Ethisch ondernemen
Inleiding vak
2 lessenreeksen/ themareeksen
Levensbeschouwing & Ethisch en kritisch denken
zingeving
Uitdiepen van thema’s op het Uitdiepen van thema’s op het
snijpunt van jezelf, de snijpunt van ethiek, economie en
maatschappij en de wereld ondernemerschap
Vanuit een focus op Vanuit een focus op
zijnskwaliteiten systeemdenken
(eerste 4 lessen) (lessen 5 t.e.m. 10)
Gert Biesta over de 3 taken van onderwijs
1) Kwalificatie: inhoud van onderwijs aanleren kennis en
vaardigheden
2) Socialisatie: inleiden in de maatschappij traditie, praktijken,
attitudes, normen,…
3) Subjectivering: kwaliteiten van het ‘persoon zijn’ die we willen
bevorderen kritisch denken, connecties maken, samenleven,
volwassenheid,…
De balans tussen de 3 taken van onderwijs
- Biesta pleit voor een evenwicht tussen deze 3 elementen
- Klemtoon ligt vandaag in publieke discours over onderwijs vooral
op kwalificatie
- We vergeten het belang van subjectivering/ persoonsvorming: jonge
mensen niet alleen leren zich aan te passen aan de toekomst om
zelf toekomst te maken
- “hoe we het op langere termijn op een humane manier met elkaar
uithouden op een kwetsbare planeet” samenleven
Wereldgericht onderwijs
- Onderwijs als vorming: uitgenodigd worden om persoon te worden in
de wereld
1
, - De wereld opentrekken én open komen voor de wereld
- Ontwikkelen van zijnskwaliteiten: hoe je als persoon in de wereld
bent/komt
DEEL 1: zingeving en levensbeschouwing
Reflecties over hoe we in de wereld kunnen zijn
Waarom ben je deze morgen uit je bed gekomen?
Irvin Yalom en de 4 grote vragen van ons bestaan
Wat zijn de ultieme bezorgdheden van ons bestaan? – de vragen waarmee
iedereen geconfronteerd wordt en worstelt in het leven
- Op basis van zijn therapeutische ervaring onderscheid Yalom 4
uitdagingen/ bezorgdheden waarop iedere mens een antwoord moet
formuleren
- Deze uitdagingen zijn volgens hem onderdeel van ons menszijn ze
gelden voor iedereen en zijn onveranderlijk
De 4 grote vragen van ons bestaan
1. Vrijheid (& verantwoordelijkheid): keuzes die we maken en
verantwoordelijkheid die we opnemen
2. Angst voor de dood en het verlies: hoe omgaan met het
oncontroleerbare
3. Isolatie en connectie: hoe wij ons verbinden met andere in de
wereld
4. Zinloosheid en zingeving: de zin en onzin van ons leven
Vrijheid: ‘de mens is gedoemd om vrij te zijn’
We ervaren allemaal een zeker auteurschap over onszelf en ons leven
we moeten keuzes maken en zijn daarin (deels) verantwoordelijk voor
onszelf
Vraagt dat we een zekere verantwoordelijkheid voor onszelf en de wereld
opnemen spanning tussen vrijheid en verantwoordelijkheid tussen
kiezen en verliezen
- Uitdaging: hoe maken we betekenisvolle keuzes? Welke
verantwoordelijkheden nemen we op? Wat betekend het om echt vrij
te zijn?
Angst voor de dood en het verlies (het oncontroleerbare): we
hebben heel wat dingen in de wereld niet in de hand (& we hebben onszelf
vaak nauwelijks in de hand)
- Onderscheid maken tussen dingen die we in de hand hebben en die
we niet kunnen veranderen
- Uitdaging: hoe geven we een plaats aan dingen die we niet kunnen
controleren en aan onze eindigheid/ sterfelijkheid?
2
,Isolatie en connectie: de mens is fundamenteel eenzaam er is altijd
een zekere afstand tussen mezelf en anderen – ik kan niet voelen wat een
ander voelt, ik kan niet weten wat een ander denkt,…
- We hebben allemaal nood aan connectie – maar connectie is ook
beangstigend – vaak kunnen we alleen vertrouwen en niet weten
- Uitdaging: hoe op een betekenisvolle manier verbinden met onszelf,
andere & de wereld? Hoe creëren we intimiteit? Hoe worden we deel
van een gemeenschap?
Zinloosheid en zingeving: ‘we zijn in de wereld geworpen’ we
hebben er niet voor gekozen wie we zijn, waar we geboren zijn, zelfs niet
dat we er zijn,…
- De zoektocht naar de zin van het leven is de belangrijkste motivator
van de mens
- Uitdaging: hoe geven we zin aan ons leven?
Belang van deze uitdaging
Deze 4 bezorgdheden zijn een onvermijdelijk deel van ons menszijn alle
levensvragen komen voort uit deze uitdagingen
We moeten er allemaal op onze manier een antwoord op formuleren
- Proces van een antwoord vormen begint bij de aanvaarding van
deze condities: belangrijk om de vragen niet te ontwijken maar ze
recht in de ogen te kijken ‘het is goed om je onder te dompelen in
de stroom van het leven’
- Het heeft geen zin ertegen te vechten – alleen de manier waarop je
er mee omgaat heb je deels in de hand
- Vb. angststoornis
DEEL 2: ethisch en kritisch denken
De wereld begrijpen vanuit systeemdenken
Wat is systeemdenken? Het tracht een
overzicht van het geheel te behouden ipv zich
te concentreren op afzonderlijke onderdelen
zonder te overwegen welke rol deze delen in
het groter geheel spelen
- Wijze om complexe werkelijkheid te
begrijpen en te beheersen
- Naar het dieper begrijpen van de wereld
- Systemen beïnvloeden ons gedrag
- Vb. hoe ben je naar campus gekomen? Waarom met dat
vervoersmiddel?
Vb. instorting van de Rana Plaza in Bangladesh: maakte kleren voor
merken als Primark, Prada, Gucci,… enorm veel doden en gewonden bij
de instorting
Waarom is dit gebeurt? Directe oorzaken:
- Complex stond gebouwd op een drooggelegd moeras waardoor het
zwak stond
- Transformeren van het gebouw van commercieel naar industrieel
gebruik
3
, - 3 verdiepen bijgebouwd op oorspronkelijke pand
- Ondermaats bouwmateriaal
MAAR dat is niet de diepere oorzaak van dit voorval… het is een
combinatie van factoren die verband houden met de wereldwijde mode-
industrie, de economische structuren en de onverantwoorde
bedrijfspraktijken
- corruptie, sweatshop, lage loonlanden, fast fashion, geschiedenis
kolonialisme en imperialisme, kapitalisme,…
Denk vanuit het systeem: alles is met elkaar verbonden
- oorzaak van oorzaken en gevolgen van gevolgen
Systeemdenken vereist een holistische kijk op het te bestuderen
systeem: kijk niet
alleen naar de afzonderlijke delen maar vooral op de manier waarop zij
een wisselwerking vertonen en naar hun plaats in het geheel
- geheel ipv deelaspecten
- kijken naar dynamische relaties en niet naar lineaire oorzaak
gevolgketens
- aandacht voor de processen en niet alleen feiten
- patronen ontdekken en niet alleen details zoeken
Aandacht en overdaad
Over het belang van aandacht en contemplatie
Overdaad: een te grote/excessieve hoeveelheid van iets leven en leren
in een overprikkelende wereld
- Oefening 5min niets doen
- Hoeveel mensen geven zichzelf een elektrische schok? +- 25%
vrouwen en 67% mannen
Een wereld van overdaad
- Overdaad aan impulsen en informatie: moeilijk te om nog het
onderscheid te maken tussen het relevante en de ruis
- Overdaad aan entertainment: gemakkelijk om afgeleid te worden
- Internet en elektronica: constante beschikbaarheid van
onmiddellijke prikkels
Verslaafd aan prikkels: gedragsverslaving lijkt veel op middelenverslaving
- Middelenverslaving: KT plezier, LT schade aan gezondheid en
leven
- Gedragsverslaving: Recent fenomeen, KT plezier door gedrag, LT
schade
Voornaamste oorzaken van gedragsverslaving:
1. Technologische vooruitgang: geavanceerde apparaten en platforms
Inhoud is verslavend - onbeperkte informatie en eindeloos scrollen
2. Positieve & negatieve feedback: onvoorspelbare beloningen houden
je betrokken, sociale bevestiging, FOMO, personalisatie
4
Inleiding vak
2 lessenreeksen/ themareeksen
Levensbeschouwing & Ethisch en kritisch denken
zingeving
Uitdiepen van thema’s op het Uitdiepen van thema’s op het
snijpunt van jezelf, de snijpunt van ethiek, economie en
maatschappij en de wereld ondernemerschap
Vanuit een focus op Vanuit een focus op
zijnskwaliteiten systeemdenken
(eerste 4 lessen) (lessen 5 t.e.m. 10)
Gert Biesta over de 3 taken van onderwijs
1) Kwalificatie: inhoud van onderwijs aanleren kennis en
vaardigheden
2) Socialisatie: inleiden in de maatschappij traditie, praktijken,
attitudes, normen,…
3) Subjectivering: kwaliteiten van het ‘persoon zijn’ die we willen
bevorderen kritisch denken, connecties maken, samenleven,
volwassenheid,…
De balans tussen de 3 taken van onderwijs
- Biesta pleit voor een evenwicht tussen deze 3 elementen
- Klemtoon ligt vandaag in publieke discours over onderwijs vooral
op kwalificatie
- We vergeten het belang van subjectivering/ persoonsvorming: jonge
mensen niet alleen leren zich aan te passen aan de toekomst om
zelf toekomst te maken
- “hoe we het op langere termijn op een humane manier met elkaar
uithouden op een kwetsbare planeet” samenleven
Wereldgericht onderwijs
- Onderwijs als vorming: uitgenodigd worden om persoon te worden in
de wereld
1
, - De wereld opentrekken én open komen voor de wereld
- Ontwikkelen van zijnskwaliteiten: hoe je als persoon in de wereld
bent/komt
DEEL 1: zingeving en levensbeschouwing
Reflecties over hoe we in de wereld kunnen zijn
Waarom ben je deze morgen uit je bed gekomen?
Irvin Yalom en de 4 grote vragen van ons bestaan
Wat zijn de ultieme bezorgdheden van ons bestaan? – de vragen waarmee
iedereen geconfronteerd wordt en worstelt in het leven
- Op basis van zijn therapeutische ervaring onderscheid Yalom 4
uitdagingen/ bezorgdheden waarop iedere mens een antwoord moet
formuleren
- Deze uitdagingen zijn volgens hem onderdeel van ons menszijn ze
gelden voor iedereen en zijn onveranderlijk
De 4 grote vragen van ons bestaan
1. Vrijheid (& verantwoordelijkheid): keuzes die we maken en
verantwoordelijkheid die we opnemen
2. Angst voor de dood en het verlies: hoe omgaan met het
oncontroleerbare
3. Isolatie en connectie: hoe wij ons verbinden met andere in de
wereld
4. Zinloosheid en zingeving: de zin en onzin van ons leven
Vrijheid: ‘de mens is gedoemd om vrij te zijn’
We ervaren allemaal een zeker auteurschap over onszelf en ons leven
we moeten keuzes maken en zijn daarin (deels) verantwoordelijk voor
onszelf
Vraagt dat we een zekere verantwoordelijkheid voor onszelf en de wereld
opnemen spanning tussen vrijheid en verantwoordelijkheid tussen
kiezen en verliezen
- Uitdaging: hoe maken we betekenisvolle keuzes? Welke
verantwoordelijkheden nemen we op? Wat betekend het om echt vrij
te zijn?
Angst voor de dood en het verlies (het oncontroleerbare): we
hebben heel wat dingen in de wereld niet in de hand (& we hebben onszelf
vaak nauwelijks in de hand)
- Onderscheid maken tussen dingen die we in de hand hebben en die
we niet kunnen veranderen
- Uitdaging: hoe geven we een plaats aan dingen die we niet kunnen
controleren en aan onze eindigheid/ sterfelijkheid?
2
,Isolatie en connectie: de mens is fundamenteel eenzaam er is altijd
een zekere afstand tussen mezelf en anderen – ik kan niet voelen wat een
ander voelt, ik kan niet weten wat een ander denkt,…
- We hebben allemaal nood aan connectie – maar connectie is ook
beangstigend – vaak kunnen we alleen vertrouwen en niet weten
- Uitdaging: hoe op een betekenisvolle manier verbinden met onszelf,
andere & de wereld? Hoe creëren we intimiteit? Hoe worden we deel
van een gemeenschap?
Zinloosheid en zingeving: ‘we zijn in de wereld geworpen’ we
hebben er niet voor gekozen wie we zijn, waar we geboren zijn, zelfs niet
dat we er zijn,…
- De zoektocht naar de zin van het leven is de belangrijkste motivator
van de mens
- Uitdaging: hoe geven we zin aan ons leven?
Belang van deze uitdaging
Deze 4 bezorgdheden zijn een onvermijdelijk deel van ons menszijn alle
levensvragen komen voort uit deze uitdagingen
We moeten er allemaal op onze manier een antwoord op formuleren
- Proces van een antwoord vormen begint bij de aanvaarding van
deze condities: belangrijk om de vragen niet te ontwijken maar ze
recht in de ogen te kijken ‘het is goed om je onder te dompelen in
de stroom van het leven’
- Het heeft geen zin ertegen te vechten – alleen de manier waarop je
er mee omgaat heb je deels in de hand
- Vb. angststoornis
DEEL 2: ethisch en kritisch denken
De wereld begrijpen vanuit systeemdenken
Wat is systeemdenken? Het tracht een
overzicht van het geheel te behouden ipv zich
te concentreren op afzonderlijke onderdelen
zonder te overwegen welke rol deze delen in
het groter geheel spelen
- Wijze om complexe werkelijkheid te
begrijpen en te beheersen
- Naar het dieper begrijpen van de wereld
- Systemen beïnvloeden ons gedrag
- Vb. hoe ben je naar campus gekomen? Waarom met dat
vervoersmiddel?
Vb. instorting van de Rana Plaza in Bangladesh: maakte kleren voor
merken als Primark, Prada, Gucci,… enorm veel doden en gewonden bij
de instorting
Waarom is dit gebeurt? Directe oorzaken:
- Complex stond gebouwd op een drooggelegd moeras waardoor het
zwak stond
- Transformeren van het gebouw van commercieel naar industrieel
gebruik
3
, - 3 verdiepen bijgebouwd op oorspronkelijke pand
- Ondermaats bouwmateriaal
MAAR dat is niet de diepere oorzaak van dit voorval… het is een
combinatie van factoren die verband houden met de wereldwijde mode-
industrie, de economische structuren en de onverantwoorde
bedrijfspraktijken
- corruptie, sweatshop, lage loonlanden, fast fashion, geschiedenis
kolonialisme en imperialisme, kapitalisme,…
Denk vanuit het systeem: alles is met elkaar verbonden
- oorzaak van oorzaken en gevolgen van gevolgen
Systeemdenken vereist een holistische kijk op het te bestuderen
systeem: kijk niet
alleen naar de afzonderlijke delen maar vooral op de manier waarop zij
een wisselwerking vertonen en naar hun plaats in het geheel
- geheel ipv deelaspecten
- kijken naar dynamische relaties en niet naar lineaire oorzaak
gevolgketens
- aandacht voor de processen en niet alleen feiten
- patronen ontdekken en niet alleen details zoeken
Aandacht en overdaad
Over het belang van aandacht en contemplatie
Overdaad: een te grote/excessieve hoeveelheid van iets leven en leren
in een overprikkelende wereld
- Oefening 5min niets doen
- Hoeveel mensen geven zichzelf een elektrische schok? +- 25%
vrouwen en 67% mannen
Een wereld van overdaad
- Overdaad aan impulsen en informatie: moeilijk te om nog het
onderscheid te maken tussen het relevante en de ruis
- Overdaad aan entertainment: gemakkelijk om afgeleid te worden
- Internet en elektronica: constante beschikbaarheid van
onmiddellijke prikkels
Verslaafd aan prikkels: gedragsverslaving lijkt veel op middelenverslaving
- Middelenverslaving: KT plezier, LT schade aan gezondheid en
leven
- Gedragsverslaving: Recent fenomeen, KT plezier door gedrag, LT
schade
Voornaamste oorzaken van gedragsverslaving:
1. Technologische vooruitgang: geavanceerde apparaten en platforms
Inhoud is verslavend - onbeperkte informatie en eindeloos scrollen
2. Positieve & negatieve feedback: onvoorspelbare beloningen houden
je betrokken, sociale bevestiging, FOMO, personalisatie
4
