Samenvatting - Inleiding tot het recht

INLEIDING TOT HET RECHT
H1: ALGEMENE INLEIDING TOT HET RECHT

1. RECHT: BEGRIPSOMSCHRIJVING

Onderscheid tussen objectief recht en subjectief recht


A. OBJECTIEF RECHT

Recht: geheel van gedragsregels die afdwingbaar gesteld zijn door de overheid


GEDRAGSREGELS

Gedragsregels zijn voorschriften die worden opgelegd om ons gedrag in een bepaalde richting te
sturen

 Beperken persoonlijke vrijheid
 Wat anders kan, maar niet anders mag
 >< indicatieve regels (Bv. Wiskundige regels) beschrijven wat is


AFDWINGBAAR GESTELD DOOR DE OVERHEID

ALLE RECHTSREGELS ZIJN GEDRAGSREGELS, MAAR NIET ALLE GEDRAGSREGELS ZIJN
DAAROM RECHTSREGELS!

Afdwingbaarheid: aanwezigheid van technieken, sancties, waarmee de naleving van gedragsregels
wordt gewaarborgd

ALLE RECHTSREGELS ZIJN AFDWINGBARE GEDRAGSREGELS, MAAR NIET ALLE
AFDWINGBARE GEDRAGSREGELS ZIJN DAAROM RECHTSREGELS!

o Bv. Spelregels voetbal afdwingbaar  Schorsing of uitsluiting ( recht)
o Bv. Beleefdheidsregels  Sanctie/afkeuring ( recht)
o Bv. Morele regels (het geweten) ( recht)

Enkel sprake van recht als naleving v/d gedragsregels afgedwongen wordt door de overheid
(staatsapparaat)

Afgedwongen  uitgevaardigd (gemaakt) Sanctie  straf
Bv. Rechtsregels van andere instanties/burgers, Strafsancties enkel bij misdrijven (schending
afdwinging via staatsapparaat strafrechtsregels)
Schending andere SR-regels  Andere
afdwingingsmiddelen (schadevergoeding 
straf)
Dubbele afdwingbaarheid Hulpregels
Sommige gedragsregels zowel morele regels als = Rechtsregels die niet afdwingbaar lijken, wel
rechtsregels afdwingbare kracht krijgen bij samenlezen met
 Dubbel afdwingbaar via geweten + overheid andere regels

,DOEL VAN HET (OBJECTIEF) RECHT

Orde + rechtszekerheid brengen in de maatschappij

 Orde: zonder rechtsregels = chaos
o Mensen kiezen zelf om rechts of links te rijden op rijweg
 Rechtszekerheid: door rechtsregels weten mensen beter waar ze aan toe zijn + wat hen te
wachten staat, minder gevoel aan willekeur onderworpen te zijn

Orde + rechtszekerheid  rechtvaardigheid  Subjectief begrip!


B. SUBJECTIEF RECHT

Subjectief recht: een -door het objectief recht- erkende aanspraak, bevoegdheid of macht die een
persoon heeft om iets te doen, te laten, te krijgen of te eisen

 Komen enkel toe aan personen of groepen personen die aan bepaalde voorwaarden voldoen
o Bv. Enkel personen vanaf een bepaalde gerechtigd om alcoholische dranken te kopen
 Andere rechten komen toe aan ieder mens, zonder enige voorwaarden =
mensenrechten/grondrechten/fundamentele rechten

2. DE BRONNEN VAN HET (OBJECTIEF RECHT)

Bronnen van het recht: de verschillende vormen waarin rechtsregels kunnen worden uitgedrukt

a) De wetgeving (in ruime zin)
b) De gewoonte
c) De algemene rechtsbeginselen
d) De rechtspraak
e) De rechtsleer
f) Sommige private regelgeving


A. WETGEVING IN RUIME ZIN

Belangrijkste rechtsbron in ons land

 Federale wetten: wetgeving gestemd door het federale parlement (wetten in enge zin)
 Herkenbaar door het woord ‘wet’ in titel
 Decreten en ordonnanties: wetgeving gestemd door de deelstaatparlementen in ons land
 Beslissingen van de uitvoerende macht Koninklijke Besluiten, Ministeriële Besluiten,
Besluiten van een gemeenschaps- of gewestregering, gemeentelijke en provinciale
verordeningen


HIËRARCHISCHE VERHOUDING

Lagere normen  strijd zijn met hogere!

 Indien wel geval?  Hoogste norm moet toegepast worden + lagere norm buiten
beschouwing laten

,Van hoog naar laag is de hiërarchie:

- De Grondwet en de internationale normen (Bv. Het Europees verdrag inzake de rechten van
de mens)
- Federale wetten, decreten en ordonnanties
- Koninklijke Besluiten, Ministeriële besluiten en besluiten van Gemeenschaps- en
gewestregeringen
- Provinciale verordeningen
- Gemeentelijke verordeningen


WAAR VIND JE WETGEVING?

 Wetgeving: Belgisch Staatsblad (uitzondering van gemeentelijke en provinciale besluiten) +
www.belgielex.be (geconsolideerde wetgeving)
 Gemeentelijk: aanplakking (aan gemeentehuis) + neerlegging op griffie v/d rechtbank eerste
aanleg, politierechtbank en online
 Provinciaal: Bestuursmemoriaal (online)


B. DE GEWOONTE

Rechtsgewoonten: gevestigde, ongeschreven gebruiken die door de gemeenschap als bindende
rechtsregels worden beschouwd

o Bv. Wanneer een ambtenaar v/d burgerlijke stand het overlijden van een persoon
moet vaststellen, is het ‘de gewoonte’ dat hij zich tevredenstelt met een attest van
overlijden dat is opgesteld door een geneesheer


C. DE ALGEMENE RECHTSBEGINSELEN

Algemene rechtsbeginselen: ongeschreven gedragsregels die op een bepaald ogenblik essentieel
worden geacht voor de samenleving

o Bv. Verbod van eigenrichting (wie meent op iets recht te hebben, maar het niet op
vreedzame manier verkrijgt, moet de omweg via de rechter maken), bescherming v/d
zwakken, eerbiediging van de menselijke persoon


D. RECHTSPRAAK

Rechtspraak: het geheel van rechterlijke uitspraken over de geschillen die hen worden voorgelegd,
namelijk:

 Vonnissen v/d rechtbanken
 Arresten v/d hoven
 Uitspraken v/d andere rechtscolleges

Uitspraak rechter alleen bindend voor partijen die bij rechtszaak betrokken zijn

 Verschillend t.o.v. wet in ruime zin, gewoonte en algemene rechtsbeginselen (= algemeen
bindende voorschriften)

Rechterlijke uitspraken (hoven) toch vaak nagevolgd door lagere rechtbanken bij gelijkaardig
rechtsconflict

,  Rechtspraak dus  algemeen bindende bron, maar gezaghebbende bron

Rechterlijke uitspraken = belangrijke aanvulling op de wet, wanneer wet onvolledig of onduidelijk is

 Wetgeving = ‘kaas met gaten’, regelt niet alles, vertoont vele leemten (taak rechter om
leemten op te vullen)


E. DE RECHTSLEER

Rechtsleer: geheel v/d publicaties waarin rechtsgeleerden hun opvattingen over het recht meedelen
(handboeken, artikels in tijdschriften, noten bij rechterlijke uitspraken)

 Gezaghebbende rechtsbron: niet algemeen bindend, wel grote invloed op wetgeving +
rechters


F. PRIVATE REGELGEVING

Private regelgeving: overeenkomsten (voor zover ze aan de geldigheidsvoorwaarden voldoen) die
tussen twee personen zijn aangegaan, zijn bindend voor die twee partijen

 Bij niet naleving, afdwinging via de overheid (Bv. Rechtbank)
 Geldige overeenkomsten: bron van recht(sregels), voor de contracterende partijen

3. DE INDELING VAN HET (OBJECTIEF) RECHT

Men kan het recht op verschillende wijzen indelen:


A. KLASSIEKE INDELING IN PUBLIEKRECHT EN PRIVAATRECHT




A. HET PUBLIEKRECHT

Regelt de organisatie + werking v/d overheid (Federale Staat, gemeenschappen, gewesten,
provincies, gemeenten, openbare diensten…) + de relatie v/d overheid met de burgers