Propedeutica
Hoofdstuk 1: Bloedonderzoek
1.1 Bloedstaalname
Indicatie, voorbereiding en dierfixatie
• indicaties
o belangrijke aanvulling v/h algemeen klinisch onderzoek
o identificeren van organen betrokken in het ziekteproces
o screening
o …
• voorbereiding
o eigenaar informeren
o zorg vr een rustig dier
o goede assistentie
o materiaal klaarleggen en binnen handbereik
o vermijd pre-analytische fouten
o ervaring
• fixatie
o correcte fixatie
o wees kordaat
o veilig werken vr mens en dier
Bloednametechniek
• plaats v/d bloedname
o groot centraal bloedvat
▪ v. cephalica
• enkel KHD
▪ v. jugularis
▪ v. caudalis
• enkel bij runderen
• risico op aanprikken v/d arterie
o vlot en snel bereikbaar
o goed opzetbaar, ontsmetbaar en afdrukbaar
• techniek
o via spuit aspireren
▪ risico dat er te snel w geaspireerd
• leidt tot hemolyse v/d RBC’s
▪ juiste naalddiameter gebruiken
▪ het bloed moet in een ander buisje w gespoten
• risico op stolling
▪ correct vulling v/d buisjes
1
, o via vacuümsysteem
▪ het buisje staat in onderdruk (vacuüm)
• is net hoog genoeg om de bloedbuis te vullen
• buis kan dus nooit overvult w
▪ bij aanprikken w bloed aangezogen
▪ naald bevat 2 kanten
• kant waarmee het bloedbuisje w aangeprikt
o omringt door rubberen bescherming
• kant waarmee je de vene aanprikt
Recepiënten
• algemeen
o afhankelijk v/d geplande analyse
o grootte aanpassen aan diersoort
o zorg vr correcte vulling
o serum vs. plasma
▪ plasma bevat nog alle stollingsfactoren
• waterige deel v/h bloed zonder cellen
▪ stolbloed geeft serum
• bevat geen stollingsfactoren meer
o juiste volgorde van staalname is belangrijk
▪ vermijden dat de analyseresultaten w verstoort
▪ bv. gestoorde stollingstesten door contaminatie met anticoagulantia
• verschillende buisjes
o geel: serum
▪ onderzoek op antistoffen en andere eiwitten
▪ vr de testen w een stof toegevoegd die stolling versnelt
o rood: serum
▪ zelfde testen als geel
▪ niet noodzakelijk een stof aanwezig die stolling versnelt
o groen: heparine
▪ werking
• heparine activeert een stollingsremmer in het bloed
• bloedstolling w verhinderd
▪ testen zoals bloedgasanalyse, elektrolyten, plasma biochemie …
o blauw: citraat
▪ werking
• citraat vangt calcium nodig vr de bloedstolling
• bloedstolling w geremd zodat het niet stolt in de buis
▪ onderzoek nr bloedstolling, thrombocyten en bloedgroepsbepaling
• toevoeging extra calcium heft het effect van citraat op
o paars: EDTA
▪ werking
• EDTA vangt calcium nodig vr de bloedstolling
• bloedstolling w geremd
• EDTA zorgt dat de bloedcellen niet beschadigen
▪ onderzoek nr hematologie, fibrinogeen
2
, o grijs: natriumfluoride
▪ werking
• natriumfluoride zet het energieverbruik van bloedcellen stil
o geen glycolyse meer
• vermijdt het opgebruiken van glucose in het bloed
▪ bewaart bloed langer om een glucosetest te kunnen uitvoeren
o zwart: ESR
▪ gebruikt vr een sedimentatie snelheid test
• beste volgorde (indien van toepassing)
o bacterieel onderzoek
o blauw
o rood
o groen
o paars
o grijs
Bewaring
• voldoende mengen na staalname
o NIET schudden
o kantelen
• centrifugatie
o stolbloed eerst laten stollen bij kamertemperatuur
o juiste centrifugatiesnelheid- en tijd
o serum of plasma donker en koel bewaren
• vermijd hemolyse
Pre-analytische fouten!
• volgorde v/d staalname
• hemolyse index door pathologie mr meestal door staalname of -verwerkingsfouten
o te hoge onderdruk
o schudden v/h staal
o te smalle naald
o te lange centrifugatie aan een te hoge snelheid
o slechte bewaring
→ hemolyse in een staal mag enkel een klinische reden hebben
• foute vulling v/h bloedbuisje
• stollinghyperlipemie
o is geen staalfout
o te veel aan VLDL’s
o vetten gaan de analyse verstoren
• niet uitgevaste patiënt
• stress, angst
• verschillen tss diersoort, ras, leeftijd, geslacht, dieet
• medicatie
o bv. sedatie
• icterisch bloed
3
, 1.2 Macroscopische beoordeling
• vr transport en analyse!
• controle op klonters en korrels
o = rouleauxvorming
▪ van nature bij paarden
o verdwijnt na verdunning met NaCl 0,9%
• checken v/d kleur van plasma/serum
o A: hemolytisch serum
o C: hyperlipemisch serum
o (middenlaag is stof toegevoegd om serum beter te scheiden v/h stolbloed)
1.3 Analyse v/h staal
Bewaring en transport
• analyse zo snel mogelijk laten uitvoeren
• indien mogelijk: serum/plasma afzonderen en koel of ingevroren bewaren
• donker
Wie doet de analyse?
• zelf analyse uitvoeren
o met eigen bloedanalyse toestellen
▪ duur in aankoop en onderhoud
▪ prima en snelle service nr de klant
▪ betrouwbaarheid resultaat?
o point of care toestellen (POC) of ‘patient-side testing’
▪ teststrips
• bv. glucose, ketonen …
▪ kleine toestelletjes of enkel strips
• klinisch biologisch labo voert analyse uit
4
Hoofdstuk 1: Bloedonderzoek
1.1 Bloedstaalname
Indicatie, voorbereiding en dierfixatie
• indicaties
o belangrijke aanvulling v/h algemeen klinisch onderzoek
o identificeren van organen betrokken in het ziekteproces
o screening
o …
• voorbereiding
o eigenaar informeren
o zorg vr een rustig dier
o goede assistentie
o materiaal klaarleggen en binnen handbereik
o vermijd pre-analytische fouten
o ervaring
• fixatie
o correcte fixatie
o wees kordaat
o veilig werken vr mens en dier
Bloednametechniek
• plaats v/d bloedname
o groot centraal bloedvat
▪ v. cephalica
• enkel KHD
▪ v. jugularis
▪ v. caudalis
• enkel bij runderen
• risico op aanprikken v/d arterie
o vlot en snel bereikbaar
o goed opzetbaar, ontsmetbaar en afdrukbaar
• techniek
o via spuit aspireren
▪ risico dat er te snel w geaspireerd
• leidt tot hemolyse v/d RBC’s
▪ juiste naalddiameter gebruiken
▪ het bloed moet in een ander buisje w gespoten
• risico op stolling
▪ correct vulling v/d buisjes
1
, o via vacuümsysteem
▪ het buisje staat in onderdruk (vacuüm)
• is net hoog genoeg om de bloedbuis te vullen
• buis kan dus nooit overvult w
▪ bij aanprikken w bloed aangezogen
▪ naald bevat 2 kanten
• kant waarmee het bloedbuisje w aangeprikt
o omringt door rubberen bescherming
• kant waarmee je de vene aanprikt
Recepiënten
• algemeen
o afhankelijk v/d geplande analyse
o grootte aanpassen aan diersoort
o zorg vr correcte vulling
o serum vs. plasma
▪ plasma bevat nog alle stollingsfactoren
• waterige deel v/h bloed zonder cellen
▪ stolbloed geeft serum
• bevat geen stollingsfactoren meer
o juiste volgorde van staalname is belangrijk
▪ vermijden dat de analyseresultaten w verstoort
▪ bv. gestoorde stollingstesten door contaminatie met anticoagulantia
• verschillende buisjes
o geel: serum
▪ onderzoek op antistoffen en andere eiwitten
▪ vr de testen w een stof toegevoegd die stolling versnelt
o rood: serum
▪ zelfde testen als geel
▪ niet noodzakelijk een stof aanwezig die stolling versnelt
o groen: heparine
▪ werking
• heparine activeert een stollingsremmer in het bloed
• bloedstolling w verhinderd
▪ testen zoals bloedgasanalyse, elektrolyten, plasma biochemie …
o blauw: citraat
▪ werking
• citraat vangt calcium nodig vr de bloedstolling
• bloedstolling w geremd zodat het niet stolt in de buis
▪ onderzoek nr bloedstolling, thrombocyten en bloedgroepsbepaling
• toevoeging extra calcium heft het effect van citraat op
o paars: EDTA
▪ werking
• EDTA vangt calcium nodig vr de bloedstolling
• bloedstolling w geremd
• EDTA zorgt dat de bloedcellen niet beschadigen
▪ onderzoek nr hematologie, fibrinogeen
2
, o grijs: natriumfluoride
▪ werking
• natriumfluoride zet het energieverbruik van bloedcellen stil
o geen glycolyse meer
• vermijdt het opgebruiken van glucose in het bloed
▪ bewaart bloed langer om een glucosetest te kunnen uitvoeren
o zwart: ESR
▪ gebruikt vr een sedimentatie snelheid test
• beste volgorde (indien van toepassing)
o bacterieel onderzoek
o blauw
o rood
o groen
o paars
o grijs
Bewaring
• voldoende mengen na staalname
o NIET schudden
o kantelen
• centrifugatie
o stolbloed eerst laten stollen bij kamertemperatuur
o juiste centrifugatiesnelheid- en tijd
o serum of plasma donker en koel bewaren
• vermijd hemolyse
Pre-analytische fouten!
• volgorde v/d staalname
• hemolyse index door pathologie mr meestal door staalname of -verwerkingsfouten
o te hoge onderdruk
o schudden v/h staal
o te smalle naald
o te lange centrifugatie aan een te hoge snelheid
o slechte bewaring
→ hemolyse in een staal mag enkel een klinische reden hebben
• foute vulling v/h bloedbuisje
• stollinghyperlipemie
o is geen staalfout
o te veel aan VLDL’s
o vetten gaan de analyse verstoren
• niet uitgevaste patiënt
• stress, angst
• verschillen tss diersoort, ras, leeftijd, geslacht, dieet
• medicatie
o bv. sedatie
• icterisch bloed
3
, 1.2 Macroscopische beoordeling
• vr transport en analyse!
• controle op klonters en korrels
o = rouleauxvorming
▪ van nature bij paarden
o verdwijnt na verdunning met NaCl 0,9%
• checken v/d kleur van plasma/serum
o A: hemolytisch serum
o C: hyperlipemisch serum
o (middenlaag is stof toegevoegd om serum beter te scheiden v/h stolbloed)
1.3 Analyse v/h staal
Bewaring en transport
• analyse zo snel mogelijk laten uitvoeren
• indien mogelijk: serum/plasma afzonderen en koel of ingevroren bewaren
• donker
Wie doet de analyse?
• zelf analyse uitvoeren
o met eigen bloedanalyse toestellen
▪ duur in aankoop en onderhoud
▪ prima en snelle service nr de klant
▪ betrouwbaarheid resultaat?
o point of care toestellen (POC) of ‘patient-side testing’
▪ teststrips
• bv. glucose, ketonen …
▪ kleine toestelletjes of enkel strips
• klinisch biologisch labo voert analyse uit
4
