Sociologie
Onzekerheid, over leven in een risicomaatschappij / Dirk Geldof
Module 2 (Hoofdstuk 1 + 2)
1. Het paradox van onzekerheid in de hedendaagse 2. De samenleving bepaalt waarvoor we
samenleving bang zijn: Angst krijgt objecten door
gedeelde verhalen, politieke retoriek,
1.1. Waarom is onzekerheid paradoxaal? nieuwsmedia, normen en verwachtingen
(bijvoorbeeld angst voor terrorisme,
Onze onzekerheid is paradoxaal omdat we in migratie of economische instabiliteit).
de westerse landen in één van de rijkste en
meest zekere samenlevingen ooit leven. 3. Angst heeft institutionele en structurele
Ondanks deze hoge mate van objectieve oorzaken: Individuele angstgevoelens zijn
veiligheid en welvaart, ervaren mensen juist verbonden met bredere maatschappelijke
een gevoel van grote onzekerheid. structuren, zoals veel onzekerheid op de
arbeidsmarkt, de prestatiemaatschappij,
1.2. Waarom leven we in een van de meest zekere sociale ongelijkheid of digitale
samenlevingen ooit?
surveillancestress. Angst wortelt dus in het
leven binnen een bepaalde maatschappij.
We leven in een van de meest zekere
samenlevingen ooit om verschillende redenen,
4. Het zelf is relationeel: Innerlijke ervaringen
voornamelijk in het Westen:
zoals angst bestaan altijd in wisselwerking
met anderen, verwachtingen, rollen en
• De gemiddelde Europeaan is de afgelopen 75
sociale druk.
jaar gespaard gebleven van oorlogen.
3. Onzekerheid en Bauman s analyse
• De materiële welvaart is nog nooit zo hoog
geweest, wat zelfs na de coronacrisis van 3.1. Hoe kunnen we onzekerheid verklaren?
2020 het geval was in landen als België en
Nederland. Onzekerheid kan verklaard worden doordat,
ondanks de objectieve veiligheid, ons leven
• We beschikken over geavanceerde door snelle maatschappelijke veranderingen
medische wetenschap, precair is geworden, waardoor het
verzekeringsstelsels en allerlei oncontroleerbaar en onvoorspelbaar aanvoelt.
maatregelen om risico’s te beheren. Hedendaagse sociologen, zoals Zygmunt
Bauman en Ulrich Beck, proberen deze
2. De sociale wortels van angst onzekerheid te begrijpen in de context van de
overgang naar de risicomaatschappij.
2.1. Waarom is volgens Rudi Laermans angst nooit
alleen een individueel probleem?
Omdat angst altijd ontstaat, vorm krijgt en 3.2. Wat zijn volgens Bauman de 5 oorzaken van
onzekerheid?
betekenis verwerft binnen een sociale en
culturele context. Angst wordt gedeeld,
1. Het dominante thema is risico: Risico is
gevormd, versterkt en georganiseerd door
niet langer iets uitdagends, maar een
sociale relaties, culturele betekenissen en
gegeven in de hedendaagse samenleving.
maatschappelijke structuren.
2. De overgang van ‘solid naar liquid
Kernpunten van zijn denken zijn:
modernity’ (vaste naar vloeibare
moderniteit).
1. Angst is sociaal besmettelijk: Wanneer
groepen onrustig, onzeker of bedreigd zijn,
3. De groeiende kloof tussen macht en
neemt de individuele angst toe, en angst
politiek.
circuleert via sociale relaties, media en publieke
discoursen.
4. Veranderend tijdskader.
5. De privatisering van risico’s.
1
’
, 3.3. Waarom krimpt volgens Bauman onze
tijdshorizon?
Onze tijdshorizon krimpt omdat de volatiliteit
van de markten en nanciële instellingen een
voortdurende kortetermijninvestering
vereist. Ook de arbeidsmarkt verandert
voortdurend, waardoor stabiliteit in loopbanen
en relaties niet langer gegarandeerd is. De 4. Angst, beheersbaarheid en sociologische
dagelijkse noodzaak tot aanpassing maakt dat perspectieven
mensen minder bezig zijn met
langetermijndoelen. 4.1. Wat bedoelt Furedi met een cultuur van angst?
Frank Furedi doelt met een ‘cultuur van angst’
3.4. Waarom groeit de kloof tussen macht en op een samenleving die steeds meer
politiek? geobsedeerd is door risico en gevaar, wat leidt
tot een wijdverspreide angst, die vaak losstaat
De kloof groeit omdat de macht van globale van het objectieve gevaar. Deze cultuur focust
krachten (zoals nanciële markten, op het beheersen van kleine, alledaagse
technologie, media en migratie) de nationale risico’s, wat resulteert in een verhoogde
grenzen overstijgt, terwijl de politiek bezorgdheid en een neiging om emotionele
(democratie en regulering van het sociale reacties te onderdrukken ten gunste van
vangnet) grotendeels nationaal gebonden controle.
blijft. Dit betekent dat de politiek, die de
samenleving zou moeten besturen, steeds
minder invloed heeft op de werkelijk globale 4.2. Waarom kan de drang naar beheersbaarheid
nanciële en economische krachten die ons onzekerheid doen toenemen?
leven bepalen.
De drang naar beheersbaarheid kan
onzekerheid doen toenemen omdat de
3.5. Wat bedoelt Bauman met een privatisering van intensieve focus op het beheersen van de
risico s? werkelijkheid paradoxaal genoeg bijdraagt
aan het gevoel van onbeheersbaarheid. Door
Met de privatisering van risico’s bedoelt voortdurend te proberen processen te
Bauman dat de verantwoordelijkheid voor controleren (zoals het klimaat of nanciële
onzekerheid en risico’s wordt verschoven van systemen), wordt men zich juist bewuster van
het collectieve naar het individuele niveau. In de processen die buiten onze controle vallen,
plaats van risico’s te zien als maatschappelijke waardoor de onzekerheid groeit. Dit wordt ook
problemen die de staat moet oplossen (zoals in gezien in de risicomaatschappij: het succes
de solide moderniteit), worden ze nu van beheersbaarheid leidt tot meer
beschouwd als individuele uitdagingen die men onzekerheid, want het maakt de samenleving
zelf moet managen. Dit dwingt mensen ertoe complexer en onbeheersbaarder.
om constant bezig te zijn met het
minimaliseren van risico’s over hun
gezondheid, nanciën en relaties. 4.3. Waarom vindt Hartmut Rosa
onbeheersbaarheid ook (voor een deel)
noodzakelijk?
3.6. Waarom wordt onzekerheid volgens Bauman
een basiskenmerk van de 21ste eeuw? Hartmut Rosa, een Duitse socioloog, stelt dat
onbeheersbaarheid (of onvoorspelbaarheid)
Onzekerheid wordt een basiskenmerk van de deels noodzakelijk is. Hoewel de moderne
21ste eeuw door de som van de bovenstaande samenleving streeft naar totale
oorzaken, met name de accelererende beheersbaarheid en calculatie, moet de wereld
veranderingen, de exibiliteit van de sociale (voor een deel) oncontroleerbaar blijven om
structuren (liquid modernity) en de privatisering leefbaar, ervaarbaar en genietbaar te zijn.
van risico’s. Dit maakt de omgang met Rosa benadrukt dat we moeten leren omgaan
onzekerheid een permanente en dagelijkse met onbeheersbaarheid in plaats van die
bezigheid voor individuen op het gebied van volledig te willen elimineren.
werk, inkomen, huisvesting en relaties.
2
fi
’ fi fi flfi fi
Onzekerheid, over leven in een risicomaatschappij / Dirk Geldof
Module 2 (Hoofdstuk 1 + 2)
1. Het paradox van onzekerheid in de hedendaagse 2. De samenleving bepaalt waarvoor we
samenleving bang zijn: Angst krijgt objecten door
gedeelde verhalen, politieke retoriek,
1.1. Waarom is onzekerheid paradoxaal? nieuwsmedia, normen en verwachtingen
(bijvoorbeeld angst voor terrorisme,
Onze onzekerheid is paradoxaal omdat we in migratie of economische instabiliteit).
de westerse landen in één van de rijkste en
meest zekere samenlevingen ooit leven. 3. Angst heeft institutionele en structurele
Ondanks deze hoge mate van objectieve oorzaken: Individuele angstgevoelens zijn
veiligheid en welvaart, ervaren mensen juist verbonden met bredere maatschappelijke
een gevoel van grote onzekerheid. structuren, zoals veel onzekerheid op de
arbeidsmarkt, de prestatiemaatschappij,
1.2. Waarom leven we in een van de meest zekere sociale ongelijkheid of digitale
samenlevingen ooit?
surveillancestress. Angst wortelt dus in het
leven binnen een bepaalde maatschappij.
We leven in een van de meest zekere
samenlevingen ooit om verschillende redenen,
4. Het zelf is relationeel: Innerlijke ervaringen
voornamelijk in het Westen:
zoals angst bestaan altijd in wisselwerking
met anderen, verwachtingen, rollen en
• De gemiddelde Europeaan is de afgelopen 75
sociale druk.
jaar gespaard gebleven van oorlogen.
3. Onzekerheid en Bauman s analyse
• De materiële welvaart is nog nooit zo hoog
geweest, wat zelfs na de coronacrisis van 3.1. Hoe kunnen we onzekerheid verklaren?
2020 het geval was in landen als België en
Nederland. Onzekerheid kan verklaard worden doordat,
ondanks de objectieve veiligheid, ons leven
• We beschikken over geavanceerde door snelle maatschappelijke veranderingen
medische wetenschap, precair is geworden, waardoor het
verzekeringsstelsels en allerlei oncontroleerbaar en onvoorspelbaar aanvoelt.
maatregelen om risico’s te beheren. Hedendaagse sociologen, zoals Zygmunt
Bauman en Ulrich Beck, proberen deze
2. De sociale wortels van angst onzekerheid te begrijpen in de context van de
overgang naar de risicomaatschappij.
2.1. Waarom is volgens Rudi Laermans angst nooit
alleen een individueel probleem?
Omdat angst altijd ontstaat, vorm krijgt en 3.2. Wat zijn volgens Bauman de 5 oorzaken van
onzekerheid?
betekenis verwerft binnen een sociale en
culturele context. Angst wordt gedeeld,
1. Het dominante thema is risico: Risico is
gevormd, versterkt en georganiseerd door
niet langer iets uitdagends, maar een
sociale relaties, culturele betekenissen en
gegeven in de hedendaagse samenleving.
maatschappelijke structuren.
2. De overgang van ‘solid naar liquid
Kernpunten van zijn denken zijn:
modernity’ (vaste naar vloeibare
moderniteit).
1. Angst is sociaal besmettelijk: Wanneer
groepen onrustig, onzeker of bedreigd zijn,
3. De groeiende kloof tussen macht en
neemt de individuele angst toe, en angst
politiek.
circuleert via sociale relaties, media en publieke
discoursen.
4. Veranderend tijdskader.
5. De privatisering van risico’s.
1
’
, 3.3. Waarom krimpt volgens Bauman onze
tijdshorizon?
Onze tijdshorizon krimpt omdat de volatiliteit
van de markten en nanciële instellingen een
voortdurende kortetermijninvestering
vereist. Ook de arbeidsmarkt verandert
voortdurend, waardoor stabiliteit in loopbanen
en relaties niet langer gegarandeerd is. De 4. Angst, beheersbaarheid en sociologische
dagelijkse noodzaak tot aanpassing maakt dat perspectieven
mensen minder bezig zijn met
langetermijndoelen. 4.1. Wat bedoelt Furedi met een cultuur van angst?
Frank Furedi doelt met een ‘cultuur van angst’
3.4. Waarom groeit de kloof tussen macht en op een samenleving die steeds meer
politiek? geobsedeerd is door risico en gevaar, wat leidt
tot een wijdverspreide angst, die vaak losstaat
De kloof groeit omdat de macht van globale van het objectieve gevaar. Deze cultuur focust
krachten (zoals nanciële markten, op het beheersen van kleine, alledaagse
technologie, media en migratie) de nationale risico’s, wat resulteert in een verhoogde
grenzen overstijgt, terwijl de politiek bezorgdheid en een neiging om emotionele
(democratie en regulering van het sociale reacties te onderdrukken ten gunste van
vangnet) grotendeels nationaal gebonden controle.
blijft. Dit betekent dat de politiek, die de
samenleving zou moeten besturen, steeds
minder invloed heeft op de werkelijk globale 4.2. Waarom kan de drang naar beheersbaarheid
nanciële en economische krachten die ons onzekerheid doen toenemen?
leven bepalen.
De drang naar beheersbaarheid kan
onzekerheid doen toenemen omdat de
3.5. Wat bedoelt Bauman met een privatisering van intensieve focus op het beheersen van de
risico s? werkelijkheid paradoxaal genoeg bijdraagt
aan het gevoel van onbeheersbaarheid. Door
Met de privatisering van risico’s bedoelt voortdurend te proberen processen te
Bauman dat de verantwoordelijkheid voor controleren (zoals het klimaat of nanciële
onzekerheid en risico’s wordt verschoven van systemen), wordt men zich juist bewuster van
het collectieve naar het individuele niveau. In de processen die buiten onze controle vallen,
plaats van risico’s te zien als maatschappelijke waardoor de onzekerheid groeit. Dit wordt ook
problemen die de staat moet oplossen (zoals in gezien in de risicomaatschappij: het succes
de solide moderniteit), worden ze nu van beheersbaarheid leidt tot meer
beschouwd als individuele uitdagingen die men onzekerheid, want het maakt de samenleving
zelf moet managen. Dit dwingt mensen ertoe complexer en onbeheersbaarder.
om constant bezig te zijn met het
minimaliseren van risico’s over hun
gezondheid, nanciën en relaties. 4.3. Waarom vindt Hartmut Rosa
onbeheersbaarheid ook (voor een deel)
noodzakelijk?
3.6. Waarom wordt onzekerheid volgens Bauman
een basiskenmerk van de 21ste eeuw? Hartmut Rosa, een Duitse socioloog, stelt dat
onbeheersbaarheid (of onvoorspelbaarheid)
Onzekerheid wordt een basiskenmerk van de deels noodzakelijk is. Hoewel de moderne
21ste eeuw door de som van de bovenstaande samenleving streeft naar totale
oorzaken, met name de accelererende beheersbaarheid en calculatie, moet de wereld
veranderingen, de exibiliteit van de sociale (voor een deel) oncontroleerbaar blijven om
structuren (liquid modernity) en de privatisering leefbaar, ervaarbaar en genietbaar te zijn.
van risico’s. Dit maakt de omgang met Rosa benadrukt dat we moeten leren omgaan
onzekerheid een permanente en dagelijkse met onbeheersbaarheid in plaats van die
bezigheid voor individuen op het gebied van volledig te willen elimineren.
werk, inkomen, huisvesting en relaties.
2
fi
’ fi fi flfi fi
