samenvatting - Cel & weefselkweek - UCLL(biochemie)

Cel- en weefselkweek
H2: Terminologie
2.1: overzicht types celcultuur

 Orgaancultuur: om (een deel van een) intact weefsel in cultuur te houden
 Explantcultuur: wordt uitgegaan van een stukje weefsel (een explant) dat vaak in stukjes
gesneden wordt en op een vaste drager wordt geplaatst
 Dissociatiecultuur: wanneer men losse cellen in cultuur brengt, die niet langer in een
weefselstructuur samenhangen
 Organotypische cultuur: een co-cultuur van verschillende types cellen
 In vivo: vinden plaats binnen een levend organisme of een compleet levend systeem
 In vitro: vinden plaats buiten een levend organisme, meestal in een gecontroleerde
laboratoriumomgeving, zoals een reageerbuis of een petrischaal

2.2: primaire celcultuur

 Eerste keer dat de cellen buiten het organisme groeien
 Homogene primaire celcultuur: de eerste keer dat de in vitro cultuur uit één enkel celtype
bestaat.
 Celproliferatie: het proces waarbij cellen zich
vermenigvuldigen m.b.v. mitose.
 Substraatoppervlak beschikbaar voor groei is
beperkt  na enige tijd 100% confluentie
bereikt

2.3: cellijn: bekomen na 1ste splitsing primaire cultuur

 Continue cellijnen: populatie cellen van
dezelfde moedercel die zich in een laboratoriumomgeving heeft vermenigvuldigd en
aangepast om continu te groeien
o In vitro equivalent van in vivo kankercellen (bv: HeLa cellen)
o Normale cellen: niet continu
 sterfelijk
 afhankelijk van ankerplaats
 Groei afhankelijk van
celdensiteit
 veranderde karakteristieken
afhankelijk van
passagenummer
o Getransformeerde cellen: wel
continu
 Genetisch onstabiel
(mutaties)
 Minder afhankelijk van ankerplaats en groeifactoren
 Minder onderhevig aan contactinhibitie en inhibitie door celdensiteit
 Versnelde celdeling

, Celadhesie
o Cellen groeien:
 In suspensie (vloeibaar of semi-vast)
 Of afhankelijk van ankerplaats (adherente culturen)
o Cellen in monolaag cultuur groeien via aanhechting aan vast substraat in één laag
 Cel-cel interacties onderling en cel-extracellulaire matrix (ECM) interacties
met het substraat
o Cel-cel interacties: via ‘junctions’ of verbindingen tussen cellen
 M.b.v. transmembranaire eiwitten
o Cel-substraat interactie:
 In vivo: interactie met ECM (opgebpuwd uit eiwitrijke vezels,
watermoleculen, glycoproteïnen, …)
 In vitro: nagebootst door substraat  cellen vlakken af in morfologie en
spreiden uit over oppervlak
 Cultuur in vitro (2D) ≠ cultuur in vivo (3D)
 Morfologie


foto Soort cellen: Kenmerken:
fibroblasten  Langwerpig
(bindweefselcellen)  bipolair of multipolair
 groeien steeds in
adherente culturen


epitheelachtige cellen  polygonaal van vorm
 vrij regelmatige
structuren
 groeien vastgehecht
aan een substraat

lymfoblastachtige cellen  sferisch van vorm
 groeien meestal in
suspensie


neuronen  axon
 dendritische
vertakking
 multipolair



 afwijkingen op normale celmorfologie kunnen belangrijke aanwijzingen zijn voor
eventuele contaminatie, contactinhibitie met differentiatie, aanwezigheid van toxische
stoffen in het medium of celdood.

,  celgroei
 Lag fase: cellen delen niet, ze wennen aan de
nieuwe cultuurcondities
 Log fase: celdeling  exponentiële groei
(deze fase best bepalen van verdubbelingstijd)
 Stationaire fase: groter wordende populatie 
toename confluentie, opname voedingsstoffen,
contactinhibitie, afvalstoffen  sommige cellen
sterven maar nog altijd sterfte < groei
 Verval fase: celsterfte > celgroei  afname
aantal levende cellen


H3: celcultuur in het labo
3.1: algemeen

 Risico’s:
o Typische risico’s (brandwonden, chemische agentia)
o Biologische risico’s
 niet culturen zelf maar kunnen virussen dragen
 maatregelen:
o geen eigen labojas, papieren, schrijfgerief (contaminaties)
o ALTIJD handschoenen dragen + ontsmetten met 70% ethanol
o pbinnen < pbuiten  lucht naar binnen gezogen  pathogenen blijven binnen
o vaccinaties in orde
 mogelijke contaminaties:
o bacteriën, fungi, virussen
o andere (humane of dierlijke) celtypes
 waarom vermijden:
o competitie  oorspronkelijke reactie kan mogelijk niet plaatsvinden
o cellen reageren anders indien er andere factoren bij zijn
o onbekend wat en hoeveel er gecontamineerd is
o besmettingen op laborant
 hoe?
o Preventief en curatief (werkinstrumenten)

3.2: werkinstrumenten

 bioveiligheidskabinet
o Aseptisch door: air flow, HEPA filter, UV irradiatie
 UV-lampen: UV-C (240-280nm) heeft desinfecterende werking omdat het
reageert met het DNA van het m.o. waardoor de celdeling belemmerd wordt
 Bekleding van roestvrij staal (of aluminium): makkelijk te ontsmetten