
Alledaagse theorie..............................................................................................................20
Een poging tot definiëring..............................................................................................21
Paradigma..........................................................................................................................23
Een poging tot definiëring..............................................................................................23
Thomas Kuhn (1922-1996), wetenschapsfilosoof.......................................................23
Visie 1 op paradigma...............................................................................................23
Visie 2 op paradigma...............................................................................................24
Samenvatting over wat Kuhn schreef in zijn boek...................................................26
Academische theorie..........................................................................................................27
Algemeen.........................................................................................................................27
Toepassing: ELM model.................................................................................................28
Toepassing: ELM model en het HSM model..................................................................29
Verschillen en blijvende relevantie.............................................................................30
Doel academische theorie...............................................................................................31
Theorie in context...........................................................................................................32
Academisch lezen............................................................................................................32
Paradigma’s binnen de CW...................................................................................................32
Onderliggende assumpties.................................................................................................32
, Ontologische assumptie(s)..............................................................................................33
Epistemologische assumptie(s).......................................................................................34
Mehtodologische assumptie(s)........................................................................................35
Praxeologische assumptie(s)..........................................................................................36
Axiologische assumptie(s)..............................................................................................36
Paradigma’s in de communicatiewetenschappen..............................................................36
Post-positivistische paradigma.......................................................................................37
Interpretatief paradigma................................................................................................38
Kritisch paradigma.........................................................................................................39
Samenvatting hoofdstuk........................................................................................................40
Heuristiek van de complexiteit................................................................................................41
Doelstellingen thema.............................................................................................................41
Pleidooi binnen sociale wetenschappen.................................................................................42
Interdiciplinair en complex causaliteitsbeginsel...............................................................43
Einde van dichotomisch denken.........................................................................................46
Concept de départ i.p.v. concept de terminus !!!!!............................................................48
Cultuur als concept.........................................................................................................49
Betekenis woord..........................................................................................................49
Raymond Wiliams........................................................................................................49
Canon van Vlaanderen................................................................................................49
Pierre Bourdieu...........................................................................................................50
Theordor Adorno.........................................................................................................51
Zelfkritiek & reflectie.........................................................................................................53
Samenvattend schema........................................................................................................53
Massamedia, manipulatie & cultuurindustrie........................................................................54
Bredere context......................................................................................................................54
Walter Benjamin: The work of Art in the Age of Mechanical Reproduction.......................55
Reproductie & authenticiteit..............................................................................................55
Verlies van het “aura”.....................................................................................................56
“Cult value” vs. “exhibition value”..................................................................................56
Democratiserend gevolg....................................................................................................57
Politieke implicaties van reproductie................................................................................57
Walter Benjamin… en sociale media?...............................................................................59
Max Horkheimer & Theodor Adorno: The culture industry: Enlightenment as Mass
Deception...............................................................................................................................59
Paradox/dialectiek van de verlichting...............................................................................59
Cultuurindustrie & kapitalistische dominantie..................................................................60
Massamedia als controlemechanisme................................................................................60
Cultuurindustrie & kapitalistische dominantie..................................................................62
De illusie van keuze & psuedo-individualiteit...................................................................63
Horkheimer & Adorno…. en Netlix...................................................................................66
Horkheimer & Adorno… en influencers............................................................................68
Media en Technologisch Determisme.....................................................................................69
Media als Verlengstukken van de Mens.............................................................................71
Inhoud medium = ander/voorgaand medium....................................................................71
, Mediawijsheid en Verdovende Werking van Media...........................................................72
Toepassing op Sociale Media en AI...................................................................................73
Raymond Williams: Technologie en de Samenleving...........................................................74
Raymond Williams over Technologie................................................................................74
Televisie als historisch product: drie drijfveren................................................................75
De fout van simplistische oorzaak-gevolgrelaties.............................................................76
Hedendaagse Toepassingen (media).................................................................................77
Les 7: Media en de publieke sfeer...........................................................................................78
Jürgen Habermas en Benedict Anderson: Media en Gemeenschappen.................................78
Jürgen Habermas: De Transformatie van de Publieke Sfeer.................................................79
Het Ontstaan van de “Publieke Sfeer”..............................................................................79
De Transformatie van de Publieke Sfeer (20e Eeuw):.......................................................81
Vervaging van de Grens tussen Privé en Publiek..............................................................82
Depolitisering en Bedreiging van de Democratie..............................................................83
Benedict Anderson: Verbeelde Gemeenschappen.................................................................85
De Natie als "Verbeelde Gemeenschap"............................................................................85
Definitie: "Verbeelde, Begrensde en Soevereine Gemeenschap"......................................86
Toepassing: Stiknation (Online Gemeenschap).................................................................87
Printkapitalisme en Nationale Identiteit............................................................................87
Hoe Kranten Bijdroegen aan Verbondenheid (Anderson).................................................89
Toepassingen (Huidige Media)..........................................................................................89
Les 8: Het actieve publiek en de betekenisgeving in/via media.............................................91
INLEIDING: “DE ONTVANGERSZIJDE”.........................................................................91
CENTRALE AUTEURS.......................................................................................................91
ACHTERGROND STUART HALL.....................................................................................91
ACHTERGROND IEN ANG (= vrouwelijke auteur)..........................................................92
GEZAMENLIJKE KRITIEK VAN HALL & ANG OP TRADITIONELE MEDIA-
EFFECTTHEORIEËN..........................................................................................................92
INTRODUCTIE TOT HALL’S ENCODING–DECODING MODEL................................93
SHANNON-MODEL, HALL’S KRITIEK, SEMIOTISCH PARADIGMA & RELATIEVE
AUTONOMIE.......................................................................................................................93
Traditionele lineaire communicatiemodellen (shannon & weaver 1948).........................93
Kenmerken van het Shannon-model...............................................................................93
STUART HALL’S KRITIEK OP HET LINEAIRE MODEL VAN SHANNON...................94
Fundamentele vragen van Hall......................................................................................94
OVERSTAP NAAR HET SEMIOTISCH PARADIGMA (HALL’S VOORSTEL)................94
Waarom semiotiek?........................................................................................................94
Semiotiek als alternatief.................................................................................................95
RELATIEVE AUTONOMIE VAN DE VIER COMMUNICATIEFASEN...........................95
Hall’s model kent vier “relatief autonome” momenten.................................................95
SOCIAAL CONSTRUCTIVISME VAN HALL....................................................................96
DE VIER FASES VAN HALL’S COMMUNICATIEMODEL (OVERZICHT)...................96
SHANNON VS HALL (verschil voor EXAMEN belangrijk)..............................................97
GEBREK AAN EQUIVALENTIE (KEY CONCEPT).........................................................98
, POLYSEMIE VS PLURALISME........................................................................................98
COMMUNICATIE ALS STRIJDTONEEL, DECODERINGSPOSITIES EN
VOORBEELDEN..................................................................................................................98
COMMUNICATIE ALS STRIJDTONEEL (HALL)............................................................98
DRIE DECODERINGSPOSITIES (HALL)........................................................................99
Dominant-hegemonische positie.....................................................................................99
Onderhandelde positie....................................................................................................99
Oppositionele positie....................................................................................................100
TOEPASSING HALL: FRAMING VAN MIGRATIE........................................................100
Encoding: Hoe media migratie framet.........................................................................100
Decoding & Reproductie..............................................................................................101
TOEPASSING HALL: FILMANALYSE (CASE SMOOR VERLIEFD & REMAKE).......101
Case: Belgische film Smoor Verliefd vs. Nederlandse remake.....................................102
Bevindingen uit interview met regisseur van de film – Hilde van Mieghem................102
MEDIA-INTERPRETATIE ALS IDEOLOGISCHE ARENA............................................102
IEN ANG, DALLAS, MASSACULTUUR & EMOTIONEEL REALISME.....................103
FOCUS VAN IEN ANG’S ONDERZOEK........................................................................103
CASE: DALLAS (1978–1991) — ANG’S KLASSIEKE STUDIE.....................................103
ANG’S ONDERZOEKSVRAGEN....................................................................................103
ONDERZOEKSMETHODE VAN ANG...........................................................................104
ANG’S KRITIEK OP DE IDEOLOGIE VAN DE MASSACULTUUR.............................104
Wat is de ‘ideologie van de massacultuur’?.................................................................104
Ang’s weerlegging van deze ideologie.........................................................................104
ANG’S 3 BASISINZICHTEN OVER MEDIA-ERVARING...............................................105
SEMIOTIEK: DENOTATIE VS. CONNOTATIE (BARTHES).........................................105
EMOTIONEEL REALISME (= belangrijk examenconcept)............................................106
TRAGIC STRUCTURE OF FEELING (centraal om Dallas te begrijpen)......................107
IRONIC PLEASURE (BELANGRIJK VOOR TRASH-TV)..............................................107
TOEPASSING OP MODERNE TRASH-TV (Temptation Island, Too Hot To Handle)...108
IEN ANG & FANDOM STUDIES....................................................................................108
REPRODUCTIE, HEDENDAAGSE MEDIA & EXAMENGERICHTE SYNTHESEN..109
REPRODUCTIE: DE VIERDE FASE VAN HALL’S MODEL........................................109
BELANG VAN HET OMGEVINGSDISCOURS (DISCURSIEVE CONTEXT)...............109
MODELLEN: EXAMENGERICHTE STRUCTUREN.....................................................110
TOEPASSINGEN OP HEDENDAAGSE MEDIA............................................................111
DALLAS & MODERNE TRASH-TV: EXAMENGERICHTE SAMENVATTING.............113
FAN CULTURE & EMOTIONELE IDENTIFICATIE.....................................................113
ALGEMENE SYNTHESIS VAN LES 8 (examen).............................................................114
Les 9: Media en de constructie van smaak en sociale identiteiten......................................115
Erving Goffman (1922–1982).............................................................................................115
Dramaturgische Metafoor: The Presentation of Self in Everyday Life...........................115
Concepten binnen de Dramaturgie:.............................................................................116
Regions of Social Life...................................................................................................116
Impression Management..................................................................................................116
Vormen van Communicatie...........................................................................................116
Gedeelde Definitie van de Situatie...............................................................................117
Het Handhaven van de Definitie...................................................................................118
Communicatie Buiten de Lijn van de Gedeelde Definitie.............................................118
