DYSLEXIE EN DYSCALCULIE
H1 NORMALE ONTWIKKELING VAN LEZEN, SPELLEN EN REKENEN
1.1 GELETTERDHEID
Leesflow = lezer die volledig geconcentreerd en geboeid opgaat in de tekst of in verhaal dat je
leest. Kan optreden in elke context en bij elke tekstsoort
Geboeide aandacht = alleen mogelijk als de lezer voldoende in staat is de woorden en zinnen te
decoderen en de tekst te begrijpen
2 manieren om nieuwe woorden te leren
- Incidenteel = natuurlijk proces om nieuwe woorden te leren
- Intentioneel = schoolse direct leren
Positieve leesspiraal = leesgedrag en
leesvaardigheid versterken elkaar over en
weer
Hulpgids dyslexie = relatie tussen
gelezen tijd en aantal gelezen woorden
per jaar
Goede lezers lezen veel meer woorden
per jaar, zwakke lezers veel minder
Relatie tussen taal (WS), lezen en
kansarmoede
- Hoe groter de woordenschat
hoe beter
- Opleidingsniveau van mama kan
invloed hebben op kinderen,
hoe meer woorden kinderen
horen hoe betere woordenschat
1
,1.1.2 ENKELE FEITEN EN CIJFERS
Peilingstoetsen Nederlands =
nagaan in welke mate de
leerlingen op einde van de
basisschool begrijpend lezen,
luisteren en schrijven
beheersen
PIRLS = begrijpend lezen 4de
leerjaar
- Slechts 3% van Vlaamse
leerlingen zijn gevorderde
lezers
- Kloof tss zwakke en sterke
PISA = driejaarlijks internationaal onderzoek lezers is klein!
dat naast wiskundige en wetenschappelijke - In de EU-15 groep waarmee
geletterdheid ook leesvaardigheid test bij we ons vergelijken, laten we
15jarigen in OESO landen enkel Wallonië achter ons
- Wereldwijd bevinden we
Mattheus effect bij lezen ons achteraan de
middenmoot.
- Wij scoren gelijkaardig aan
Albanië, Cyprus, Israël,
Malta, Servië, Frankrijk
- Hoe rijker je hoe sneller je rijk wordt = mattheus effect
- Zelfde bij lezen
2
,Circle of failure = krijg je angsten ervan
- Hoe pakken logos dit aan = zelf kiezen, lezen met spelletjes is niet goed,lezen wordt leuker
als je er beter van wordt
1.1.3 VERSCHILLENDE VORMEN VAN LEZEN EN SPELLEN
- Technisch lezen
o Aanvankelijk lezen = letters en klanken leren koppelen, woorden en zinnen
ontcijferen en zo de basis leggen voor verdere geletterdheid
o Gevorderd lezen
§ direct herkennen van woordbeelden
§ vlot en vloeiend lezen = snel en accuraat en met begrip en expressie te
kunnen lezen, decoderen en begrijpen
- Begrijpend lezen
- Studerend lezen
- Belevend lezen
1.1.4 FASEN IN DE LEES EN SPELLINGSONTWIKKELING
Deze 3 periodes komen overeen met de fasen waarin kinderen zich bevinden als het gaat om
herkennen van woordbeelden
4 FASEN IN DE WOORDHERKENNING
Logografische fase
- Leerling herkend een geschreven woord direct op basis van visuele kenmerken alsof het
een afbeelding is
- Eigen naam, woorden mama papa, logo’s van bekende merken
- Pseudo lezen
Alfabetische fase
- Elk letterteken in een woord komt overeen met een klank
- Elke letter die je ziet spreek je ook uit
- Kat bestaat uit k a t
o K klinkt als k
o A klinkt als a
o T klinkt als t
- Woordherkenning gebeurt indirect
Orthografische fase
- Lezen raakt geautomatiseerd
- Grote delen in woord gaat ook al
- Bv amandelmelk
3
, LEREN LEZEN BIJ JONGE KINDEREN 2 DEELFASEN
ontluikende geletterdheid 0-4j
- Interesse in boeken
- Kind doet alsof het leest
- Speelt met boeken, potloden en papier
- Hij kan verhaal navertellen adhv prenten
Beginnende geletterdheid 4-6 j
- Kan ( enkele ) letters benoemen
- Schrijft eigen naam
- Speelt met boeken, potloden en papier
- Lezen en schrijven krijgen functionele betekenis
- Vertoont invented spelling = code gekraakt
- Ontwikkelt klankbewustzijn ( fonologisch en fonemisch bewustzijn )
- Kind maakt dan overstap naar alfabetische fase
SCHRIJFONTWIKKELING FASEN
1. Tekenen (geen onderscheid tss tekenen en schrijven)
2. Krabbelen (woorden weergeven)
o Kind heeft door dat voor schrijven abstracte tekens worden gebruikt
3. Ketens letterachtige vormen of letters
o Kind ontdekt dat woorden zijn opgebouwd uit letters
4. Gebruiken van 1 of enkele letters voor hele woord
o Fonologisch bewustzijn van kind is voldoende ontwikkeld
o Notie van klank tekenkoppeling
5. Invented spelling (=fonetisch schrift)
o Kind schrijft de klanken zoals hij ze hoort
o Kind bevindt zich in alfabetische fase
o Ook al klopt de spelling niet
o Vb huis -> hys
o Ze gebruiken hun klankkennis ( fonemisch bewustzijn )
WAT IS EEN KLANK
- Wat je hoort als je een woord uitspreekt
- Foneem
o Klank die verschil kan maken tussen woorden
o Voorbeeld kat vs mat -> alleen de k en m verschillen -> dus k en m zijn
verschillende fonemen
o Let op : soms hoor je verschillen in uitspraak ( tongpunt r vs huig r ) maar dat
veranderd de betekenis niet
- Boom heeft de klanken b o m, je hoort dus 3 klanken
WAT IS EEN TEKEN
- Letter of symbool dat je ziet en dat een klank kan weergeven
- Grafeem
o Hoe je klank opschrijft
4
H1 NORMALE ONTWIKKELING VAN LEZEN, SPELLEN EN REKENEN
1.1 GELETTERDHEID
Leesflow = lezer die volledig geconcentreerd en geboeid opgaat in de tekst of in verhaal dat je
leest. Kan optreden in elke context en bij elke tekstsoort
Geboeide aandacht = alleen mogelijk als de lezer voldoende in staat is de woorden en zinnen te
decoderen en de tekst te begrijpen
2 manieren om nieuwe woorden te leren
- Incidenteel = natuurlijk proces om nieuwe woorden te leren
- Intentioneel = schoolse direct leren
Positieve leesspiraal = leesgedrag en
leesvaardigheid versterken elkaar over en
weer
Hulpgids dyslexie = relatie tussen
gelezen tijd en aantal gelezen woorden
per jaar
Goede lezers lezen veel meer woorden
per jaar, zwakke lezers veel minder
Relatie tussen taal (WS), lezen en
kansarmoede
- Hoe groter de woordenschat
hoe beter
- Opleidingsniveau van mama kan
invloed hebben op kinderen,
hoe meer woorden kinderen
horen hoe betere woordenschat
1
,1.1.2 ENKELE FEITEN EN CIJFERS
Peilingstoetsen Nederlands =
nagaan in welke mate de
leerlingen op einde van de
basisschool begrijpend lezen,
luisteren en schrijven
beheersen
PIRLS = begrijpend lezen 4de
leerjaar
- Slechts 3% van Vlaamse
leerlingen zijn gevorderde
lezers
- Kloof tss zwakke en sterke
PISA = driejaarlijks internationaal onderzoek lezers is klein!
dat naast wiskundige en wetenschappelijke - In de EU-15 groep waarmee
geletterdheid ook leesvaardigheid test bij we ons vergelijken, laten we
15jarigen in OESO landen enkel Wallonië achter ons
- Wereldwijd bevinden we
Mattheus effect bij lezen ons achteraan de
middenmoot.
- Wij scoren gelijkaardig aan
Albanië, Cyprus, Israël,
Malta, Servië, Frankrijk
- Hoe rijker je hoe sneller je rijk wordt = mattheus effect
- Zelfde bij lezen
2
,Circle of failure = krijg je angsten ervan
- Hoe pakken logos dit aan = zelf kiezen, lezen met spelletjes is niet goed,lezen wordt leuker
als je er beter van wordt
1.1.3 VERSCHILLENDE VORMEN VAN LEZEN EN SPELLEN
- Technisch lezen
o Aanvankelijk lezen = letters en klanken leren koppelen, woorden en zinnen
ontcijferen en zo de basis leggen voor verdere geletterdheid
o Gevorderd lezen
§ direct herkennen van woordbeelden
§ vlot en vloeiend lezen = snel en accuraat en met begrip en expressie te
kunnen lezen, decoderen en begrijpen
- Begrijpend lezen
- Studerend lezen
- Belevend lezen
1.1.4 FASEN IN DE LEES EN SPELLINGSONTWIKKELING
Deze 3 periodes komen overeen met de fasen waarin kinderen zich bevinden als het gaat om
herkennen van woordbeelden
4 FASEN IN DE WOORDHERKENNING
Logografische fase
- Leerling herkend een geschreven woord direct op basis van visuele kenmerken alsof het
een afbeelding is
- Eigen naam, woorden mama papa, logo’s van bekende merken
- Pseudo lezen
Alfabetische fase
- Elk letterteken in een woord komt overeen met een klank
- Elke letter die je ziet spreek je ook uit
- Kat bestaat uit k a t
o K klinkt als k
o A klinkt als a
o T klinkt als t
- Woordherkenning gebeurt indirect
Orthografische fase
- Lezen raakt geautomatiseerd
- Grote delen in woord gaat ook al
- Bv amandelmelk
3
, LEREN LEZEN BIJ JONGE KINDEREN 2 DEELFASEN
ontluikende geletterdheid 0-4j
- Interesse in boeken
- Kind doet alsof het leest
- Speelt met boeken, potloden en papier
- Hij kan verhaal navertellen adhv prenten
Beginnende geletterdheid 4-6 j
- Kan ( enkele ) letters benoemen
- Schrijft eigen naam
- Speelt met boeken, potloden en papier
- Lezen en schrijven krijgen functionele betekenis
- Vertoont invented spelling = code gekraakt
- Ontwikkelt klankbewustzijn ( fonologisch en fonemisch bewustzijn )
- Kind maakt dan overstap naar alfabetische fase
SCHRIJFONTWIKKELING FASEN
1. Tekenen (geen onderscheid tss tekenen en schrijven)
2. Krabbelen (woorden weergeven)
o Kind heeft door dat voor schrijven abstracte tekens worden gebruikt
3. Ketens letterachtige vormen of letters
o Kind ontdekt dat woorden zijn opgebouwd uit letters
4. Gebruiken van 1 of enkele letters voor hele woord
o Fonologisch bewustzijn van kind is voldoende ontwikkeld
o Notie van klank tekenkoppeling
5. Invented spelling (=fonetisch schrift)
o Kind schrijft de klanken zoals hij ze hoort
o Kind bevindt zich in alfabetische fase
o Ook al klopt de spelling niet
o Vb huis -> hys
o Ze gebruiken hun klankkennis ( fonemisch bewustzijn )
WAT IS EEN KLANK
- Wat je hoort als je een woord uitspreekt
- Foneem
o Klank die verschil kan maken tussen woorden
o Voorbeeld kat vs mat -> alleen de k en m verschillen -> dus k en m zijn
verschillende fonemen
o Let op : soms hoor je verschillen in uitspraak ( tongpunt r vs huig r ) maar dat
veranderd de betekenis niet
- Boom heeft de klanken b o m, je hoort dus 3 klanken
WAT IS EEN TEKEN
- Letter of symbool dat je ziet en dat een klank kan weergeven
- Grafeem
o Hoe je klank opschrijft
4
