VISIE OP SOCIAAL WERK
Hoe kunnen wij agressie aanpakken?
02 juli 2020
, Jasmijn is woonbegeleider bij een GGZ-instelling. Op een morgen begeleidt ze een cliënt bij het
ontbijt. Wanneer de cliënt zich verslikt en zij naar hem toegaat om te helpen vliegt hij haar aan.
Jasmijn krijgt vuistslagen in haar gezicht, wordt tegen de grond gewerkt en in haar buik getrapt. De
cliënt krijgt geen waarschuwing of sanctie, wel wordt zijn medicatie verhoogd.
Dit is een waargebeurd voorbeeld uit de praktijk bij een GGZ-instelling en staat helaas niet op
zichzelf. Uit het onderzoek ‘agressie in de zorg’ van de monitor en NU’91 in 2018 blijkt dat ruim
tachtig procent van de ggz-hulpverleners in de afgelopen vijf jaar te maken heeft gehad met verbaal
en fysiek geweld (Schut, 2018). Deze cijfers maken dat de ggz tot de top drie sectoren behoort waar
de meeste fysieke agressie, bedreiging en intimidatie voorkomt (Harte, van Houwelingen, & van
Leeuwen, 2017).
Agressie in de ggz is een beduidend probleem (Mattemaker, 2010). Hoe zit dit in de rest van de
Nederlandse samenleving en is er een verband tussen agressie in de samenleving en de toenemende
agressie in de GGZ? Welke opgave zou het sociaal werk moeten hebben in het bestrijden van
agressie in de samenleving en wat zou er beter kunnen in de GGZ om deze mate van agressie terug te
dringen en zelfs te voorkomen?
De afgelopen jaren is er veel aandacht geweest voor agressie tegen hulpverleners in de publieke
sector. Uit resultaten van de veiligheidsmonitor blijkt dat steeds minder burgers slachtoffer zijn van
geweldsincidenten. Er werden in 2019 nog wel 83.200 gewelds- en seksuele misdrijven geregistreerd
(CBS, 2020). Ook al is er de afgelopen jaren een lichte daling van het aantal geweldsincidenten, de
cijfers vind ik veel te hoog! Bovendien maakt niet iedereen melding van een incident. Het echte
aantal incidenten ligt dus nog hoger (CBS, 2020).
In recentere cijfers van geweldsincidenten (opgave politie), zien we in 2018 een toename ten
opzichte van 2017 met 11% (Salm, 2019). In 2019 is het aantal geweldsincidenten tegen
politieagenten nagenoeg hetzelfde gebleven. Er was wel een verschuiving in de aard van het geweld
(Politie, 2020).
Een geïndivualiseerde samenleving waarin geweld normaal is vormt een voedingsbodem voor ziektes
als depressie en sociale angststoornissen. Terwijl veiligheid en saamhorigheid juist verwant is aan
gezondheid en welbevinden (Stigt, 2018).
Oorzaken
Agressie tegen werknemers in publieke sectoren en tegen ‘normale’ burgers is dus niet ongewoon in
Nederland. Wat is dan de oorzaak van al die agressie- en geweldsincidenten?
Een van de redenen is de veranderde samenleving. Vroeger konden meer mensen in hun eigen
levensonderhoud voorzien. Tegenwoordig zijn mensen daarin veel afhankelijker van elkaar (Delft,
Rooijendijk, & Sjerps, 2011). Nederlanders zijn individualistischer en assertiever geworden. De
filosoof Sartre schreef: ‘De hel dat zijn de anderen’. Hiermee bedoelde hij dat mensen hun eigen
vrijheid moeten benutten, maar dat de vrijheid in gevaar komt door de meningen van anderen. In de
individualistische samenleving wordt van iedereen een eigen mening verwacht. De maatschappij legt
daarmee een grote druk op de kwetsbare burger, die zich moet kunnen onderscheiden van de rest
van de samenleving en zich niet moet laten inpalmen door andere meningen. Alleen wanneer je dit
kunt tel je mee (Delft, Rooijendijk, & Sjerps, 2011).
Kunnen wij dit verwachten van de kwetsbare burgers? Ik denk het niet, hiervoor zijn goede sociale en
communicatieve vaardigheden nodig (Delft, Rooijendijk, & Sjerps, 2011). Dit zijn vaardigheden waar
1
Hoe kunnen wij agressie aanpakken?
02 juli 2020
, Jasmijn is woonbegeleider bij een GGZ-instelling. Op een morgen begeleidt ze een cliënt bij het
ontbijt. Wanneer de cliënt zich verslikt en zij naar hem toegaat om te helpen vliegt hij haar aan.
Jasmijn krijgt vuistslagen in haar gezicht, wordt tegen de grond gewerkt en in haar buik getrapt. De
cliënt krijgt geen waarschuwing of sanctie, wel wordt zijn medicatie verhoogd.
Dit is een waargebeurd voorbeeld uit de praktijk bij een GGZ-instelling en staat helaas niet op
zichzelf. Uit het onderzoek ‘agressie in de zorg’ van de monitor en NU’91 in 2018 blijkt dat ruim
tachtig procent van de ggz-hulpverleners in de afgelopen vijf jaar te maken heeft gehad met verbaal
en fysiek geweld (Schut, 2018). Deze cijfers maken dat de ggz tot de top drie sectoren behoort waar
de meeste fysieke agressie, bedreiging en intimidatie voorkomt (Harte, van Houwelingen, & van
Leeuwen, 2017).
Agressie in de ggz is een beduidend probleem (Mattemaker, 2010). Hoe zit dit in de rest van de
Nederlandse samenleving en is er een verband tussen agressie in de samenleving en de toenemende
agressie in de GGZ? Welke opgave zou het sociaal werk moeten hebben in het bestrijden van
agressie in de samenleving en wat zou er beter kunnen in de GGZ om deze mate van agressie terug te
dringen en zelfs te voorkomen?
De afgelopen jaren is er veel aandacht geweest voor agressie tegen hulpverleners in de publieke
sector. Uit resultaten van de veiligheidsmonitor blijkt dat steeds minder burgers slachtoffer zijn van
geweldsincidenten. Er werden in 2019 nog wel 83.200 gewelds- en seksuele misdrijven geregistreerd
(CBS, 2020). Ook al is er de afgelopen jaren een lichte daling van het aantal geweldsincidenten, de
cijfers vind ik veel te hoog! Bovendien maakt niet iedereen melding van een incident. Het echte
aantal incidenten ligt dus nog hoger (CBS, 2020).
In recentere cijfers van geweldsincidenten (opgave politie), zien we in 2018 een toename ten
opzichte van 2017 met 11% (Salm, 2019). In 2019 is het aantal geweldsincidenten tegen
politieagenten nagenoeg hetzelfde gebleven. Er was wel een verschuiving in de aard van het geweld
(Politie, 2020).
Een geïndivualiseerde samenleving waarin geweld normaal is vormt een voedingsbodem voor ziektes
als depressie en sociale angststoornissen. Terwijl veiligheid en saamhorigheid juist verwant is aan
gezondheid en welbevinden (Stigt, 2018).
Oorzaken
Agressie tegen werknemers in publieke sectoren en tegen ‘normale’ burgers is dus niet ongewoon in
Nederland. Wat is dan de oorzaak van al die agressie- en geweldsincidenten?
Een van de redenen is de veranderde samenleving. Vroeger konden meer mensen in hun eigen
levensonderhoud voorzien. Tegenwoordig zijn mensen daarin veel afhankelijker van elkaar (Delft,
Rooijendijk, & Sjerps, 2011). Nederlanders zijn individualistischer en assertiever geworden. De
filosoof Sartre schreef: ‘De hel dat zijn de anderen’. Hiermee bedoelde hij dat mensen hun eigen
vrijheid moeten benutten, maar dat de vrijheid in gevaar komt door de meningen van anderen. In de
individualistische samenleving wordt van iedereen een eigen mening verwacht. De maatschappij legt
daarmee een grote druk op de kwetsbare burger, die zich moet kunnen onderscheiden van de rest
van de samenleving en zich niet moet laten inpalmen door andere meningen. Alleen wanneer je dit
kunt tel je mee (Delft, Rooijendijk, & Sjerps, 2011).
Kunnen wij dit verwachten van de kwetsbare burgers? Ik denk het niet, hiervoor zijn goede sociale en
communicatieve vaardigheden nodig (Delft, Rooijendijk, & Sjerps, 2011). Dit zijn vaardigheden waar
1
