Samenvatting Geschiedenis van de Nederlanden

H1: inleiding
 De geschiedenis zelf is een zeer veranderlijk feit
 Geschiedenis ve gebied  veranderingen en verschuivingen meenemen


1. Eenheid, het proces van eenmaking & scheiding
 Eenheid & scheiding
- Grote deel vd geschiedenis vormen deze gebieden geen eenheid
- Theoretisch: einde id 18e eeuw
- Praktijk: veel vroeger zelfstandigheid dr beleid v eenmaking &
centralisering
 Proces v eenmaking
- Groepering ve # gewesten (13e-14e eeuw)
- Consolidatie na geleidelijk proces onder de Bourgondische hertogen
(14e-15e eeuw)
- Hoogtepunt onder Karel V (16e eeuw) & pragmatieke sanctie (1549):
de 17 provincies moeten als geheel geërfd worden

 Scheiding
- Opstand id Nederlanden (1566) & 80-jarige oorlog  scheiding tss N
&Z
- Herovering v Spanje vh Z  aparte ontwikkeling & eigen karakter
- N: Republiek
o Onafhankelijke staat: sterke ontwikkeling & welvaart +
kolonies
o Grotendeels protestants
- Z
o Onderdeel vh Spaans-Habsburgse Rijk
o Katholiek


1.1 Verhouding tss beide landen na 1830
 1st: traumatisch (Tiendaagse Veldtocht & ontkenning v Willem 1) cf.
Brabançonne
 Daarna: verbetering v betrekkingen
 Rol Vlaamse beweging
- Vlaamsgezinden in strijd vd taal & overheersing vh Frans
- Tegenstelling tss taalparticularisten (Vlaams als eigen taal) &
strevers naar taaleenheid v N&Z
- Cf. Groot-Nederlandse beweging: droom vr samenvoeging vd
Nederlandse stam
o Orde van den Prince: groep vd bevordering vd Nederlandse
taal & cultuur vd lage landen
o Marnixring: doel de Nederlandse taal-& cultuurgemeenschap
dienen


2. Geschiedschrijving
 Nat staten legitimeren hun bestaan adhv het verleden
 Op grote schaal: nationale/vaderlandse geschiedenissen (soms met
ondersteuning en organisatie vh onderzoek)

1

,  Verspreiding & popularisering vd geschiedenis onder de bevolking
 Bekende Belgische auteurs
- Henri Pirenne
- Petrus Johannes Blok

 ‘Kleinstaatse’ geschiedschrijving als kenmerk vd 19 e & 1ste helft vd 20e
eeuw
 Traditie vd 2e helft vd 20ste eeuw
- Nederlanden als geheel met gezamenlijke historische ruimte waar de
geschiedenis met eenheid en verschillen past


 Ontwikkelingen vd 21ste eeuw
- Internationalisering vd geschiedwetenschap
- Terugkeer naar nat geschiedschrijving, mr zonder anachronismen
- Lieux de mémoires als nieuwe vorm vd nationale geschiedenis:
overzicht v plaatsen (symbolisch & letterlijk) die betekenis hebben


3. Terminologie
3.1 Nederlanden/Pays-Bas
 Lage Landen (Low Countries)
 Zeventien Provinciën


3.2 Noordelijke Nederlanden
 De Republiek (der Zeven Verenigde Provinciën)
 Zeven Provinciën
 Belgica Foederata of Belgium Foederatum


3.3 Zuidelijke Nederlanden
 Spaanse/ Oostenrijkse Nederlanden
 (Habsburgse Nederlanden)
 Katholieke Nederlanden


3.4 België/Belgique
 Belgae/ Provincia Belgica: Latijnse term voor Nederlanden  Belgique
 Etats Belgiques Unis/ Verenigde Nederlandse Staten (1790):
betekenisverschuiving van Belgique: aanvankelijk ‘Nederlands’,
gaandeweg steeds meer ‘Zuid-Nederlands’
 Belges (inwoners) vrijwel uitsluitend gebruikt als aanduiding voor Zuid-
Nederlanders
 België en Belgen (vanaf 19de eeuw): enkel huidige betekenis


3.5 Nederland
 Maar in andere talen blijft het meervoud: Les Pays-Bas, the Netherlands,
Paesi Bassi, die Niederlände

2

,  Holland: naam van één gewest (graafschap Holland), vaak gebruikt als
informele naam voor het hele land


3.6 Vlaanderen/Vlaams
 Vlaanderen: aanvankelijk: (alleen) het graafschap Vlaanderen
 Vanaf de 19de eeuw: het noordelijke, Nederlandstalige deel van België
 ‘Vlamingen’ in andere talen (voornamelijk Spaans en Italiaans) soms
gebruikt in de betekenis van ‘Nederlanders’, bvb. Fiamminghi
 ‘Vlaams’ als aanduiding van de taal gebruikt in de betekenis van
‘Nederlands’


3.7 Wallonië
 Etymologisch: ‘Gallus’ (in Romeinse tijd aanduiding van iemand die geen
Germaans sprak, Keltisch, cf. ook Wales)
 Wallonië ≠ Franstalig België (Brussel behoort niet tot Wallonië)


H2: Prehistorie en oudheid
1. Landschap vd Lage Landen
 Deel van de Europese laagvlakte
 Delta van rivieren
- Rijn, Schelde, Maas, Ijzer, Aa
 Ardennen/Eifel als grens
 Noordzee
 Landschap (vooral kustlijn) verandert door klimaat en door menselijke
activiteit
 Vruchtbare streken + gebied van schorren en slikken
(overstromingsgebied, later polders), bossen en moerassen


2. Prehistorie
 Enkel archeologische bronnen
 Ca. 400-500.000 jaar tot 40.000 jaar voor Chr.: oudste sporen van
bewoning (homo Heidelbergensis, later Neanderthalers: sterven uit)
 IJstijden: geen Noordzee, prairielandschap, beperkte fauna en flora (bv.
archeologische vondsten voor de kust van Zeeland)
 Ca. 40-30.000 v. Chr.: homo sapiens
- jager-verzamelaars, kleine groepen, afkomstig van buiten Europa, op
zoek naar nieuwe jachtgebieden
- Tijdens warmere periode
- Wellicht eerst in Maasvallei


3

,  Ca. 25-20.000 v. Chr.: ijsvlakte, extreem koud en onleefbaar, Poolwoestijn


 Ca. 12.000 jaar geleden: einde laatste ijstijd
- Verandering van landschap: bossen in binnenland, ook andere fauna
- Aantrekkelijk voor jager-verzamelaars
 Ca. 5.000 v. Chr.
- Eerste landbouwnederzettingen (uit Oost-Europa, eerder Midden-
Oosten): in Maasvallei: vruchtbare grond (Haspengouw)
- Productie aardewerk en materiaal (bv. Spiennes: vuursteenmijnen,
grondstof voor werktuigen)
- Sedentair
- Bevolkingstoename en begin sociale ongelijkheid: door de komst van
landbouwers
- Bandkeramische cultuur: typische aardewerk van deze periode
- Grafcirkels en -heuvels (in Vlaanderen: ca. 1100)
- Hunebedden of dolmen (Drenthe en Ardennen)


 Ca. 700-500 voor Christus
- Hallstatt-cultuur: gebruik ijzer (ca. 700 v. Chr.)
- La Tène-cultuur: Kelten (ca. 500 v. Chr.)
- Keltische nederzettingen: Kemmelberg (op zogenaamde
getuigenheuvels), “protosteden”
- IJzertijd: nieuwe gebruiksvoorwerpen
- Complexere samenleving: specialiteiten (krijgers, ambachtslui, …),
sociale differentiatie (rijke heersersklasse)
- Langeafstands(ruil)handel en intensivering van de landbouw
- Vooral in het zuiden, veel minder in het noorden


3. Romeinse periode
 Oorzaak verovering Romeinen: crisis in Rome (Caesar zocht machtsbasis in
afbrokkelende republiek)
 Gallische oorlogen (bron: Julius Caesar): 58-51 v. Chr., 57 v. chr.: inval in
Gallica Belgica. Kritisch: Caesar geeft overwinningsbulletin, maar gebied
nooit echt onder Romeinse controle, zeker niet in deze periode
 Pogingen om over de Rijngebied te veroveren naar Noorden en Oosten:
mislukken of zijn tijdelijk




4