Inleiding in de pedagogiek
1. Over pedagogiek Hoe verschilt pedagogie van exacte
wetenschappen?
Wat is pedagogiek als handelingswetenschap?
Pedagogiek Exacte
Pedagogiek is geen louter theoretische
Doel Inzicht bieden in Universele
discipline. Pedagogiek is een praktische
hoe handelen in waarden
wetenschap, gericht op het borgen of verbeteren
verschillende
van praktijken zoals onderwijs, opvoeding en
situaties
volwassene vorming. Dit omvat ook het
beantwoorden en verkennen van kleine en grote Methode Complete en Gecontroleerde
vragen die samenhangen met educatieve veranderlijke experimenten en
praktijken. situaties, tijd en meetbare
maatschappij gegevens.
Pedagogie v.s. Pedagogiek gebonden
uitkomsten.
Pedagogie verwijst naar de dagelijkse praktijk Uitkomst Handelings- Voorspelbaar en
van het opvoeden. richtlijnen afgeleide
afhankelijk van formules en
Pedagogiek verwijst naar opvoedingsleer, de situatie wetten (niet
opvoedkunde. Het leren, onderzoeken en afhankelijk van
bestuderen van van opvoeding. maatschappij)
Voorbeeld:
- een onderzoek naar belonen en zelfvertrouwen Pedagogisch handelen in dagelijks taalgebruik
in een schoolcontext (pedagogie)
- Een leerkracht die stickers op taken van zijn Wanneer men in dagelijks taalgebruik spreekt
leerlingen plakt om zelfvertrouwen te vergroten over een 'pedagogische aanpak' of
(pedagogiek) 'pedagogische beslissing', bedoelt men een
actie die de ontwikkeling van het kind ten
goede komt en past bij de normen en waarden
Opvoeden v.s. Opvoeding van 'goed leven'
Opvoeden (als handeling) is het geheel van Voorbeeld: een ouder die rustig uitlegt aan zijn
bewuste, doelgerichte handelingen van kind waarom iets niet mag
opvoed guren om het kind te begeleiden.
Opvoeding (als situatie) is de brede, vaak niet
intentionele context/situatie waarin het kind
opgroeit.
Voorbeeld:
- een ouder die zijn kind leert om na het spelen
goed op te ruimen. (Opvoeden)
- Een kind dat opgroeit in een buurt met veel
criminaliteit en jong leert oplettend te zijn.
(Opvoeding)
Pedagogisch handelen in professionele context
verwijst naar de actieve, verantwoordelijke en
vaak re ectieve handelingen die professionals
stellen om de ontwikkeling en vorming van een
kind te begeleiden en te ondersteunen, waarbij
zij een beeld van het menselijk leven aanreiken
1
flfi
, Ouders als voorbeelden - Interpretatie van de Wereld: Ouders blijven
betrokken bij deze introductie door een
Ouders worden in de eerste plaats gezien voor interpretatie te geven van deze andere
de pedagogische taak om een beeld te geven personen en van de instituties waar zij zich
van het leven en hoe het te leiden (of te lijden). ophouden (zoals de school). Ouders
becommentariëren het 'zijn', 'doen' en laten
- Verantwoordelijkheid: Ouders hebben de van deze mede-opvoeders en andere
verantwoordelijkheid om voor het kind te maatschappelijke 'beelddragers', zoals politici
zorgen en het kind te helpen zijn leven op een en academici.
behoorlijke wijze te vervullen.
- 'Voorleven': Zij doen dit in de eerste plaats Kortom, ouders worden als voorbeelden gezien
door een (voor)beeld te geven – door 'voor' te omdat zij de primaire dragers van cultuur zijn en
leven – van wat een mensenleven is of kan door hun eigen leven voor te leven, het kind de
zijn. Ze tonen een levensloop. Dit hoeft geen eerste en meest directe kaart geven om zijn eigen
perfect leven te zijn, maar het is wel een leven, weg in de wereld te vinden. Ze zijn de gidsen die
en door middel daarvan kiezen ouders hoe hun kinderen introduceren bij de complexiteit en de
hun kinderen zullen of mogen worden. mogelijkheden van het menselijk bestaan
- Cultuurdragers: Ouders zijn een beslissend
stuk 'cultuur'. Ze worden beschouwd als
cultuurdragers omdat ze al iets van hun leven
Andere volwassenen als beelddrager
hebben gemaakt; hun leven is inherent
Andere volwassenen, zoals leraren, begeleiders
'bewerkt' en gecultiveerd.
en familieleden, kun je herkennen als
'beelddragers' doordat zij op hun eigen manier
Het leven, inclusief de vraag hoe het te leven,
actief verkondigen wat een mens of een
kunnen zij enkel voor-leven en verduidelijken. Ze
mensenleven kan, mag of hoort te zijn.
nodigen hun kinderen uit deel te nemen aan het
Deze personen worden door Langeveld
leven, vaak op hun eigen manier. Dit voorleven
'beelddragers' genoemd en vervullen een
kan zich uiten in concrete acties, zoals
speci eke pedagogische rol ter ondersteuning
het belang van school
van de ouders (beeld aanreiken als
benadrukken of onderhoudstaken
vertegenwoordigen van de samenleving en
tonen (zoals het repareren van een
pedagogische bijstand aan ouders verlenen).
ets)
Ouders als bemiddelaars
Naast het zijn van een voorbeeld, worden ouders
ook gezien als bemiddelaars tussen het kind en
de wereld.
- Toeleiding tot andere Beelddragers: Ouders
leiden kinderen vaak toe naar andere Belang van historisch bewustzijn in de
volwassenen, die door Langeveld pedagogiek
'beelddragers' worden genoemd. Deze
beelddragers (zoals leraren, begeleiders, Historisch bewustzijn is belangrijk in de
familieleden, jeugdleiders of sportcoaches) pedagogiek omdat het laat zien dat
helpen het kind zich verder te oriënteren in de opvoedingsproblemen en -idealen doorheen de
wereld. Zij verkondigen op hun beurt wat een geschiedenis veranderen, zodat pedagogen hun
mens(enleven) mag of hoort te zijn en reiken tijd niet als vanzelfsprekend beschouwen. Het
kinderen een beeld aan. helpt begrijpen dat mensen historische wezens
zijn die altijd gevormd worden door cultuur,
traditie en eerdere generaties. Daarnaast toont
het hoe opvoeding de wereld beschermt én
kinderen voorbereidt op die wereld (Arendt), en
helpt het pedagogen kritisch naar hun eigen
aannames kijken.
2
fi fi
, 1. Historisch bewustzijn bevrijdt pedagogen van • Welke maatschappelijke voorwaarden
tijdsgebonden denken nodig zijn voor goede opvoeding (bv.
toegankelijkheid van opvang, steun,
2. Historisch bewustzijn maakt duidelijk dat beleid)
opvoedingsidealen voortdurend veranderen
3. Historisch bewustzijn sluit aan bij het idee
Normatieve dimensie van pedagogiek
Pedagogiek is normatief omdat opvoeding altijd
dat mensen historische wezens zijn
gebaseerd is op waarden en omdat opvoeders
keuzes moeten maken over wat goed, wenselijk
4. Historisch bewustzijn toont hoe opvoeding
en verantwoord handelen is — iets wat feiten
de wereld beschermt (Hannah Arendt)
- Opvoeding is een vorm van wereldbescherming: alleen nooit kunnen bepalen.
volwassenen nemen verantwoordelijkheid voor
de wereld die kinderen zullen binnenkomen.
1. Pedagogiek is een handelingswetenschap
- Je geeft cultuur, waarden en kennis door om de Pedagogiek onderzoekt niet alleen wat
wereld voort te laten bestaan. opvoeding is, maar hoe men goed moet
- Tegelijk bescherm je de wereld tegen chaos van handelen. Daardoor zijn normen en waarden
nieuwkomers, en bescherm je kinderen tegen onvermijdelijk.
een te complexe wereld tegelijk.
2. Opvoeding vertrekt altijd vanuit waarden
5. Historisch bewustzijn maakt pedagogen Elke opvoeder vertrekt uit ideeën over wat goed
bewust van hun eigen tijdgebondenheid leven, goed gedrag en goed ouderschap is.
Zonder dat waardenkader kan men niet bepalen
wat “goede opvoeding” is.
Hoe helpt pedagogiek opvoeders
Om verant woord te handelen? 3. Feiten en normen zijn verweven
Empirische kennis alleen geeft geen
Denkende doeners antwoord op opvoedingsvragen. Veel
Pedagogiek verwacht dat vragen (zoals smartphonebeleid of
opvoeders: schoolresultaten delen) vragen een waarde-
• Niet alleen op intuïtie oordeel, niet enkel feiten.
vertrouwen.
• Bewust nadenken over hun 4. Ouders zijn cultuurdragers
handelen. Ouders leven waarden en normen voor
(voorbeeldgedrag) en geven zo cultuur door. Hun
• Openstaan voor advies, ondersteuning
keuzes bepalen mee hoe kinderen worden, wat
en re ectie, vooral wanneer opvoeding
ze belangrijk vinden en hoe ze zich ontwikkelen.
moeilijk wordt.
5. Opvoeding heeft een maatschappelijke
Betekenis in de dagelijkse praktijk
functie (Arendt)
In opvoeding en onderwijs Opvoeding beschermt en draagt de bestaande
wereld over aan kinderen, maar moet tegelijk
• Dagelijkse vragen (bv. baby
ruimte laten voor vernieuwing die nieuwe
verzorgen, grenzen stellen, eerste
generaties meebrengen.
schooldag begeleiden)
• Problemen met gedrag (hoe reageren,
hoe sturen)
• Nieuwe maatschappelijke
vraagstukken (bv. smartphones op
school, digitale opvoeding)
In gezinsondersteuning Pedagogiek
onderzoekt:
• Hoe gezinnen beter kunnen
functioneren
• Hoe kinderen beïnvloed worden door
hun omgeving (gezin, school,
kinderopvang, media)
3
fl
1. Over pedagogiek Hoe verschilt pedagogie van exacte
wetenschappen?
Wat is pedagogiek als handelingswetenschap?
Pedagogiek Exacte
Pedagogiek is geen louter theoretische
Doel Inzicht bieden in Universele
discipline. Pedagogiek is een praktische
hoe handelen in waarden
wetenschap, gericht op het borgen of verbeteren
verschillende
van praktijken zoals onderwijs, opvoeding en
situaties
volwassene vorming. Dit omvat ook het
beantwoorden en verkennen van kleine en grote Methode Complete en Gecontroleerde
vragen die samenhangen met educatieve veranderlijke experimenten en
praktijken. situaties, tijd en meetbare
maatschappij gegevens.
Pedagogie v.s. Pedagogiek gebonden
uitkomsten.
Pedagogie verwijst naar de dagelijkse praktijk Uitkomst Handelings- Voorspelbaar en
van het opvoeden. richtlijnen afgeleide
afhankelijk van formules en
Pedagogiek verwijst naar opvoedingsleer, de situatie wetten (niet
opvoedkunde. Het leren, onderzoeken en afhankelijk van
bestuderen van van opvoeding. maatschappij)
Voorbeeld:
- een onderzoek naar belonen en zelfvertrouwen Pedagogisch handelen in dagelijks taalgebruik
in een schoolcontext (pedagogie)
- Een leerkracht die stickers op taken van zijn Wanneer men in dagelijks taalgebruik spreekt
leerlingen plakt om zelfvertrouwen te vergroten over een 'pedagogische aanpak' of
(pedagogiek) 'pedagogische beslissing', bedoelt men een
actie die de ontwikkeling van het kind ten
goede komt en past bij de normen en waarden
Opvoeden v.s. Opvoeding van 'goed leven'
Opvoeden (als handeling) is het geheel van Voorbeeld: een ouder die rustig uitlegt aan zijn
bewuste, doelgerichte handelingen van kind waarom iets niet mag
opvoed guren om het kind te begeleiden.
Opvoeding (als situatie) is de brede, vaak niet
intentionele context/situatie waarin het kind
opgroeit.
Voorbeeld:
- een ouder die zijn kind leert om na het spelen
goed op te ruimen. (Opvoeden)
- Een kind dat opgroeit in een buurt met veel
criminaliteit en jong leert oplettend te zijn.
(Opvoeding)
Pedagogisch handelen in professionele context
verwijst naar de actieve, verantwoordelijke en
vaak re ectieve handelingen die professionals
stellen om de ontwikkeling en vorming van een
kind te begeleiden en te ondersteunen, waarbij
zij een beeld van het menselijk leven aanreiken
1
flfi
, Ouders als voorbeelden - Interpretatie van de Wereld: Ouders blijven
betrokken bij deze introductie door een
Ouders worden in de eerste plaats gezien voor interpretatie te geven van deze andere
de pedagogische taak om een beeld te geven personen en van de instituties waar zij zich
van het leven en hoe het te leiden (of te lijden). ophouden (zoals de school). Ouders
becommentariëren het 'zijn', 'doen' en laten
- Verantwoordelijkheid: Ouders hebben de van deze mede-opvoeders en andere
verantwoordelijkheid om voor het kind te maatschappelijke 'beelddragers', zoals politici
zorgen en het kind te helpen zijn leven op een en academici.
behoorlijke wijze te vervullen.
- 'Voorleven': Zij doen dit in de eerste plaats Kortom, ouders worden als voorbeelden gezien
door een (voor)beeld te geven – door 'voor' te omdat zij de primaire dragers van cultuur zijn en
leven – van wat een mensenleven is of kan door hun eigen leven voor te leven, het kind de
zijn. Ze tonen een levensloop. Dit hoeft geen eerste en meest directe kaart geven om zijn eigen
perfect leven te zijn, maar het is wel een leven, weg in de wereld te vinden. Ze zijn de gidsen die
en door middel daarvan kiezen ouders hoe hun kinderen introduceren bij de complexiteit en de
hun kinderen zullen of mogen worden. mogelijkheden van het menselijk bestaan
- Cultuurdragers: Ouders zijn een beslissend
stuk 'cultuur'. Ze worden beschouwd als
cultuurdragers omdat ze al iets van hun leven
Andere volwassenen als beelddrager
hebben gemaakt; hun leven is inherent
Andere volwassenen, zoals leraren, begeleiders
'bewerkt' en gecultiveerd.
en familieleden, kun je herkennen als
'beelddragers' doordat zij op hun eigen manier
Het leven, inclusief de vraag hoe het te leven,
actief verkondigen wat een mens of een
kunnen zij enkel voor-leven en verduidelijken. Ze
mensenleven kan, mag of hoort te zijn.
nodigen hun kinderen uit deel te nemen aan het
Deze personen worden door Langeveld
leven, vaak op hun eigen manier. Dit voorleven
'beelddragers' genoemd en vervullen een
kan zich uiten in concrete acties, zoals
speci eke pedagogische rol ter ondersteuning
het belang van school
van de ouders (beeld aanreiken als
benadrukken of onderhoudstaken
vertegenwoordigen van de samenleving en
tonen (zoals het repareren van een
pedagogische bijstand aan ouders verlenen).
ets)
Ouders als bemiddelaars
Naast het zijn van een voorbeeld, worden ouders
ook gezien als bemiddelaars tussen het kind en
de wereld.
- Toeleiding tot andere Beelddragers: Ouders
leiden kinderen vaak toe naar andere Belang van historisch bewustzijn in de
volwassenen, die door Langeveld pedagogiek
'beelddragers' worden genoemd. Deze
beelddragers (zoals leraren, begeleiders, Historisch bewustzijn is belangrijk in de
familieleden, jeugdleiders of sportcoaches) pedagogiek omdat het laat zien dat
helpen het kind zich verder te oriënteren in de opvoedingsproblemen en -idealen doorheen de
wereld. Zij verkondigen op hun beurt wat een geschiedenis veranderen, zodat pedagogen hun
mens(enleven) mag of hoort te zijn en reiken tijd niet als vanzelfsprekend beschouwen. Het
kinderen een beeld aan. helpt begrijpen dat mensen historische wezens
zijn die altijd gevormd worden door cultuur,
traditie en eerdere generaties. Daarnaast toont
het hoe opvoeding de wereld beschermt én
kinderen voorbereidt op die wereld (Arendt), en
helpt het pedagogen kritisch naar hun eigen
aannames kijken.
2
fi fi
, 1. Historisch bewustzijn bevrijdt pedagogen van • Welke maatschappelijke voorwaarden
tijdsgebonden denken nodig zijn voor goede opvoeding (bv.
toegankelijkheid van opvang, steun,
2. Historisch bewustzijn maakt duidelijk dat beleid)
opvoedingsidealen voortdurend veranderen
3. Historisch bewustzijn sluit aan bij het idee
Normatieve dimensie van pedagogiek
Pedagogiek is normatief omdat opvoeding altijd
dat mensen historische wezens zijn
gebaseerd is op waarden en omdat opvoeders
keuzes moeten maken over wat goed, wenselijk
4. Historisch bewustzijn toont hoe opvoeding
en verantwoord handelen is — iets wat feiten
de wereld beschermt (Hannah Arendt)
- Opvoeding is een vorm van wereldbescherming: alleen nooit kunnen bepalen.
volwassenen nemen verantwoordelijkheid voor
de wereld die kinderen zullen binnenkomen.
1. Pedagogiek is een handelingswetenschap
- Je geeft cultuur, waarden en kennis door om de Pedagogiek onderzoekt niet alleen wat
wereld voort te laten bestaan. opvoeding is, maar hoe men goed moet
- Tegelijk bescherm je de wereld tegen chaos van handelen. Daardoor zijn normen en waarden
nieuwkomers, en bescherm je kinderen tegen onvermijdelijk.
een te complexe wereld tegelijk.
2. Opvoeding vertrekt altijd vanuit waarden
5. Historisch bewustzijn maakt pedagogen Elke opvoeder vertrekt uit ideeën over wat goed
bewust van hun eigen tijdgebondenheid leven, goed gedrag en goed ouderschap is.
Zonder dat waardenkader kan men niet bepalen
wat “goede opvoeding” is.
Hoe helpt pedagogiek opvoeders
Om verant woord te handelen? 3. Feiten en normen zijn verweven
Empirische kennis alleen geeft geen
Denkende doeners antwoord op opvoedingsvragen. Veel
Pedagogiek verwacht dat vragen (zoals smartphonebeleid of
opvoeders: schoolresultaten delen) vragen een waarde-
• Niet alleen op intuïtie oordeel, niet enkel feiten.
vertrouwen.
• Bewust nadenken over hun 4. Ouders zijn cultuurdragers
handelen. Ouders leven waarden en normen voor
(voorbeeldgedrag) en geven zo cultuur door. Hun
• Openstaan voor advies, ondersteuning
keuzes bepalen mee hoe kinderen worden, wat
en re ectie, vooral wanneer opvoeding
ze belangrijk vinden en hoe ze zich ontwikkelen.
moeilijk wordt.
5. Opvoeding heeft een maatschappelijke
Betekenis in de dagelijkse praktijk
functie (Arendt)
In opvoeding en onderwijs Opvoeding beschermt en draagt de bestaande
wereld over aan kinderen, maar moet tegelijk
• Dagelijkse vragen (bv. baby
ruimte laten voor vernieuwing die nieuwe
verzorgen, grenzen stellen, eerste
generaties meebrengen.
schooldag begeleiden)
• Problemen met gedrag (hoe reageren,
hoe sturen)
• Nieuwe maatschappelijke
vraagstukken (bv. smartphones op
school, digitale opvoeding)
In gezinsondersteuning Pedagogiek
onderzoekt:
• Hoe gezinnen beter kunnen
functioneren
• Hoe kinderen beïnvloed worden door
hun omgeving (gezin, school,
kinderopvang, media)
3
fl
