Hoorcollege aantekeningen EU recht
Hoorcollege 1
Legitimatie, geschiedenis, organisatie en kernbegrippen van de EU-rechtsorde
De EU als een Federatie van Staten
- ‘Overdracht’ van bevoegdheden
- Doelstelling: Integratie
- Rechtspersoonlijkheid
- Eigen instellingen
- Eigen besluitvormingsprocedures
- Eigen rechtsbronnen
- Verplichte rechtsmacht Hof van Justitie EU
- Eigen interpretatiemethode
- Rechten voor individu
EGKS: economische integratie tussen verschillende Europese landen
EEG: in het leven geroepen door het verdrag van Rome instellen van een
gemeenschappelijke markt:
- Douane-unie: belastingheffing op import- en exportproducten tussen
lidstaten verboden
- Het instellen van vier vrijheden (goederen, werknemers, diensten en
kapitaal)
- Het maken van mededingingsbeleid
- Het reguleren van staatssteun voor private en publieke ondernemingen
- Het aangaan van internationale handelsrelaties met derde landen
Van EGKS/EEG/EURATOM naar EU:
- Verbreding van integratie:
o Van 6 naar 27 lidstaten
o Steeds meer beleidsterreinen: van interne markt, naar sociaal beleid
o Het instellen van een economische en monetaire unie met
gezamenlijke munt
- Verdieping van integratie
o Besluitvormingsprocedures meer efficiënt en democratisch
o Uitbouw van het EU recht
o Vergroting onderlinge samenwerking en solidariteit
Verbreding en verdieping van de integratie vond plaats door middel van:
- Verdragswijzigingen
o Europese Eenheidsakte, Maastricht, Amsterdam, Nice, Lissabon,
Handvest
- Wetgeving
o Bijvoorbeeld: Burgeschapsrichtlijn 2004/38/EG (HC 4)
- Rechtspraak Hof van Justitie EU
o Bijvoorbeeld Van Gend en Loos, Costa tegen ENEL, etc.
- Praktijk EU instellingen en lidstaten
o Bijvoorbeeld Bachelor-Master structuur, uitwisseling studenten
,Verdragsstructuur voor Lissabon (2009)
Verdragsstructuur na Lissabon
Het Europese Parlement: art. 14 VEU
- Bestaat uit (nu 705) vertegenwoordigers van Unieburgers, politieke
groepen
- Wetgevende macht: beslist samen met Raad van Ministers over wetgeving
en begroting (‘gewone wetgevingsprocedure’)
- Democratische controle op alle EU werkzaamheden
- Kan (net als andere Instellingen) naar het HvJ stappen!
De Raad van Ministers (‘De Raad’) artikel 16 VEU:
- Bestaat uit één vakminister per lidstaat, art. 16(2): behartigt nationaal
belang
- Roulerend voorzitterschap behalve voor de Buitenlandse zaken
- Tien beleidsterreinen; per beleidsterrein nemen andere ministers deel in de
Raad
- Wetgevende macht: beslist samen met het Europees Parlement over EU
wetgeving en begroting
- Tenzij anders bepaald stemt zij met gekwalificeerde meerderheid
- Raad voert buitenlands beleid
De Europese Raad: artikel 15 VEU:
- Oefent politiek leiderschap uit
- Bestaat uit regeringsleiders en staatshoofden en voorzitter Commissie
- Stelt het algemene beleid van de EU vast met het oog op de toekomst
, - Besluitvorming door consensus
- Van essentieel belang voor verdragswijzigingen
De Europese Commissie artikel 17. VEU:
- 27 onafhankelijke leden; vertegenwoordigen het belang van de EU
- Voorzitter heeft een belangrijke rol:
o Kent de andere commissieleden hun beleidsgebied toe, maar heeft
er zelf geen
o Vertegenwoordigt de als geheel in internationale betrekkingen
o Kan commissieleden ontslaan en nieuwe aandragen
- Motor achter Integratie: Recht van initiatief voor EU wetgeving (art. 17(2)
VEU)
- Agenda-setter: jaarlijks wetgevend plan
- Uitvoerende macht: bijv. financiën en externe betrekkingen, gedelegeerde
besluitvorming
- Watchdog: toezicht op lidstaten of zij EU-recht tijdig en juist
implementeren en integreren in nationale wetgeving
De Europese rechter artikel 19 VEU:
- Hof van Justitie (en AGs), het Gerecht, gespecialiseerde rechtbanken
- Verzekert de eerbiediging van het recht bij de uitlegging en toepassing van
de verdragen’: rule of law
- Arresten zijn collegiaal
- Interpretatiestijl: teleologisch (‘effet utile’)
Bronnen van het EU recht (hiërarchie):
- Primaire bronnen
o Verdragen
o Rechtsbeginselen
o Grondrechten
- Internationale (multilaterale) verdragen: aan de EU liggen drie
instrumenten ten grondslag
o Het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU):
Gemeenschappelijke waarden van lidstaten wordt
vastgesteld;
Het stelt doelen van de EU;
Het kent de EU-instelling haar bevoegdheden toe
o Het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU):
Stelt de bevoegdheden vast voor het maken van EU-
wetgeving en de procedures
Uitwerking van de bevoegdheden die verbonden zijn aan de
interne markt
Concretisering van de taken en bevoegdheden van EU-
instellingen
o Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie:
Verschillende mensenrechten
- Secundaire bronnen (artikel 288)
, o De verordening: is in haar geheel verbindend en is rechtstreeks
toepasselijk in elke lidstaat. Implementatie is niet nodig. Het heeft
voorrang op nationaal recht
o De richtlijn: instrument dat verbindend is ten aanzien van het te
bereiken resultaat. Hoe het resultaat wordt behaald, mogen
lidstaten zelf bepalen. Het moet dus worden geïmplementeerd met
als doel harmonisatie
o Het besluit: verbindend in al haar onderdelen voor degene aan wie
het besluit geadresseerd is
o Aanbevelingen of adviezen: hebben geen bindend karakter (soft
law)
- Rechtspraak
De Europese Unie functioneert als een supranationale organisatie:
- Van Gend & Loos: de EU is een nieuwe rechtsorde die de soevereiniteit van
lidstaten beperkt. De EU staat boven de democratisch gelegitimeerde
lidstaten
- Costa ENEL: het EU recht heeft voorrang boven het nationale recht, omdat
de EU een autonome rechtsorde is. Hierdoor heeft de EU een
supranationaal karakter gekregen
Doelstelling van de EU: De EU heeft als doel de vrede, haar waarden en het
welzijn van haar volkeren te bevorderen
Hoe komt EU wetgeving tot stand?
Er zijn drie beginselen leidend wanneer de EU-instellingen EU-recht willen
creëren:
- Attributiebeginsel: EU-instellingen kunnen enkel EU-recht maken wanneer
er een wettelijke basis te vinden is in de Verdragen
- Subsidiariteitsbeginsel: de EU grijpt alleen in als zij efficiënter kan
handelen dan wanneer de lidstaten afzonderlijk actie ondernemen
- Evenredigheidsbeginsel: de EU zal nooit EU-recht scheppen die verdergaat
dan de doelen die moeten worden verwezenlijkt
De bevoegdheden van de EU zijn terug te vinden in Verdrag:
- Exclusieve bevoegdheden: de lidstaten mogen niet meer handelen. Alleen
de EU mag optreden.
Hoorcollege 1
Legitimatie, geschiedenis, organisatie en kernbegrippen van de EU-rechtsorde
De EU als een Federatie van Staten
- ‘Overdracht’ van bevoegdheden
- Doelstelling: Integratie
- Rechtspersoonlijkheid
- Eigen instellingen
- Eigen besluitvormingsprocedures
- Eigen rechtsbronnen
- Verplichte rechtsmacht Hof van Justitie EU
- Eigen interpretatiemethode
- Rechten voor individu
EGKS: economische integratie tussen verschillende Europese landen
EEG: in het leven geroepen door het verdrag van Rome instellen van een
gemeenschappelijke markt:
- Douane-unie: belastingheffing op import- en exportproducten tussen
lidstaten verboden
- Het instellen van vier vrijheden (goederen, werknemers, diensten en
kapitaal)
- Het maken van mededingingsbeleid
- Het reguleren van staatssteun voor private en publieke ondernemingen
- Het aangaan van internationale handelsrelaties met derde landen
Van EGKS/EEG/EURATOM naar EU:
- Verbreding van integratie:
o Van 6 naar 27 lidstaten
o Steeds meer beleidsterreinen: van interne markt, naar sociaal beleid
o Het instellen van een economische en monetaire unie met
gezamenlijke munt
- Verdieping van integratie
o Besluitvormingsprocedures meer efficiënt en democratisch
o Uitbouw van het EU recht
o Vergroting onderlinge samenwerking en solidariteit
Verbreding en verdieping van de integratie vond plaats door middel van:
- Verdragswijzigingen
o Europese Eenheidsakte, Maastricht, Amsterdam, Nice, Lissabon,
Handvest
- Wetgeving
o Bijvoorbeeld: Burgeschapsrichtlijn 2004/38/EG (HC 4)
- Rechtspraak Hof van Justitie EU
o Bijvoorbeeld Van Gend en Loos, Costa tegen ENEL, etc.
- Praktijk EU instellingen en lidstaten
o Bijvoorbeeld Bachelor-Master structuur, uitwisseling studenten
,Verdragsstructuur voor Lissabon (2009)
Verdragsstructuur na Lissabon
Het Europese Parlement: art. 14 VEU
- Bestaat uit (nu 705) vertegenwoordigers van Unieburgers, politieke
groepen
- Wetgevende macht: beslist samen met Raad van Ministers over wetgeving
en begroting (‘gewone wetgevingsprocedure’)
- Democratische controle op alle EU werkzaamheden
- Kan (net als andere Instellingen) naar het HvJ stappen!
De Raad van Ministers (‘De Raad’) artikel 16 VEU:
- Bestaat uit één vakminister per lidstaat, art. 16(2): behartigt nationaal
belang
- Roulerend voorzitterschap behalve voor de Buitenlandse zaken
- Tien beleidsterreinen; per beleidsterrein nemen andere ministers deel in de
Raad
- Wetgevende macht: beslist samen met het Europees Parlement over EU
wetgeving en begroting
- Tenzij anders bepaald stemt zij met gekwalificeerde meerderheid
- Raad voert buitenlands beleid
De Europese Raad: artikel 15 VEU:
- Oefent politiek leiderschap uit
- Bestaat uit regeringsleiders en staatshoofden en voorzitter Commissie
- Stelt het algemene beleid van de EU vast met het oog op de toekomst
, - Besluitvorming door consensus
- Van essentieel belang voor verdragswijzigingen
De Europese Commissie artikel 17. VEU:
- 27 onafhankelijke leden; vertegenwoordigen het belang van de EU
- Voorzitter heeft een belangrijke rol:
o Kent de andere commissieleden hun beleidsgebied toe, maar heeft
er zelf geen
o Vertegenwoordigt de als geheel in internationale betrekkingen
o Kan commissieleden ontslaan en nieuwe aandragen
- Motor achter Integratie: Recht van initiatief voor EU wetgeving (art. 17(2)
VEU)
- Agenda-setter: jaarlijks wetgevend plan
- Uitvoerende macht: bijv. financiën en externe betrekkingen, gedelegeerde
besluitvorming
- Watchdog: toezicht op lidstaten of zij EU-recht tijdig en juist
implementeren en integreren in nationale wetgeving
De Europese rechter artikel 19 VEU:
- Hof van Justitie (en AGs), het Gerecht, gespecialiseerde rechtbanken
- Verzekert de eerbiediging van het recht bij de uitlegging en toepassing van
de verdragen’: rule of law
- Arresten zijn collegiaal
- Interpretatiestijl: teleologisch (‘effet utile’)
Bronnen van het EU recht (hiërarchie):
- Primaire bronnen
o Verdragen
o Rechtsbeginselen
o Grondrechten
- Internationale (multilaterale) verdragen: aan de EU liggen drie
instrumenten ten grondslag
o Het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU):
Gemeenschappelijke waarden van lidstaten wordt
vastgesteld;
Het stelt doelen van de EU;
Het kent de EU-instelling haar bevoegdheden toe
o Het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU):
Stelt de bevoegdheden vast voor het maken van EU-
wetgeving en de procedures
Uitwerking van de bevoegdheden die verbonden zijn aan de
interne markt
Concretisering van de taken en bevoegdheden van EU-
instellingen
o Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie:
Verschillende mensenrechten
- Secundaire bronnen (artikel 288)
, o De verordening: is in haar geheel verbindend en is rechtstreeks
toepasselijk in elke lidstaat. Implementatie is niet nodig. Het heeft
voorrang op nationaal recht
o De richtlijn: instrument dat verbindend is ten aanzien van het te
bereiken resultaat. Hoe het resultaat wordt behaald, mogen
lidstaten zelf bepalen. Het moet dus worden geïmplementeerd met
als doel harmonisatie
o Het besluit: verbindend in al haar onderdelen voor degene aan wie
het besluit geadresseerd is
o Aanbevelingen of adviezen: hebben geen bindend karakter (soft
law)
- Rechtspraak
De Europese Unie functioneert als een supranationale organisatie:
- Van Gend & Loos: de EU is een nieuwe rechtsorde die de soevereiniteit van
lidstaten beperkt. De EU staat boven de democratisch gelegitimeerde
lidstaten
- Costa ENEL: het EU recht heeft voorrang boven het nationale recht, omdat
de EU een autonome rechtsorde is. Hierdoor heeft de EU een
supranationaal karakter gekregen
Doelstelling van de EU: De EU heeft als doel de vrede, haar waarden en het
welzijn van haar volkeren te bevorderen
Hoe komt EU wetgeving tot stand?
Er zijn drie beginselen leidend wanneer de EU-instellingen EU-recht willen
creëren:
- Attributiebeginsel: EU-instellingen kunnen enkel EU-recht maken wanneer
er een wettelijke basis te vinden is in de Verdragen
- Subsidiariteitsbeginsel: de EU grijpt alleen in als zij efficiënter kan
handelen dan wanneer de lidstaten afzonderlijk actie ondernemen
- Evenredigheidsbeginsel: de EU zal nooit EU-recht scheppen die verdergaat
dan de doelen die moeten worden verwezenlijkt
De bevoegdheden van de EU zijn terug te vinden in Verdrag:
- Exclusieve bevoegdheden: de lidstaten mogen niet meer handelen. Alleen
de EU mag optreden.
