Samenvatting methode van rechtswetenschap
Week 1
Literatuur
● C.J.J.M Stolker - Ja, geleerd zijn jullie wel. Over de status van de rechtswetenschap.
● R.A.J. van Gestel - Revitalisering van juridisch-dogmatisch onderzoek. Expliciteren van het
impliciete.
● J.M. Elbers, E. van Ginneken, M. Boone, P. Nieuwbeerta & H. Palmen - Straffen en belonen in
detentie. Een planevaluatie van het Nederlandse systeem van Promoveren en Degraderen.
● G. van Dijck, M. Snel & T. van Golen - Methoden van rechtswetenschappelijk onderzoek
(Hoofdstuk 1, 2 & 4)
Leerdoelen
● Toe te lichten wat de gebruikelijke methoden zijn binnen de rechtswetenschap
● Verschillende posities in het methoden debat over de wetenschappelijkheid van juridisch te
herkennen
, C.J.J.M Stolker - Ja, geleerd zijn jullie wel. Over de status van de rechtswetenschap
Korte kern:
Stolker benadrukt dat juridisch onderzoek maatschappelijk relevant moet zijn en niet alleen naar binnen
gericht mag blijven. Universiteiten moeten kwaliteit leveren en verantwoording afleggen over de impact
van rechtswetenschap op de samenleving.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Stolker laat met de wrongful life-casus zien dat één en hetzelfde juridische vraagstuk in verschillende
landen tot totaal verschillende antwoorden kan leiden. Deze casus maakt voor hem de kernproblematiek
van de rechtswetenschap zichtbaar: het recht levert geen eenduidige waarheden op. Als verstandige
juristen over identiek feitenmateriaal tot tegengestelde conclusies komen, rijst de vraag of
rechtswetenschap wel een wetenschap in klassieke zin is. Dit voedt de twijfel of het recht, met zijn open
normen en waarden gebonden interpretaties, wel thuishoort aan de universiteit.
Die twijfel versterkt Stolker doordat de onderzoeker in de rechtswetenschap nooit geheel losstaat van zijn
onderzoeksobject. Juristen bestuderen immers hun eigen recht, dat door mensen is gemaakt en
voortdurend verandert. Dat maakt juridische analyse afhankelijk van interpretatie, persoonlijke inzichten
en maatschappelijke waarden. Daarnaast is de rechtswetenschap nauw verweven met de rechtspraktijk,
omdat veel onderzoekers ook rechters of advocaten zijn. Daardoor schuift wetenschappelijk onderzoek al
snel richting praktische oordeelsvorming in concrete geschillen. Verder benadrukt Stolker dat juridische
uitspraken vaak normatief zijn: niet alleen beschrijven wat het recht is, maar ook wat het zou moeten zijn.
Dat normatieve karakter wijkt sterk af van de waardevrije benadering die men bij exacte wetenschappen
verwacht.
Toch wil Stolker de rechtswetenschap niet afschrijven. Juist omdat het recht gericht is op ordening van de
maatschappij, geschilbeslechting en handhaving van regels, moet het ook voldoen aan eisen van
rechtvaardigheid, doelmatigheid en rechtszekerheid. De rechtswetenschap levert daar een essentiële
bijdrage aan door het recht te systematiseren en te ordenen, maar ook door te verklaren waar het recht
tekortschiet en voorstellen te doen voor verbetering. Daarbij is volgens Stolker bescheidenheid nodig,
want juridisch-wetenschappelijk onderzoek staat altijd op de grens tussen uitleg en beïnvloeding van het
recht.
De tekst mondt uit in een duidelijke opdracht: als het recht geen exacte antwoorden kent, moet de
wetenschappelijkheid van de rechtswetenschap niet worden gezocht in het resultaat, maar in de manier
,van werken. Er moet oog zijn voor de kwaliteit en kenbaarheid van methoden, een open
wetenschappelijke structuur en de toetsing van resultaten. Niet het “gelijk hebben” maakt de jurist
wetenschapper, maar het controleerbaar, transparant en kritisch onderbouwen van conclusies. Zo kan de
rechtswetenschap, ondanks haar normatieve en interpretatieve karakter, wél als echte wetenschap
functioneren.
, R.A.J. van Gestel - Revitalisering van juridisch-dogmatisch onderzoek. Expliciteren van
het impliciete.
Korte kern:
Van Gestel wil juridisch-dogmatisch onderzoek moderniseren door betere methodologische
verantwoording en duidelijke, toetsbare kwaliteitscriteria, zodat zichtbaar wordt hoe juristen tot hun
conclusies komen en die kwaliteit ook beoordeeld kan worden.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Van Gestel waarschuwt dat juridisch-dogmatisch onderzoek onder druk staat door een groeiende voorkeur
voor empirisch en interdisciplinair onderzoek. Dat zou volgens hem gevaarlijk zijn, omdat juist het
dogmatische onderzoek de kern vormt van de rechtswetenschap: het systematisch beschrijven, ordenen,
uitleggen en evalueren van het geldende recht. Het is het type onderzoek waarmee juristen de
rechtspraktijk begrijpen en verder ontwikkelen. Daarom pleit hij voor een revitalisering van deze aanpak.
Volgens Van Gestel is een belangrijk kenmerk van juridisch-dogmatisch onderzoek dat het interpretatief
is. Rechters, advocaten en wetenschappers werken allemaal met hetzelfde materiaal, maar kunnen tot
andere conclusies komen, omdat zij argumenten anders wegen. Dit maakt de rechtswetenschap anders dan
de natuurwetenschappen, waar herhaalbaarheid de norm is. In de natuurwetenschap moet onderzoek
repliceerbaar zijn: opnieuw uitgevoerd door een ander, met dezelfde methode en data, en dan dezelfde
uitkomst.
In de rechtswetenschap is dat niet haalbaar. Dogmatisch onderzoek gaat over normatieve concepten zoals
redelijkheid en billijkheid, en niet over objectieve metingen. Mensen kunnen dezelfde rechtspraak en
wetsartikelen bestuderen, maar door interpretatie tot andere uitkomsten komen. Dat ondermijnt de
wetenschap niet, benadrukt Van Gestel, mits het onderzoek transparant en methodisch verantwoord is.
De discussie over wilsleer en verklaringsleer in het contractenrecht laat zien waarom de rechtswetenschap
altijd met een spanningsveld werkt. Beide leerstukken proberen te verklaren waarom contracten binden.
Ze dragen daarbij zowel een feitelijke pretentie (zo is het recht toegepast) als een normatieve pretentie (zo
zou het recht moeten zijn).
● Wilsleer gaat uit van wat partijen werkelijk wilden. Dat sluit aan bij rechtvaardigheid,
bijvoorbeeld wanneer iemand iets heeft ondertekend onder dwang of door een vergissing.
Week 1
Literatuur
● C.J.J.M Stolker - Ja, geleerd zijn jullie wel. Over de status van de rechtswetenschap.
● R.A.J. van Gestel - Revitalisering van juridisch-dogmatisch onderzoek. Expliciteren van het
impliciete.
● J.M. Elbers, E. van Ginneken, M. Boone, P. Nieuwbeerta & H. Palmen - Straffen en belonen in
detentie. Een planevaluatie van het Nederlandse systeem van Promoveren en Degraderen.
● G. van Dijck, M. Snel & T. van Golen - Methoden van rechtswetenschappelijk onderzoek
(Hoofdstuk 1, 2 & 4)
Leerdoelen
● Toe te lichten wat de gebruikelijke methoden zijn binnen de rechtswetenschap
● Verschillende posities in het methoden debat over de wetenschappelijkheid van juridisch te
herkennen
, C.J.J.M Stolker - Ja, geleerd zijn jullie wel. Over de status van de rechtswetenschap
Korte kern:
Stolker benadrukt dat juridisch onderzoek maatschappelijk relevant moet zijn en niet alleen naar binnen
gericht mag blijven. Universiteiten moeten kwaliteit leveren en verantwoording afleggen over de impact
van rechtswetenschap op de samenleving.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Stolker laat met de wrongful life-casus zien dat één en hetzelfde juridische vraagstuk in verschillende
landen tot totaal verschillende antwoorden kan leiden. Deze casus maakt voor hem de kernproblematiek
van de rechtswetenschap zichtbaar: het recht levert geen eenduidige waarheden op. Als verstandige
juristen over identiek feitenmateriaal tot tegengestelde conclusies komen, rijst de vraag of
rechtswetenschap wel een wetenschap in klassieke zin is. Dit voedt de twijfel of het recht, met zijn open
normen en waarden gebonden interpretaties, wel thuishoort aan de universiteit.
Die twijfel versterkt Stolker doordat de onderzoeker in de rechtswetenschap nooit geheel losstaat van zijn
onderzoeksobject. Juristen bestuderen immers hun eigen recht, dat door mensen is gemaakt en
voortdurend verandert. Dat maakt juridische analyse afhankelijk van interpretatie, persoonlijke inzichten
en maatschappelijke waarden. Daarnaast is de rechtswetenschap nauw verweven met de rechtspraktijk,
omdat veel onderzoekers ook rechters of advocaten zijn. Daardoor schuift wetenschappelijk onderzoek al
snel richting praktische oordeelsvorming in concrete geschillen. Verder benadrukt Stolker dat juridische
uitspraken vaak normatief zijn: niet alleen beschrijven wat het recht is, maar ook wat het zou moeten zijn.
Dat normatieve karakter wijkt sterk af van de waardevrije benadering die men bij exacte wetenschappen
verwacht.
Toch wil Stolker de rechtswetenschap niet afschrijven. Juist omdat het recht gericht is op ordening van de
maatschappij, geschilbeslechting en handhaving van regels, moet het ook voldoen aan eisen van
rechtvaardigheid, doelmatigheid en rechtszekerheid. De rechtswetenschap levert daar een essentiële
bijdrage aan door het recht te systematiseren en te ordenen, maar ook door te verklaren waar het recht
tekortschiet en voorstellen te doen voor verbetering. Daarbij is volgens Stolker bescheidenheid nodig,
want juridisch-wetenschappelijk onderzoek staat altijd op de grens tussen uitleg en beïnvloeding van het
recht.
De tekst mondt uit in een duidelijke opdracht: als het recht geen exacte antwoorden kent, moet de
wetenschappelijkheid van de rechtswetenschap niet worden gezocht in het resultaat, maar in de manier
,van werken. Er moet oog zijn voor de kwaliteit en kenbaarheid van methoden, een open
wetenschappelijke structuur en de toetsing van resultaten. Niet het “gelijk hebben” maakt de jurist
wetenschapper, maar het controleerbaar, transparant en kritisch onderbouwen van conclusies. Zo kan de
rechtswetenschap, ondanks haar normatieve en interpretatieve karakter, wél als echte wetenschap
functioneren.
, R.A.J. van Gestel - Revitalisering van juridisch-dogmatisch onderzoek. Expliciteren van
het impliciete.
Korte kern:
Van Gestel wil juridisch-dogmatisch onderzoek moderniseren door betere methodologische
verantwoording en duidelijke, toetsbare kwaliteitscriteria, zodat zichtbaar wordt hoe juristen tot hun
conclusies komen en die kwaliteit ook beoordeeld kan worden.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Van Gestel waarschuwt dat juridisch-dogmatisch onderzoek onder druk staat door een groeiende voorkeur
voor empirisch en interdisciplinair onderzoek. Dat zou volgens hem gevaarlijk zijn, omdat juist het
dogmatische onderzoek de kern vormt van de rechtswetenschap: het systematisch beschrijven, ordenen,
uitleggen en evalueren van het geldende recht. Het is het type onderzoek waarmee juristen de
rechtspraktijk begrijpen en verder ontwikkelen. Daarom pleit hij voor een revitalisering van deze aanpak.
Volgens Van Gestel is een belangrijk kenmerk van juridisch-dogmatisch onderzoek dat het interpretatief
is. Rechters, advocaten en wetenschappers werken allemaal met hetzelfde materiaal, maar kunnen tot
andere conclusies komen, omdat zij argumenten anders wegen. Dit maakt de rechtswetenschap anders dan
de natuurwetenschappen, waar herhaalbaarheid de norm is. In de natuurwetenschap moet onderzoek
repliceerbaar zijn: opnieuw uitgevoerd door een ander, met dezelfde methode en data, en dan dezelfde
uitkomst.
In de rechtswetenschap is dat niet haalbaar. Dogmatisch onderzoek gaat over normatieve concepten zoals
redelijkheid en billijkheid, en niet over objectieve metingen. Mensen kunnen dezelfde rechtspraak en
wetsartikelen bestuderen, maar door interpretatie tot andere uitkomsten komen. Dat ondermijnt de
wetenschap niet, benadrukt Van Gestel, mits het onderzoek transparant en methodisch verantwoord is.
De discussie over wilsleer en verklaringsleer in het contractenrecht laat zien waarom de rechtswetenschap
altijd met een spanningsveld werkt. Beide leerstukken proberen te verklaren waarom contracten binden.
Ze dragen daarbij zowel een feitelijke pretentie (zo is het recht toegepast) als een normatieve pretentie (zo
zou het recht moeten zijn).
● Wilsleer gaat uit van wat partijen werkelijk wilden. Dat sluit aan bij rechtvaardigheid,
bijvoorbeeld wanneer iemand iets heeft ondertekend onder dwang of door een vergissing.
