De biologische antropologie
Thema 00: wat is biologische antropologie?
GENOME= alle DNA
Omgeving heeft een grote impact op de menselijke ontwikkeling.
Vb. stressgevoeligheid, roken, drugs nemen → kan de genome beïnvloeden.
Belangrijk deel besteden aan begrijpen aan de morfologische verandering niet alleen, maar
ook verwantschap, hoe uit zich dat
Migratie, alle tijde → de mens, homo erectus als eerste overal in de wereld gevestigd
Inleiding
De bio-antropologie is een multidisciplinaire wetenschap.
Bio-antropologie = de (natuurwetenschappelijke) studie van de mens.
Theodosius Dobzhansky: ‘niets in biologie is logisch… behalve in het licht van de evolutie’.
Antropologie en diens subvelden
6 overkoepelende vakgebieden en…
4 centrale velden van de bio-antropologie:
- Paleoantropologie
- Osteologie
- Paleontologie
- Forensische antropologie
De antropologie is een wetenschap die ze de ‘4-field approach’ noemen:
- Cultureel
- Taal
- Archeologie
- Biologische antropologie
→cultuur differentieert mensen van dieren
→biologie produceert cultuur, maar cultuur kan biologie beïnvloeden.
1. Culturele antropologie
• De studie van menselijke samenlevingen (vooral in cross-culture context)
• Etnologie
• Etnografie
2. Linguïstische antropologie (taal)
• De studie van taal, diens geschiedenis en gebruik in diverse culturen
• Linguïstische vorm: grammaticale regels
• Linguïstische functie: waarom spreken wij?
o Roddelen
3. Archeologie
• De studie van materiële cultuur van vroegere volkeren/beschavingen
• Materiële cultuur/ artefacten
• Prehistorische archeologen: focus op prehistorie
• Historische archeologen: focus op de geschiedenis
• Nieuw ontwikkelend gebied: archeogenetica
1
, 4. Biologische antropologie
• Een biologische antropoloog is elke wetenschapper die de menselijke soort vanuit
evolutionair perspectief bestudeert.
Reikwijdte van de bio-antropologie:
1. Paleontologie
→ De studie van de fossiele records van ancestrale mensen en hun naaste verwanten
- begint met veldwerk
- gebeurt in museums
2. Skeletale biologie
→ De studie van het menselijke skelet en de patronen en processen van menselijke
groei, fysiologie en ontwikkeling.
- Antropometrici: eerste generatie van biologische antropologen
- Metingen van het menselijk lichaam
3. Paleopathologie
→ De studie van de ziekten in oude menselijke populaties
→ De studie van menselijke resten in archeologische context
Waarom bekijken? Ziektes zijn heel oud, evolutionair
- Op skeletten kunnen we tekens van virussen zien en daardoor veel zeggen over welke
mensen getroffen waren.
- Vb. geslachtsziektes in schedels
4. Forensische antropologie
→ De studie van menselijke overblijfselen van legale context.
→ Onderzoek naar oorlogsmisdrijven (genocide)
- Vb. moord → de doodsoorzaak & sporenonderzoek.
- Vb. verkrachting → ‘rape kit’
5. Primatologie
→ De studie van niet-menselijke primaten en hun anatomie genetica, gedrag en
ecologie.
- Pioniers: jane goodall (chimpansees, → toonde coalitionele agressie onder
chimpansees aan) & diane fossey (gorilla’s)
→ Niet menselijke primaten worden bestudeerd omdat ze inzicht geven in hoe de
evolutie de menselijke soort gekneed heeft
2 belangrijke namen: Richard Wrangham (chimpansee studie) & Frans de Waal (→
boek van hem ging over macht, hiërarchie geweld & seks bij de apen) (Bonobo
studie)
- Niet-menselijke primaten zijn evolutionair aangepast aan een sociaal leven
(groepsleven)
- Grote seksverschillen
- Sekse = biologische geslacht
6. Menselijke biologie
→ Menselijke groei en ontwikkeling, adaptatie aan extreme omgevingsomstandigheden
en menselijke genetica.
- Voedingsantropologie
→ Studie van de samenhang tussen dieet, cultuur en evolutie.
- Variaties tussen individuen en groepen
2
,Biomedische antropologie
- Effecten van vervuiling, giftige stoffen op de menselijke groei
Moleculaire antropologie
- Genetische benadering van evolutionaire wetenschap
- Verschillen tussen mensen en niet-menselijke primaten
De oorsprong van de moderne bio-antropologie
→ Ontdekkingen van fossiele homininen
Oude benaming: ‘pshysical anthropology’
- Nieuwe fysische antropologie
→ neodarwinistische syntheses van genetica, anatomie, ecologie en gedrag met
evolutietheorie van Darwin
- Paleoantropologie
→ nieuwe dateertechniecken (archeogenteica)
→ vandaag zeer multidisciplinair
Belangrijke begrippen
- adaptatie, antropologie, archeologie, artefacten, bio- archeologie, bio-culturele
antropologie, culturele antropologie, cultuur, etnografie, etnologie, evolutie,
forensische antropologie, hominine, menselijke biologie, linguïstische antropologie,
materiële cultuur, osteologie, paleoantropologie, paleopathologie, fysieke
antropologie, primaten, primatologie, Moderne synthese
- Namen: Charles Darwin, Jane Goodall, Diane Fossey, Robert Sapolsky
Thema 1: de oorsprong van het evolutionair denken
Charles Darwin & Alfred Wallace
Inleiding
Jaren 1920 → hevige strijd tussen wetenschap en creationisme
- Verbod op lesgeven over de evolutietheorie in de VS
The scopes Trial
- Advocaat Clarence Darrow vertegenwoordigde de leerkracht John Scopes, die de
evolutietheorie onderrichte
The Scopes Monkey Trial: overtreding van de Tennessee ‘Butler Act’ (1925)
- Creationisme vs wetenschap
- Advocaat William Jennings Bryan (anti-evolutionist) vertegenwoordigde de Zuidelijke
staat Tennessee (VS).
- Scopes werd veroordeeld en kreeg een boete van 100 US$
- Anti-evolutiewetten werden pas tientallen jaren (1967) later opgegeven in
verschillende staten
3
, Wat is wetenschap?
→ empirisch proces
→ wetenschap is zelfcorrigerend
• Ontkrachte hypothesen kunnen genegeerd worden en andere kunnen ondersteund
worden
→ zodra een algemeen ondersteunde theorie aanvaard is, is veel tegenstrijdig bewijs debat
nodig om de theorie te ontkrachten.
Enkele vroege denkers over evolutie
Aan de oude Grieken worden de eerste geschreven pogingen toegeschreven om de
natuurlijke wereld te begrijpen
- Aristoteles geloofde in onveranderlijkheid
- Plato geloofde in ideaaltypes
De oorsprong van de moderne wetenschap
De Renaissance (14e-16e eeuw)
- Menselijke anatomie
o Leonardo da Vinci
o Vesalius
o Klassieke arts Galen (foutieve ideeën)
- Globale verkenning
Polygenisme vs mongenisme debat:
• 1 schepping ( 1 oorsprong of meerdere scheppingen)
André Vesalius (1514-1564)
- ‘De Humani Corporis Fabrica’
- Stichter van de moderne anatomie
Geloof in creatie/Bijbelse schepping voor de 19e eeuw
- Oude testament werd gebruikt als ‘bewijs’
- Kerkelijke invloed in Europa was zeer groot
- Galileo door de kerk onder huisarrest geplaatst
- Als ketter beschouwd omdat hij de theorie van Copernicus verdedigde:
heliocentrisme ipv geocentrisme
Met Johannes Keples en Isaac Newton werd het voor de Kerk onmogelijk om te
beargumenteren dat de aarde het middelpunt van het zonnestelsel was
De natuurlijke classificatie van organismen volgens linnaeus
Taxonomie
- Zweedse geoloog, zoöloog
o Carlous Linnaeus (1707-1778)
- Zijn classificatiesysteem helpt bij het herkennen van patronen
- Systema Naturae
4
Thema 00: wat is biologische antropologie?
GENOME= alle DNA
Omgeving heeft een grote impact op de menselijke ontwikkeling.
Vb. stressgevoeligheid, roken, drugs nemen → kan de genome beïnvloeden.
Belangrijk deel besteden aan begrijpen aan de morfologische verandering niet alleen, maar
ook verwantschap, hoe uit zich dat
Migratie, alle tijde → de mens, homo erectus als eerste overal in de wereld gevestigd
Inleiding
De bio-antropologie is een multidisciplinaire wetenschap.
Bio-antropologie = de (natuurwetenschappelijke) studie van de mens.
Theodosius Dobzhansky: ‘niets in biologie is logisch… behalve in het licht van de evolutie’.
Antropologie en diens subvelden
6 overkoepelende vakgebieden en…
4 centrale velden van de bio-antropologie:
- Paleoantropologie
- Osteologie
- Paleontologie
- Forensische antropologie
De antropologie is een wetenschap die ze de ‘4-field approach’ noemen:
- Cultureel
- Taal
- Archeologie
- Biologische antropologie
→cultuur differentieert mensen van dieren
→biologie produceert cultuur, maar cultuur kan biologie beïnvloeden.
1. Culturele antropologie
• De studie van menselijke samenlevingen (vooral in cross-culture context)
• Etnologie
• Etnografie
2. Linguïstische antropologie (taal)
• De studie van taal, diens geschiedenis en gebruik in diverse culturen
• Linguïstische vorm: grammaticale regels
• Linguïstische functie: waarom spreken wij?
o Roddelen
3. Archeologie
• De studie van materiële cultuur van vroegere volkeren/beschavingen
• Materiële cultuur/ artefacten
• Prehistorische archeologen: focus op prehistorie
• Historische archeologen: focus op de geschiedenis
• Nieuw ontwikkelend gebied: archeogenetica
1
, 4. Biologische antropologie
• Een biologische antropoloog is elke wetenschapper die de menselijke soort vanuit
evolutionair perspectief bestudeert.
Reikwijdte van de bio-antropologie:
1. Paleontologie
→ De studie van de fossiele records van ancestrale mensen en hun naaste verwanten
- begint met veldwerk
- gebeurt in museums
2. Skeletale biologie
→ De studie van het menselijke skelet en de patronen en processen van menselijke
groei, fysiologie en ontwikkeling.
- Antropometrici: eerste generatie van biologische antropologen
- Metingen van het menselijk lichaam
3. Paleopathologie
→ De studie van de ziekten in oude menselijke populaties
→ De studie van menselijke resten in archeologische context
Waarom bekijken? Ziektes zijn heel oud, evolutionair
- Op skeletten kunnen we tekens van virussen zien en daardoor veel zeggen over welke
mensen getroffen waren.
- Vb. geslachtsziektes in schedels
4. Forensische antropologie
→ De studie van menselijke overblijfselen van legale context.
→ Onderzoek naar oorlogsmisdrijven (genocide)
- Vb. moord → de doodsoorzaak & sporenonderzoek.
- Vb. verkrachting → ‘rape kit’
5. Primatologie
→ De studie van niet-menselijke primaten en hun anatomie genetica, gedrag en
ecologie.
- Pioniers: jane goodall (chimpansees, → toonde coalitionele agressie onder
chimpansees aan) & diane fossey (gorilla’s)
→ Niet menselijke primaten worden bestudeerd omdat ze inzicht geven in hoe de
evolutie de menselijke soort gekneed heeft
2 belangrijke namen: Richard Wrangham (chimpansee studie) & Frans de Waal (→
boek van hem ging over macht, hiërarchie geweld & seks bij de apen) (Bonobo
studie)
- Niet-menselijke primaten zijn evolutionair aangepast aan een sociaal leven
(groepsleven)
- Grote seksverschillen
- Sekse = biologische geslacht
6. Menselijke biologie
→ Menselijke groei en ontwikkeling, adaptatie aan extreme omgevingsomstandigheden
en menselijke genetica.
- Voedingsantropologie
→ Studie van de samenhang tussen dieet, cultuur en evolutie.
- Variaties tussen individuen en groepen
2
,Biomedische antropologie
- Effecten van vervuiling, giftige stoffen op de menselijke groei
Moleculaire antropologie
- Genetische benadering van evolutionaire wetenschap
- Verschillen tussen mensen en niet-menselijke primaten
De oorsprong van de moderne bio-antropologie
→ Ontdekkingen van fossiele homininen
Oude benaming: ‘pshysical anthropology’
- Nieuwe fysische antropologie
→ neodarwinistische syntheses van genetica, anatomie, ecologie en gedrag met
evolutietheorie van Darwin
- Paleoantropologie
→ nieuwe dateertechniecken (archeogenteica)
→ vandaag zeer multidisciplinair
Belangrijke begrippen
- adaptatie, antropologie, archeologie, artefacten, bio- archeologie, bio-culturele
antropologie, culturele antropologie, cultuur, etnografie, etnologie, evolutie,
forensische antropologie, hominine, menselijke biologie, linguïstische antropologie,
materiële cultuur, osteologie, paleoantropologie, paleopathologie, fysieke
antropologie, primaten, primatologie, Moderne synthese
- Namen: Charles Darwin, Jane Goodall, Diane Fossey, Robert Sapolsky
Thema 1: de oorsprong van het evolutionair denken
Charles Darwin & Alfred Wallace
Inleiding
Jaren 1920 → hevige strijd tussen wetenschap en creationisme
- Verbod op lesgeven over de evolutietheorie in de VS
The scopes Trial
- Advocaat Clarence Darrow vertegenwoordigde de leerkracht John Scopes, die de
evolutietheorie onderrichte
The Scopes Monkey Trial: overtreding van de Tennessee ‘Butler Act’ (1925)
- Creationisme vs wetenschap
- Advocaat William Jennings Bryan (anti-evolutionist) vertegenwoordigde de Zuidelijke
staat Tennessee (VS).
- Scopes werd veroordeeld en kreeg een boete van 100 US$
- Anti-evolutiewetten werden pas tientallen jaren (1967) later opgegeven in
verschillende staten
3
, Wat is wetenschap?
→ empirisch proces
→ wetenschap is zelfcorrigerend
• Ontkrachte hypothesen kunnen genegeerd worden en andere kunnen ondersteund
worden
→ zodra een algemeen ondersteunde theorie aanvaard is, is veel tegenstrijdig bewijs debat
nodig om de theorie te ontkrachten.
Enkele vroege denkers over evolutie
Aan de oude Grieken worden de eerste geschreven pogingen toegeschreven om de
natuurlijke wereld te begrijpen
- Aristoteles geloofde in onveranderlijkheid
- Plato geloofde in ideaaltypes
De oorsprong van de moderne wetenschap
De Renaissance (14e-16e eeuw)
- Menselijke anatomie
o Leonardo da Vinci
o Vesalius
o Klassieke arts Galen (foutieve ideeën)
- Globale verkenning
Polygenisme vs mongenisme debat:
• 1 schepping ( 1 oorsprong of meerdere scheppingen)
André Vesalius (1514-1564)
- ‘De Humani Corporis Fabrica’
- Stichter van de moderne anatomie
Geloof in creatie/Bijbelse schepping voor de 19e eeuw
- Oude testament werd gebruikt als ‘bewijs’
- Kerkelijke invloed in Europa was zeer groot
- Galileo door de kerk onder huisarrest geplaatst
- Als ketter beschouwd omdat hij de theorie van Copernicus verdedigde:
heliocentrisme ipv geocentrisme
Met Johannes Keples en Isaac Newton werd het voor de Kerk onmogelijk om te
beargumenteren dat de aarde het middelpunt van het zonnestelsel was
De natuurlijke classificatie van organismen volgens linnaeus
Taxonomie
- Zweedse geoloog, zoöloog
o Carlous Linnaeus (1707-1778)
- Zijn classificatiesysteem helpt bij het herkennen van patronen
- Systema Naturae
4
