Samenvatting rechtpsychologie (inclusief literatuur, tutorial en opdrachten )

RECHTPSYCHOLOGIE EN
FORENSISCH BEWIJS




2025-2026

, WEEK 1: WAT IS RECHTPSYCHOLOGIE?
COLLEGE:
WAT IS PSYCHOLOGIE EN RECHT?


VERWANTE DISCIPLINES

Juridische psychologie Forensische psychologie Criminologie
Informeert onderzoek en proces Geestelijke gezondheid van Maatschappelijke trends en
delinquenten criminaliteit
Gericht op onderzoek Diagnostiek, behandeling en Sociale verklaringen voor en
risicobeoordeling preventie van criminaliteit
Cognitieve en sociale psychologie Klinische psychologie Sociologie

GESCHIEDENIS

- Rechtsstelsel
o +- 1700 v.Chr.: Het Egyptische wetboek wordt geschreven
- Juridische psychologie:
o +- 1900: eerste experimenten tonen aan dat ooggetuigenverslagen onbetrouwbaar kunnen zijn

Hugo Münsterberg Amerikaanse context
William Stern Stichter
Jan Simon Van der Aa Nederlandse context
Elizabeth Loftus Valse herinneringen, bekentenissen
Hoe kan het dat we bepaalde zaken herinneren die nooit hebben plaatsgevonden?
Peter van Koppen Onterechte veroordelingen in Nederland
Saul Kassin Valse bekentenissen: waarom gaan onschuldige personen een misdrijf bekennen dat
ze nooit gepleegd hebben.

- The innocence projecy: Amerikaanse organisatie die zich gaat inzetten voor personen die verkeerdelijk
veroordeeld zijn.

- Eurex: Europa heeft ook een database over personen die verkeerdelijk zijn veroordeeld.

TOPICS IN LEGAL PSYCHOLOGY




1

,WAT ZIJN DE ONDERZOEKSMETHODEN VAN DE RECHTSPSYCHOLOGIE?
- Empirisch vs. niet empirisch
- Kwalitatief vs. kwantitatief

EXPERIMENT

- Onderzoeksvraag: "Wat is de invloed van de temperatuur in de rechtszaal op de duur van de strafmaat?
o Controlegroep: Normale temperatuur  In koude ruimte geeft rechter 4 jaar
o Experimentele groep: temperatuur +3°C  in warme ruimte geeft de rechter 6 jaar
 Manipulatie = onafhankelijke variabele
 Zinslengte = afhankelijke variabele
- Hypothese: straft de rechter strenger als het warm is?
- Resultaten: In koude ruimte legt de rechter een straf op van 4 jaar en een straf van 6 jaar in een warme ruimte.
o Dit kan niet zomaar veralgemeend worden.
- Conclusie? Statistisch significant verschil indien P<0,05

GERANDOMISEERDE GECONTROLEERDE STUDIE – RANDOMISED CONTROLLED TRIAL
- Onderzoeksvraag: "wat is de invloed van kamertemperatuur op de duur van de strafmaat?
o Controlegroep
o Experimentele groep
 Manipulatie
 Dossier
- Dubbelblind: de orginisator weet niet in welke groep de participanten zitten. De participant weet zelf ook niet in
welke groep die zit.
- Hypothese: Straft de rechter strenger als het warm is?
- Resultaten: In een koude ruimte legt de rechter een straf op van 4 jaar en een straf van 6 jaar in een warme
ruimte
- Conclusie? Statistisch significant verschil als p < 0,05

 wordt vaak gedaan in het begin (aangezien het zeer artificiële setting is). Indien ze een resultaat zien, wordt het
vaker getest in een normale test)

SPORTEN: IS HET EEN EXPERIMENT OF NIET?
"Ik wil testen hoe lang iemand een dader moet observeren om hem later in een line-up te kunnen identificeren.
Dus ik maak nep-misdaadvideo's, en in de ene video kun je de dader 15 seconden zien, in de andere 30 seconden
en in de andere video een minuut. Een week later komen de deelnemers terug voor het tweede deel van het
onderzoek en zien ze een line-up waarin ze moeten proberen de dader te selecteren."
- Manipulatie – onafhankelijke variabele: de observatie tijd
2

, - Uitkomst line up – afhankelijke variabele
- Hypothese: als ze langer zien, meer accuraatheid?

Het is geen RCT, maar is wel een experiment.

Ik wil testen hoe de temperatuur van een rechtszaal van invloed is op de besluitvorming van rechters over de duur
van de strafmaat. Ik ga naar 50 verschillende rechtszalen van soortgelijke processen en ik neem een thermometer
mee. Ik registreer de temperatuur en ik registreer de beslissing van de jury."

- Hier geen manipulatie, gewoon een observatie van de temperatuur.

Ik heb een groep deelnemers en ik wil een techniek voor het detecteren van misleiding testen. De helft van de
deelnemers moet liegen over wat ze als ontbijt hebben gegeten en de helft van de deelnemers moet de waarheid
vertellen. Ik ga ze ondervragen en proberen de leugenaars eruit te pikken. Voor een willekeurige helft van de
deelnemers zal ik een nieuwe techniek gebruiken waarbij ik negeer wat de persoon zegt en alleen aandacht
besteed aan hun gezichtsuitdrukkingen. Voor de andere helft van de deelnemers zal ik geen speciale
leugendetectietechnieken gebruiken, ik zal alleen mijn onderbuikgevoel opschrijven. Daarna ga ik aan de hand van
de instructies na of ik gelijk had of niet."

- Manipulatie: liegt iemand of niet en bepaalde techniek die gebruikt wordt
- Controle groep: Mensen die de waarheid zeggen en geen speciale technieken. In totaal 4 groepen, waarbij 3
manipulatie en 1 controle.
- Uitkomst: accuraatheid mensen die de waarheid spreken en mensen die liegen.

Het is geen RCT, aangezien degene die het experiment uitvoert weet welke groep voor hem zit.

RESULTATEN EVALUEREN
- Betrouwbaarheid = consistentie
- Validiteit = nauwkeurigheid, accuraatheid
-  Iets kan betrouwbaar en niet geldig zijn MAAR om geldig te zijn, moet het betrouwbaar zijn

- Stel onderzoek met altijd dezelfde resultaten = betrouwbaar  meting geeft altijd hetzelfde resultaat
o Maar is het
correct? Neen,
we weten dat de
tas 1kg weegt.




Voorbeeld 2:
- Geen betrouwbaarheid en geen validiteit

Voorbeeld 3:
- Betrouwbaar EN geldig

 Onderzoek kan betrouwbaar zijn en niet geldig zijn, maar om geldig te zijn moet het betrouwbaar zijn.


3