Samenvatting inleiding tot de criminologie

INLEIDING TOT DE CRIMINOLOGIE
DEFINITIES EN CRIMINOLOGIE ALS WETENSCHAP
Wat bestuderen criminologen?

 Waarom mensen criminaliteit plegen.
 Hoe criminaliteit kan worden voorkomen.
 Hoe de criminele carrière eruitziet (begin, duur, stoppen).
 Kenmerken van slachtoffers.
 Impact van straffen op recidive (opnieuw plegen van feiten).
 Hoe de maatschappij over straffen denkt.
 Relevantie: criminaliteit begrijpen, gevolgen voor samenleving zien, evidence-
based beleid ontwikkelen, kritisch reflecteren op straf- en veiligheidsbeleid.


VEILIGHEIDSPARADOX
→ Fenomeen waarbij criminaliteit daalt, maar het onveiligheidsgevoel stijgt.

 Crime drop sinds jaren 1990: daling in eigendoms-, gewelds- én levensdelicten.
 Nuance: opkomst van nieuwe vormen van criminaliteit (cybercrime, online
fraude).
 Gevolgen:
o Meer regels, meer strafbaarstellingen.
o Roep naar strengere straffen → effect blijft beperkt/ondubbelzinnig.
 Wat is het doel van straffen?
o Vergelding (boete doen)
o Afschrikking: algemene preventie (anderen afschrikken) & individuele
preventie (dader afschrikken).
o Herstel (herstelrecht, schade goedmaken).


LEEFTIJDSCRIMINALITEITSCURVE
 Criminaliteit piekt tussen 18-25 jaar.
 De meeste mensen stoppen vanzelf met feiten
(desistance).




1

,CRIMINALITEIT DOORHEEN DE TIJD


ANCIEN RÉGIME
 Koning/vorst bepaalde wat strafbaar was.


VERLICHTING – KLASSIEK STRAFRECHT (FOCUS OP DE DAAD)
 Sociaal contract (Bv. Rousseau): burgers staan macht af in ruil voor bescherming.
 Mens is rationeel → kiest bewust voor criminaliteit.
 Eerste codificaties (bv. Magna Charta).
 Focus op straf als noodzakelijke reactie op de daad.


POSITIVISME (FOCUS OP DE DADER)
 Criminaliteit = gevolg van sociale oorzaken, biologische of psychologische
factoren.
 Mens is gedeeltelijk gedetermineerd.
 Figuren zoals Lombroso (biologische theorieën).
 Concept sociale gevaarlijkheid.

DEFINITIES VAN CRIMINALITEIT

ENGE DEFINITIE: STRAFRECHTELIJKE CRIMINALITEIT

 Overtredingen, wanbedrijven, misdaden → vanaf 2026: “misdrijven”.
 SUTHERLAND: “crime is behaviour prohibited by the state…”
 Zowel iets doen (handeling) als iets niet doen (verzuim).
 Criminaliseren vs decriminaliseren vs legaliseren:
o Illegaal = strafbaar, legaal ≠ niet-strafbaar.

BREDE, SOCIALE DEFINITIE: CRIMINALITEIT ALS SOCIAAL CONSTRUCT

 Criminaliteit is cultuur- en tijdsgebonden → variatie in tijd en ruimte.
o Voorbeelden: roken in publieke ruimtes, abortus.
 Gaat verder dan enkel strafrecht: ook deviant gedrag, overlast, dreiging.
 Product van sociale interactie, onderhandelingen en machtsverhoudingen.
 Sluit aan bij radicale/ kritische criminologie.


CRIMINALITEIT EN POLITIEK
 Criminaliteit wordt beïnvloed door maatschappelijke en politieke context.
 Reflectie van tijdsgeest (bv. Prohibition in VS).




NORMATIEVE VS REACTIEVE DEFINITIE

2

,NORMATIEVE DEFINITIE

 Gedrag dat ingaat tegen normen: strafrechtelijke, morele of sociale norm.

REACTIEVE DEFINITIE

 Criminaliteit bestaat door de manier waarop de samenleving reageert.
 Sluit aan bij labeling-, conflict- en culturele criminologie.

WAT IS CRIMINOLOGIE?

Ontstaansgeschiedenis

 GAROFALO: Italiaans academisch jurist - concept
 TOPINARD: gebruikt voor het eerst het concept criminologie → gelinkt aan
Lombrosiaans denken.
 Twee oorsprongen:

1. Criminologie als Lombrosiaans project: focus op daderkenmerken.

2. Criminologie als overheidsproject: onderzoek naar politie,
gevangenissen, criminaliteitsmeting.

GARLAND

 Moderne criminologie = samensmelting van beide stromingen.

Definitie SUTHERLAND

“Study of the making of laws, the breaking of laws and society’s reaction to breaking
laws.”

 Aanvulling: criminologie bestudeert ook risicovol gedrag dat (nog) niet
strafbaar is.
 Drie domeinen
1. Studie van criminaliteit.
2. Studie van daders.
3. Studie van maatschappelijke reacties (straf, penologie).
 Interdisciplinariteit
o Psychologie, sociologie, recht, statistiek enz.




3

, MENSEN DIE CRIMINALITEIT PLEGEN

Historisch overzicht

 Classicisme: rationele dader.
 Positivisme: gedetermineerde dader.

Geslachtskloof

 Vrouwen plegen aanzienlijk minder criminaliteit.
 Grootste kloof bij geweldsdelicten.

Criminaliteitscurve

 Piek tussen 18-25 jaar.
 Vroege start (onset) → langere en meer ernstige criminele carrière.
 Klein deel daders verantwoordelijk voor groot deel feiten (Farrington, Cambridge
Study).

WAAROM PLEGEN MENSEN CRIMINALITEIT?

De meeste mensen plegen GEEN criminaliteit

Risicofactoren

 Persoonlijkheid: bv. lage zelfcontrole.
 Directe omgeving: vrienden, ouders, familie (banden, toezicht).
 Structurele factoren: buurt, armoede, sociaal-economische context.

Belangrijk!

 Risicofactor ≠ bestemming → je bent niet gedoemd dader te worden.
 Beschermende factoren compenseren risico’s.

REACTIES OP CRIMINALITEIT

Historisch overzicht

 Middeleeuwen: publieke straffen, voorbeeldfunctie, doodstraf.
 België: doodstraf afgeschaft in 1996, laatste uitvoering 1863.
 Verlichting: geboorte van gevangenisstraf (algemene preventie).
 Positivisme: focus op hulp en bijzondere preventie.

Actoren

 Politie: vaststeller, proces-verbaal.
 Openbaar Ministerie: filter, bepaalt vervolging.
 Rechtbank: onafhankelijke rechters, variatie in straffen.
 Strafuitvoering: gevangenis, elektronisch toezicht, kleinschalige detentie…




Trechtermodel


4