Kwalitatieve methoden en
technieken in de criminologie
Inhoud
1 Hoofdstuk 1: Kwalitatief onderzoek en criminologie, over de relatie tussen
theorie, onderzoeksvraag en methode................................................................11
1.1 Inleiding...................................................................................................... 11
1.2 Waarom er theorie in onze ‘gereedschapskist’ zit......................................12
1.3 Het gebruik van kwalitatieve methoden in de criminologie........................12
1.4 Criminologische epistemologie in een notendop........................................14
1.5 De Chicago school...................................................................................... 15
1.6 Labelling..................................................................................................... 15
1.7 Kritische criminologie................................................................................. 16
1.8 Kritische analyses van social control en toezicht........................................17
1.9 Cultureel criminologische perspectieven....................................................18
1.10 Tot besluit................................................................................................. 21
2 Hoofdstuk 2: Het kwalitatief onderzoeksdesign................................................22
2.1 De kwalitatieve probleemstelling...............................................................22
2.1.1 Soorten onderzoeksvragen...................................................................22
2.1.2 Het bepalen van het onderzoeksdoel...................................................23
2.1.3 De onderzoeksvraag............................................................................. 26
2.1.4 Algemene structuur en inhoud.............................................................28
2.2 Kiezen voor een kwalitatieve grondvorm....................................................29
2.2.1 De kwalitatieve survey.........................................................................29
2.2.2 Participerende observatie of etnografische studie...............................30
2.2.3 De casestudy........................................................................................ 30
2.2.4 Inhoudsanalyse..................................................................................... 30
2.3 De kwalitatieve steekproef.........................................................................31
1
, 2.3.1 De onderzoekspopulatie en het steekproefkader.................................32
2.3.2 Verschillende kwalitatieve steekproefmethoden..................................33
2.3.3 De theoretische steekproef..................................................................35
2.3.4 De omvang van de steekproef..............................................................36
2.3.5 Steekproefmethoden bij andere grondvormen.....................................37
2.3.6 De steekproefmatrix.............................................................................39
3 Hoofdstuk 3: Methodologische kwaliteit in het kwalitatief onderzoek...............40
3.1 Inleiding...................................................................................................... 40
3.2 Verschillende visies op kwaliteit in kwalitatief onderzoek..........................40
3.2.1 De visies gesitueerd op een continuüm................................................40
3.2.2 Een neiging tot radicalisering...............................................................41
3.2.3 ‘Intens methodologisch bewustzijn’ als motto......................................42
3.3 Kwaliteitscriteria......................................................................................... 43
3.3.1 Interne validiteit................................................................................... 43
3.3.2 Externe validiteit.................................................................................. 44
3.3.3 Interne betrouwbaarheid......................................................................45
3.3.4 Externe betrouwbaarheid.....................................................................46
3.3.5 Authenticiteit en relevantie..................................................................47
3.4 Strategieën om de kwaliteit van kwalitatief onderzoek te verbeteren........47
3.4.1 Triangulatie.......................................................................................... 48
3.4.2 Validering door de onderzoeksobjecten...............................................49
3.4.3 Zoeken naar falsificatie........................................................................50
3.4.4 Een ‘auditspoor’ nalaten en peer debriefing........................................52
3.5 Besluit......................................................................................................... 53
4 Hoofdstuk 4: De gevalstudie.............................................................................54
4.1 Inleiding...................................................................................................... 54
4.2 Een algemene typering............................................................................... 55
4.3 De gevalsstudie in de criminologie.............................................................57
4.4 Onderzoekseenheden afbakenen en selecteren.........................................58
2
, 4.5 Mogelijke problemen bij de gevalsstudie....................................................61
4.6 Verzamelen en analyseren van gegevens..................................................61
4.7 Rapporteren van de gevalsstudie...............................................................62
5 Hoofdstuk 5: Mijnwerkers of ontdekkingsreizigers? Het kwalitatieve interview 64
5.1 Verschillende visies op kwalitatief interviewen..........................................64
5.2 Wanneer of waarom kiezen voor een kwalitatieve bevragingsmethode?...65
5.3 Soorten interviews...................................................................................... 66
5.4 Vragen stellen............................................................................................. 68
5.4.1 Concreet of algemeen?.........................................................................68
5.4.2 Wanneer vraag je door?.......................................................................69
5.4.3 Suggestieve vragen..............................................................................69
5.4.4 De logica van het vragen stellen..........................................................69
5.5 Interviewer en respondent in interactie......................................................70
5.6 Moeilijke situaties....................................................................................... 73
5.6.1 Factoren met betrekking tot de respondent.........................................73
5.6.2 Factoren die het interview kunnen verstoren.......................................74
5.7 Waarom meewerken aan een interview?....................................................75
5.8 To tape or not to tape?...............................................................................76
5.9 Interpretatieve van het interviewmateriaal ‘waar’ of ‘niet waar’?..............77
5.10 Conclusie.................................................................................................. 77
6 Hoofdstuk 6: Focusgroepen..............................................................................78
6.1 Omschrijving en achtergrond.....................................................................78
6.1.1 Wat is een focusgroep?........................................................................78
6.1.2 Ontstaan en evolutie?...........................................................................78
6.2 Wanneer kiezen voor focusgroepen?..........................................................79
6.2.1 De meerwaarde van focusgroepen.......................................................79
6.2.2 De toepassing van focusgroepen.........................................................80
6.3 Voor- en nadelen van focusgroepen...........................................................81
6.3.1 Voordelen............................................................................................. 81
3
, 6.3.2 Nadelen................................................................................................ 82
6.4 De samenstelling van de focusgroepen......................................................84
6.4.1 Selectie van de steekproef...................................................................84
6.4.2 Het aantal deelnemers.........................................................................85
6.4.3 Het aantal focusgroepen......................................................................86
6.5 Soorten vragen........................................................................................... 86
6.5.1 De openingsvragen..............................................................................86
6.5.2 De vragen tijdens het groepsgesprek...................................................87
6.6 Een focusgroep voorbereiden.....................................................................87
6.6.1 De concrete selectie en het contacteren van de deelnemers...............88
6.6.2 De locatie en de opstelling van de zitplaatsen.....................................89
6.6.3 De ontvangst van de deelnemers.........................................................89
6.6.4 De focusgroep zelf................................................................................90
6.7 De rol van de moderator.............................................................................91
6.7.1 De moderator en de observator...........................................................91
6.7.2 Het gedrag van de deelnemers............................................................92
6.7.3 De kwaliteiten van een moderator.......................................................93
7 Hoofdstuk 7: Etnografie en participerende observatie......................................95
7.1 Inleiding...................................................................................................... 95
7.2 Etnografie................................................................................................... 95
7.2.1 Kenmerken........................................................................................... 95
7.2.2 Soorten................................................................................................. 96
7.3 Auto-etnografie en testimonio..................................................................100
7.3.1 Auto-etnografie: terminologie en omschrijving...................................100
7.3.2 Kritieken op de auto-etnografische methoden en hun antwoorden....101
7.3.3 Testimonio.......................................................................................... 102
7.4 Participerende observatie.........................................................................103
7.4.1 Veldonderzoek: definities en omschrijving.........................................103
7.4.2 Korte geschiedenis van participerende observatie.............................105
4
technieken in de criminologie
Inhoud
1 Hoofdstuk 1: Kwalitatief onderzoek en criminologie, over de relatie tussen
theorie, onderzoeksvraag en methode................................................................11
1.1 Inleiding...................................................................................................... 11
1.2 Waarom er theorie in onze ‘gereedschapskist’ zit......................................12
1.3 Het gebruik van kwalitatieve methoden in de criminologie........................12
1.4 Criminologische epistemologie in een notendop........................................14
1.5 De Chicago school...................................................................................... 15
1.6 Labelling..................................................................................................... 15
1.7 Kritische criminologie................................................................................. 16
1.8 Kritische analyses van social control en toezicht........................................17
1.9 Cultureel criminologische perspectieven....................................................18
1.10 Tot besluit................................................................................................. 21
2 Hoofdstuk 2: Het kwalitatief onderzoeksdesign................................................22
2.1 De kwalitatieve probleemstelling...............................................................22
2.1.1 Soorten onderzoeksvragen...................................................................22
2.1.2 Het bepalen van het onderzoeksdoel...................................................23
2.1.3 De onderzoeksvraag............................................................................. 26
2.1.4 Algemene structuur en inhoud.............................................................28
2.2 Kiezen voor een kwalitatieve grondvorm....................................................29
2.2.1 De kwalitatieve survey.........................................................................29
2.2.2 Participerende observatie of etnografische studie...............................30
2.2.3 De casestudy........................................................................................ 30
2.2.4 Inhoudsanalyse..................................................................................... 30
2.3 De kwalitatieve steekproef.........................................................................31
1
, 2.3.1 De onderzoekspopulatie en het steekproefkader.................................32
2.3.2 Verschillende kwalitatieve steekproefmethoden..................................33
2.3.3 De theoretische steekproef..................................................................35
2.3.4 De omvang van de steekproef..............................................................36
2.3.5 Steekproefmethoden bij andere grondvormen.....................................37
2.3.6 De steekproefmatrix.............................................................................39
3 Hoofdstuk 3: Methodologische kwaliteit in het kwalitatief onderzoek...............40
3.1 Inleiding...................................................................................................... 40
3.2 Verschillende visies op kwaliteit in kwalitatief onderzoek..........................40
3.2.1 De visies gesitueerd op een continuüm................................................40
3.2.2 Een neiging tot radicalisering...............................................................41
3.2.3 ‘Intens methodologisch bewustzijn’ als motto......................................42
3.3 Kwaliteitscriteria......................................................................................... 43
3.3.1 Interne validiteit................................................................................... 43
3.3.2 Externe validiteit.................................................................................. 44
3.3.3 Interne betrouwbaarheid......................................................................45
3.3.4 Externe betrouwbaarheid.....................................................................46
3.3.5 Authenticiteit en relevantie..................................................................47
3.4 Strategieën om de kwaliteit van kwalitatief onderzoek te verbeteren........47
3.4.1 Triangulatie.......................................................................................... 48
3.4.2 Validering door de onderzoeksobjecten...............................................49
3.4.3 Zoeken naar falsificatie........................................................................50
3.4.4 Een ‘auditspoor’ nalaten en peer debriefing........................................52
3.5 Besluit......................................................................................................... 53
4 Hoofdstuk 4: De gevalstudie.............................................................................54
4.1 Inleiding...................................................................................................... 54
4.2 Een algemene typering............................................................................... 55
4.3 De gevalsstudie in de criminologie.............................................................57
4.4 Onderzoekseenheden afbakenen en selecteren.........................................58
2
, 4.5 Mogelijke problemen bij de gevalsstudie....................................................61
4.6 Verzamelen en analyseren van gegevens..................................................61
4.7 Rapporteren van de gevalsstudie...............................................................62
5 Hoofdstuk 5: Mijnwerkers of ontdekkingsreizigers? Het kwalitatieve interview 64
5.1 Verschillende visies op kwalitatief interviewen..........................................64
5.2 Wanneer of waarom kiezen voor een kwalitatieve bevragingsmethode?...65
5.3 Soorten interviews...................................................................................... 66
5.4 Vragen stellen............................................................................................. 68
5.4.1 Concreet of algemeen?.........................................................................68
5.4.2 Wanneer vraag je door?.......................................................................69
5.4.3 Suggestieve vragen..............................................................................69
5.4.4 De logica van het vragen stellen..........................................................69
5.5 Interviewer en respondent in interactie......................................................70
5.6 Moeilijke situaties....................................................................................... 73
5.6.1 Factoren met betrekking tot de respondent.........................................73
5.6.2 Factoren die het interview kunnen verstoren.......................................74
5.7 Waarom meewerken aan een interview?....................................................75
5.8 To tape or not to tape?...............................................................................76
5.9 Interpretatieve van het interviewmateriaal ‘waar’ of ‘niet waar’?..............77
5.10 Conclusie.................................................................................................. 77
6 Hoofdstuk 6: Focusgroepen..............................................................................78
6.1 Omschrijving en achtergrond.....................................................................78
6.1.1 Wat is een focusgroep?........................................................................78
6.1.2 Ontstaan en evolutie?...........................................................................78
6.2 Wanneer kiezen voor focusgroepen?..........................................................79
6.2.1 De meerwaarde van focusgroepen.......................................................79
6.2.2 De toepassing van focusgroepen.........................................................80
6.3 Voor- en nadelen van focusgroepen...........................................................81
6.3.1 Voordelen............................................................................................. 81
3
, 6.3.2 Nadelen................................................................................................ 82
6.4 De samenstelling van de focusgroepen......................................................84
6.4.1 Selectie van de steekproef...................................................................84
6.4.2 Het aantal deelnemers.........................................................................85
6.4.3 Het aantal focusgroepen......................................................................86
6.5 Soorten vragen........................................................................................... 86
6.5.1 De openingsvragen..............................................................................86
6.5.2 De vragen tijdens het groepsgesprek...................................................87
6.6 Een focusgroep voorbereiden.....................................................................87
6.6.1 De concrete selectie en het contacteren van de deelnemers...............88
6.6.2 De locatie en de opstelling van de zitplaatsen.....................................89
6.6.3 De ontvangst van de deelnemers.........................................................89
6.6.4 De focusgroep zelf................................................................................90
6.7 De rol van de moderator.............................................................................91
6.7.1 De moderator en de observator...........................................................91
6.7.2 Het gedrag van de deelnemers............................................................92
6.7.3 De kwaliteiten van een moderator.......................................................93
7 Hoofdstuk 7: Etnografie en participerende observatie......................................95
7.1 Inleiding...................................................................................................... 95
7.2 Etnografie................................................................................................... 95
7.2.1 Kenmerken........................................................................................... 95
7.2.2 Soorten................................................................................................. 96
7.3 Auto-etnografie en testimonio..................................................................100
7.3.1 Auto-etnografie: terminologie en omschrijving...................................100
7.3.2 Kritieken op de auto-etnografische methoden en hun antwoorden....101
7.3.3 Testimonio.......................................................................................... 102
7.4 Participerende observatie.........................................................................103
7.4.1 Veldonderzoek: definities en omschrijving.........................................103
7.4.2 Korte geschiedenis van participerende observatie.............................105
4
