HOOFDSTUK 8: ZENUWSTELSEL
Algemeen
Ontstaan Vanuit ectoderm
Componenten - Neuronen (zenuwcellen)
- Neuroglia ~matrix rond neuronen
(steuncellen)
- Beschermend bindweefsel (enkel in PSZ
→ in CZS geen BW)
Functies Conductorsysteem:
- Input (vanuit sensoren)
- Integratie
- Output (naar effectoren)
Eigenschap Tijdens differentiatie tot neuron:
➔ Ontwikkeling van specifieke
eigenschap van exciteerbaarheid
EXCITEERBAARHEID → ACTIEPOTENTIAAL
Neuronen reageren op prikkels door de
ionengradiënt dat bestaat rond hun plasma
membranen te veranderen.
➔ Alle cellen hebben zon gradiënt = elektrische
potentiaal
➔ Cellen die zich snel kunnen aanpassen als
reactie op de prikkel = exciteerbaar
- Zenuwstelsel: anatomische indeling
Centraal - Hersenen
zenuwstelsel (CZS) - Ruggenmerg
Perifeer - Zenuwen
zenuwstelsel (PZS) • 31 paar ruggenmergzenuwen
• 12 paar hersenzenuwen
- Ganglia of zenuwknopen (verdikkingen op zenuwen):
o.a. craniaal, spinaal, paravertebraal (= buiten wervelkolom)
,CZS: hersenen macroscopisch
Bovenaanzicht Frontale doorsnede Sagittale doorsnede
- Groeven en windingen - Grijze stof: cortex & - Grote hersenen
➔ Oppervlakte ↑ kernen - Kleine hersenen
- Witte stof: merg - Tussen hersenen
- Hersenstam
CZS: ruggenmerg macroscopisch
Dwarse doorsnede:
- Grijze stof: ruggenmerghoornen & spinaal
ganglion
- Witte stof: ruggenmergschors &
ruggenmergwortels
PZS: zenuwemen macroscopisch
Dwarse doorsnede:
- Zenuwvezel
➔ BW = endoneurium
- Zenuwvezelbundel
➔ BW = perineurium
- Zenuw
➔ BW = epineurium
Bindweefselhulzen enkel in PZS
➔ Plaats voor bloedvaten
, - Zenuwstelsel: functionele indeling
Willekeurig, SOMATISCH of = onder controle, vrije wil
animaal zenuwstelsel
Onwillekeurig, AUTONOOM of ≠ onder controle, vrije wil
vegetatief zenuwstelsel - Homeostase: constant houden van interne milieu
- 2 delen:
• (ortho)Sympathisch ZS: ‘fight of flight reacties’
Stressreacties → adrenaline gestuurd
• Parasympathisch ZS: ‘rest & digest reacties‘
Neuronen
Definitie = eigenlijke zenuwcellen
= exciteerbare eenheid van het zenuwstelsel
Functies Ontvangen, verwerken en doorgeven van prikkels
➔ Informatiestroom = eenrichtingsverkeer
(1 → 3)
Opbouw - Dendriet = informatie-aanvoerende
zenuwceluitloper (1)
• Receptorgedeelte
- Perikaryon = zenuwlichaam (2)
• Bevat de kern & meeste
celorganellen
• Verwerkt de informatie
- Axon = neuriet = informatie-afvoerende
zenuwceluitloper (3)
• Met terminale eindknopjes (synaps)
• Effectorfunctie
- Neuronen – types volgens functie
Sensorische neuronen Aanvoerend, afferent
- Perikaryon in PZS
- Prikkels vanuit periferie naar CZS (intern mileu, zintuigen)
Motorische neuronen Afvoerend, efferent
- Perikaryon in CZS
- Prikkels vanuit CZS naar periferie (spieren, klieren)
Schakelneuronen of - Ligt volledig binnen het CZS
interneuronen - Verbindende neuronen tussen andere neuronen
- Types volgens vorm
Apolaire - Geen echte dendrieten of
neuronen axonen
- Bij ontwikkeling uit het
ectorderm
Bipolaire - 2 uitlopers: 1 dendriet en 1 axon
neuronen - Beperkt aantal sensorische
neuronen
o.a. in retina, reukepitheel,
binnenoor
Algemeen
Ontstaan Vanuit ectoderm
Componenten - Neuronen (zenuwcellen)
- Neuroglia ~matrix rond neuronen
(steuncellen)
- Beschermend bindweefsel (enkel in PSZ
→ in CZS geen BW)
Functies Conductorsysteem:
- Input (vanuit sensoren)
- Integratie
- Output (naar effectoren)
Eigenschap Tijdens differentiatie tot neuron:
➔ Ontwikkeling van specifieke
eigenschap van exciteerbaarheid
EXCITEERBAARHEID → ACTIEPOTENTIAAL
Neuronen reageren op prikkels door de
ionengradiënt dat bestaat rond hun plasma
membranen te veranderen.
➔ Alle cellen hebben zon gradiënt = elektrische
potentiaal
➔ Cellen die zich snel kunnen aanpassen als
reactie op de prikkel = exciteerbaar
- Zenuwstelsel: anatomische indeling
Centraal - Hersenen
zenuwstelsel (CZS) - Ruggenmerg
Perifeer - Zenuwen
zenuwstelsel (PZS) • 31 paar ruggenmergzenuwen
• 12 paar hersenzenuwen
- Ganglia of zenuwknopen (verdikkingen op zenuwen):
o.a. craniaal, spinaal, paravertebraal (= buiten wervelkolom)
,CZS: hersenen macroscopisch
Bovenaanzicht Frontale doorsnede Sagittale doorsnede
- Groeven en windingen - Grijze stof: cortex & - Grote hersenen
➔ Oppervlakte ↑ kernen - Kleine hersenen
- Witte stof: merg - Tussen hersenen
- Hersenstam
CZS: ruggenmerg macroscopisch
Dwarse doorsnede:
- Grijze stof: ruggenmerghoornen & spinaal
ganglion
- Witte stof: ruggenmergschors &
ruggenmergwortels
PZS: zenuwemen macroscopisch
Dwarse doorsnede:
- Zenuwvezel
➔ BW = endoneurium
- Zenuwvezelbundel
➔ BW = perineurium
- Zenuw
➔ BW = epineurium
Bindweefselhulzen enkel in PZS
➔ Plaats voor bloedvaten
, - Zenuwstelsel: functionele indeling
Willekeurig, SOMATISCH of = onder controle, vrije wil
animaal zenuwstelsel
Onwillekeurig, AUTONOOM of ≠ onder controle, vrije wil
vegetatief zenuwstelsel - Homeostase: constant houden van interne milieu
- 2 delen:
• (ortho)Sympathisch ZS: ‘fight of flight reacties’
Stressreacties → adrenaline gestuurd
• Parasympathisch ZS: ‘rest & digest reacties‘
Neuronen
Definitie = eigenlijke zenuwcellen
= exciteerbare eenheid van het zenuwstelsel
Functies Ontvangen, verwerken en doorgeven van prikkels
➔ Informatiestroom = eenrichtingsverkeer
(1 → 3)
Opbouw - Dendriet = informatie-aanvoerende
zenuwceluitloper (1)
• Receptorgedeelte
- Perikaryon = zenuwlichaam (2)
• Bevat de kern & meeste
celorganellen
• Verwerkt de informatie
- Axon = neuriet = informatie-afvoerende
zenuwceluitloper (3)
• Met terminale eindknopjes (synaps)
• Effectorfunctie
- Neuronen – types volgens functie
Sensorische neuronen Aanvoerend, afferent
- Perikaryon in PZS
- Prikkels vanuit periferie naar CZS (intern mileu, zintuigen)
Motorische neuronen Afvoerend, efferent
- Perikaryon in CZS
- Prikkels vanuit CZS naar periferie (spieren, klieren)
Schakelneuronen of - Ligt volledig binnen het CZS
interneuronen - Verbindende neuronen tussen andere neuronen
- Types volgens vorm
Apolaire - Geen echte dendrieten of
neuronen axonen
- Bij ontwikkeling uit het
ectorderm
Bipolaire - 2 uitlopers: 1 dendriet en 1 axon
neuronen - Beperkt aantal sensorische
neuronen
o.a. in retina, reukepitheel,
binnenoor
