Les 1: de farynx
Indeling
Niet duidelijk begrensd
- week verhemelte = grens tussen naso & oro
- epiglottis = grens tussen oro & hypo
- hypo loopt tot slokdarm ingang
1. Onderzoek van de farynx
• Nasofarynx: neusendoscopie
• Orofarynx: tongspatel (makkelijk, direct)
• Hypofarynx: indirecte laryngoscopie (buisje inbrengen)
Merk op: er bestaan rigiede & flexibele endoscopen
2. Nasofarynx
Onderdelen: choanae (doorgang neus naar nasofarynx) – tuba auditiva uitmonding – adenoid1 (MALT in dak) –
velum (week verhemelte aan onderzijde)
Functies: ademhaling (deel luchtweg), slikken & spreken (velum) , middenoorverluchting (tuba)
Velofaryngeale insufficiëntie / dysfunctie
Velofaryngeaal sluitingsmechanisme
➢ Mechanisme: Week verhemelte & farynxwanden vormen soort sfincter waarmee we farynx afsluiten;
wanden bewegen naar binnen & boven, velum sluit als een soort klepje
o M levator veli palatini = belangrijkste spier, als soort sling rond velum
Functies
- Open?
o Neusademhaling → adenoïdhypertrofie? Geen neusademhaling mogelijk
o Nasale medeklinkers ( n-m-g ) → neus verstopt? N-m-ng niet verstaanbaar, HYPOnasale spraak
- Gesloten?
o Spraak: Alle andere medeklinkers → insufficiëntie? Moeilijk te verstaan open neusspraak
o Slikken → insufficiëntie? Nasale regurgitatie
o Openen buis Eustachius → Insufficiëntie? Middenoorprobleem
o Krachtig blazen (ballon, instrument) → Insufficiëntie? Geen eufonium meer
Oorzaken insufficiëntie?
- Structureel
o Verhemeltespleet ++
(prognose goed na herstel, soms wel te korte lengte velum en blijvend hypernasale spraak)
o Disproportie lengte zacht verhemete & diepte nasopharynx
(zoals na verhemeltespleet, na adenotomie)
- Functioneel
o Neuromusculaire aandoening = incompetentie ipv insufficiëntie eigenlijk
1
Adenoïd: zeer groot bij kids, neemt af in puberteit.
,Diagnose:
• videofaryngografie; RX video tijdens spraak → kijk naar sluiting nasofarynx door optrekken velum via M
levator velopalatini!
• Beter bij neus dichtknijpen
Behandeling:
logopedie training + heelkundig anatomisch probleem oplossen
Bv. verhemelte verlengen met wangflappen
Andere pathologie nasofarynx
Zien we uitgebreider in het deel neusobstructie.
- Juveniel angiofibroom = goedaardige vasculaire tumor
o Alleen adolescente jongens
o Hevige bloedneuzen
o /R: resectie na embolisatie
- Nasofarynxcarinooom = tumor
o Duurt lang voor er neusobstructie komt
o Eerste klachten: verstopping / middenoordysfunctie, vocht achter trommelvlies = altijd verder
onderzoeken bij volwassenen!
- Adenoidhypertrofie
o Frequent bij kids → een van meest voorkomende oorzaken obstructie
- Choanaalatresie = aangeboren probleem van afgesloten choanae
o Kind = obligate neusademhalers. Indien bilateral? Kind snel dood
o Membraneuze/benige afsluiting
o Kan uni of bilateraal zijn
3. Orofarynx
Als je binnenkijkt zie je?
2 tonsilbogen/farynxpijlers → M. palatoglossus (voorste) – M. palatopharyngeus (achterste)
Amandelloge/tonsilloge tussenin (bij volwassenen zie je de amandelen meestal niet)
Achteraan farynxwand
Ring Waldeyer
= ring van lymfoid weefsel, deel van MALT (eerstelijnsdefensie met Bcellen die IgM & IgA produceren).
4 onderdelen:
• Tonsilla pharyngea = adenoid, neusamandel = ‘poliepen’
• Tonsilla palatina = keelamandelen
• Tonsilla lingualis = tongamandel
Lijken op lymfeklieren MAAR verschillend; liggen oppervlakkig, vertonen crypten en zijn bedekt met epitheel
→ proberen hun oppervlakte met de buitenwereld zo groot mogelijk te maken.
, Aangeboren palatoschisis
Valt buiten bestek cursus → beperkt kennen!
- Types
o Geïsoleerd
o Samen met lip & kaak
- Problemen = velofaryngeale insufficiëntie probleempjes
o Kunnen moeilijk vacuum maken → borstvoeding loopt moeilijk
!! aangepaste flesjes bestaat)
- /R: heelkunde 10M → voor spraakontwikkeling AUB
- Pierre Robin sequentie
o Géén genetisch syndroom
o Opeenvolging gebeurtenissen in embryologische ontwikkeling
▪ Hypoplasie mandibula
▪ Tong neemt teveel plaats in en verhindert sluiting 2 verhemelte platen
▪ Na geboorte dus open verhemelte + kleine mond
→ in ruglig valt tong in farynx → BLO
o Behandeling = multidisciplinair
Patiënt met acute keelpijn
Acute faryngitis
= ontsteking slijmvlies keelholte. Meestal in kader bovenste luchtweginfectie.
• Klachten: banaal, keelpijn, odynofagie (slikpijn), algemene malaise en lichte koorts
• Wie? Verkoudheidsvirus dat farynxslijmvlies aantast (meestal adenovirus)
• Onderzoek: lichtroze wand, opgezette lymfeklieren
• /R: Zelflimiterend, eventueel keeltablet
Acute tonsillitis (angina tonsillaris)
= ontsteking keelamandelen
• Klachten: wederkerend klachten, slikpijn, eet minder, ziektegevoel, koorts
(elke slikakt is vervelend)
• Wie?
o Banaal verkoudheidsvirus = eerste waar je aan moet denken (2/3)
o Bacterieel (meestal beta hemolytische streptococcen A) want in crypten woont vanalles.
• Onderzoek: tonsillen gezwollen, rode/witte punten, halsklieren
• Complicaties
o Endocarditis Antibiotica?
o Acuut gewrichtsreuma
o Glomerulonefritis - Aanslepende klachten
o Roodvonk / scarlatina - Ernstig ziek
• /R: - Verminderde weerstand
o Symptomatisch - Recidiverend streptococcenangina
o AB overwegen? - Verhoogd risico op endocarditis
o Tonsillectomie bij regelmatig tonsillitis
, Mononucleosis infectiosa
(EBV) → bilaterale tonsillitis
• Klachten: zoals acute tonisllitis maar meer witbeslag, veralgemeende klierzwelling & vermoeidheid
• Onderzoek: huidallergie op AB? Denk eraan!! → serologie & WBC differentiatie
• /R: AB helpt niet want is een virus!
Angina van Plaut Vincent
= unilaterale amandel infectie met purulent beslag, geurt slecht!
• Klachten: slechte geur, pijn unilateraal soms
• Wie? Mengflora spirocheten & fusiforme bacillen
• /R: uitduwen
Peritonsillair abces
Infectie breidt uit buiten tonsil en veroorzaakt abces.
• Klacht: eerst tonsillitis klachten, dan tijdelijk wat beter, plots steeds hevigere unilaterale pijn
(niet meer slikken, mond niet open, aardappelspraak, algemene weerslag, trismus)
• Onderzoek: asymmetrie: 1 tonsil lijkt groter & uvula naar rechts geduwd
• /R:
o opname & IV AB
o drainage
o tonsillectomie à chaud (acuut)
Wanneer tonsillectomie?
- Recidiverende acute tonsillitis (3-5/jaar)
- Peritonsillair abces
- Hypertrofie tonsillen → slaapapnee, problemen met slikken & spreken, snurken
(vooral bij kids, op 6j op hun grootst, kissing tonsils kan probleem zijn!!
Bv. slaapapnee = cognitieve & lichamelijke gevolgen zoals oa groeivertraging)
- Voedselretentie in crypten (kan je ook manueel verwijderen maar bij veel recidieven
NIET
- Bij voorkomen complicaties zoals GN / acuut reuma
- Bij faryngitis = zinloos
Techniek
- Klassiek = extracapsulaire dissectie (alles eruit)
- Coblatie = nieuw = intracapsulaire dissectie door probe die alles oplost wat het aanraakt
Voordeel: minder pijn & bloeding postop
Nadeel: klein risico op recidief tonsilgroei
Wanneer adenotomie? Bij hypertrofie adenoid waardoor
- Slaapapnee (meestal amandelen ook mee uitnemen)
- Chronische neusobstructie
- Chronische otitis media serosa (meestal samen met buisjes zetten)
‘poliepen’ verwijderen
Techniek
Ringmesje dat je inbrengt via de mond → afschrapen (nooit helemaal weg)
Indeling
Niet duidelijk begrensd
- week verhemelte = grens tussen naso & oro
- epiglottis = grens tussen oro & hypo
- hypo loopt tot slokdarm ingang
1. Onderzoek van de farynx
• Nasofarynx: neusendoscopie
• Orofarynx: tongspatel (makkelijk, direct)
• Hypofarynx: indirecte laryngoscopie (buisje inbrengen)
Merk op: er bestaan rigiede & flexibele endoscopen
2. Nasofarynx
Onderdelen: choanae (doorgang neus naar nasofarynx) – tuba auditiva uitmonding – adenoid1 (MALT in dak) –
velum (week verhemelte aan onderzijde)
Functies: ademhaling (deel luchtweg), slikken & spreken (velum) , middenoorverluchting (tuba)
Velofaryngeale insufficiëntie / dysfunctie
Velofaryngeaal sluitingsmechanisme
➢ Mechanisme: Week verhemelte & farynxwanden vormen soort sfincter waarmee we farynx afsluiten;
wanden bewegen naar binnen & boven, velum sluit als een soort klepje
o M levator veli palatini = belangrijkste spier, als soort sling rond velum
Functies
- Open?
o Neusademhaling → adenoïdhypertrofie? Geen neusademhaling mogelijk
o Nasale medeklinkers ( n-m-g ) → neus verstopt? N-m-ng niet verstaanbaar, HYPOnasale spraak
- Gesloten?
o Spraak: Alle andere medeklinkers → insufficiëntie? Moeilijk te verstaan open neusspraak
o Slikken → insufficiëntie? Nasale regurgitatie
o Openen buis Eustachius → Insufficiëntie? Middenoorprobleem
o Krachtig blazen (ballon, instrument) → Insufficiëntie? Geen eufonium meer
Oorzaken insufficiëntie?
- Structureel
o Verhemeltespleet ++
(prognose goed na herstel, soms wel te korte lengte velum en blijvend hypernasale spraak)
o Disproportie lengte zacht verhemete & diepte nasopharynx
(zoals na verhemeltespleet, na adenotomie)
- Functioneel
o Neuromusculaire aandoening = incompetentie ipv insufficiëntie eigenlijk
1
Adenoïd: zeer groot bij kids, neemt af in puberteit.
,Diagnose:
• videofaryngografie; RX video tijdens spraak → kijk naar sluiting nasofarynx door optrekken velum via M
levator velopalatini!
• Beter bij neus dichtknijpen
Behandeling:
logopedie training + heelkundig anatomisch probleem oplossen
Bv. verhemelte verlengen met wangflappen
Andere pathologie nasofarynx
Zien we uitgebreider in het deel neusobstructie.
- Juveniel angiofibroom = goedaardige vasculaire tumor
o Alleen adolescente jongens
o Hevige bloedneuzen
o /R: resectie na embolisatie
- Nasofarynxcarinooom = tumor
o Duurt lang voor er neusobstructie komt
o Eerste klachten: verstopping / middenoordysfunctie, vocht achter trommelvlies = altijd verder
onderzoeken bij volwassenen!
- Adenoidhypertrofie
o Frequent bij kids → een van meest voorkomende oorzaken obstructie
- Choanaalatresie = aangeboren probleem van afgesloten choanae
o Kind = obligate neusademhalers. Indien bilateral? Kind snel dood
o Membraneuze/benige afsluiting
o Kan uni of bilateraal zijn
3. Orofarynx
Als je binnenkijkt zie je?
2 tonsilbogen/farynxpijlers → M. palatoglossus (voorste) – M. palatopharyngeus (achterste)
Amandelloge/tonsilloge tussenin (bij volwassenen zie je de amandelen meestal niet)
Achteraan farynxwand
Ring Waldeyer
= ring van lymfoid weefsel, deel van MALT (eerstelijnsdefensie met Bcellen die IgM & IgA produceren).
4 onderdelen:
• Tonsilla pharyngea = adenoid, neusamandel = ‘poliepen’
• Tonsilla palatina = keelamandelen
• Tonsilla lingualis = tongamandel
Lijken op lymfeklieren MAAR verschillend; liggen oppervlakkig, vertonen crypten en zijn bedekt met epitheel
→ proberen hun oppervlakte met de buitenwereld zo groot mogelijk te maken.
, Aangeboren palatoschisis
Valt buiten bestek cursus → beperkt kennen!
- Types
o Geïsoleerd
o Samen met lip & kaak
- Problemen = velofaryngeale insufficiëntie probleempjes
o Kunnen moeilijk vacuum maken → borstvoeding loopt moeilijk
!! aangepaste flesjes bestaat)
- /R: heelkunde 10M → voor spraakontwikkeling AUB
- Pierre Robin sequentie
o Géén genetisch syndroom
o Opeenvolging gebeurtenissen in embryologische ontwikkeling
▪ Hypoplasie mandibula
▪ Tong neemt teveel plaats in en verhindert sluiting 2 verhemelte platen
▪ Na geboorte dus open verhemelte + kleine mond
→ in ruglig valt tong in farynx → BLO
o Behandeling = multidisciplinair
Patiënt met acute keelpijn
Acute faryngitis
= ontsteking slijmvlies keelholte. Meestal in kader bovenste luchtweginfectie.
• Klachten: banaal, keelpijn, odynofagie (slikpijn), algemene malaise en lichte koorts
• Wie? Verkoudheidsvirus dat farynxslijmvlies aantast (meestal adenovirus)
• Onderzoek: lichtroze wand, opgezette lymfeklieren
• /R: Zelflimiterend, eventueel keeltablet
Acute tonsillitis (angina tonsillaris)
= ontsteking keelamandelen
• Klachten: wederkerend klachten, slikpijn, eet minder, ziektegevoel, koorts
(elke slikakt is vervelend)
• Wie?
o Banaal verkoudheidsvirus = eerste waar je aan moet denken (2/3)
o Bacterieel (meestal beta hemolytische streptococcen A) want in crypten woont vanalles.
• Onderzoek: tonsillen gezwollen, rode/witte punten, halsklieren
• Complicaties
o Endocarditis Antibiotica?
o Acuut gewrichtsreuma
o Glomerulonefritis - Aanslepende klachten
o Roodvonk / scarlatina - Ernstig ziek
• /R: - Verminderde weerstand
o Symptomatisch - Recidiverend streptococcenangina
o AB overwegen? - Verhoogd risico op endocarditis
o Tonsillectomie bij regelmatig tonsillitis
, Mononucleosis infectiosa
(EBV) → bilaterale tonsillitis
• Klachten: zoals acute tonisllitis maar meer witbeslag, veralgemeende klierzwelling & vermoeidheid
• Onderzoek: huidallergie op AB? Denk eraan!! → serologie & WBC differentiatie
• /R: AB helpt niet want is een virus!
Angina van Plaut Vincent
= unilaterale amandel infectie met purulent beslag, geurt slecht!
• Klachten: slechte geur, pijn unilateraal soms
• Wie? Mengflora spirocheten & fusiforme bacillen
• /R: uitduwen
Peritonsillair abces
Infectie breidt uit buiten tonsil en veroorzaakt abces.
• Klacht: eerst tonsillitis klachten, dan tijdelijk wat beter, plots steeds hevigere unilaterale pijn
(niet meer slikken, mond niet open, aardappelspraak, algemene weerslag, trismus)
• Onderzoek: asymmetrie: 1 tonsil lijkt groter & uvula naar rechts geduwd
• /R:
o opname & IV AB
o drainage
o tonsillectomie à chaud (acuut)
Wanneer tonsillectomie?
- Recidiverende acute tonsillitis (3-5/jaar)
- Peritonsillair abces
- Hypertrofie tonsillen → slaapapnee, problemen met slikken & spreken, snurken
(vooral bij kids, op 6j op hun grootst, kissing tonsils kan probleem zijn!!
Bv. slaapapnee = cognitieve & lichamelijke gevolgen zoals oa groeivertraging)
- Voedselretentie in crypten (kan je ook manueel verwijderen maar bij veel recidieven
NIET
- Bij voorkomen complicaties zoals GN / acuut reuma
- Bij faryngitis = zinloos
Techniek
- Klassiek = extracapsulaire dissectie (alles eruit)
- Coblatie = nieuw = intracapsulaire dissectie door probe die alles oplost wat het aanraakt
Voordeel: minder pijn & bloeding postop
Nadeel: klein risico op recidief tonsilgroei
Wanneer adenotomie? Bij hypertrofie adenoid waardoor
- Slaapapnee (meestal amandelen ook mee uitnemen)
- Chronische neusobstructie
- Chronische otitis media serosa (meestal samen met buisjes zetten)
‘poliepen’ verwijderen
Techniek
Ringmesje dat je inbrengt via de mond → afschrapen (nooit helemaal weg)
