Samenvatting Politicologie

POLITICOLOGIE
HOOFDSTUK 1: WAT IS POLITIEK?

1. WAT IS POLTIEK

1.1. EEN FUNDAMENTELE VRAAG

= wetenschappelijke en politieke discussie

studieobject van de politicologie

 ‘de politiek’ bestuderen
 Integratiewetenschap = inzichten uit andere disciplines integreren en toepassen op politiek
-> adhv zusterdisciplines
 Geen algemeen aanvaarde wetenschappelijk theorie
 Veel openheid
= geen eigenheid

wat is dat studieobject dan?

 Veel verschillende antwoorden
 Discussie ontstaat

omschrijving van politiek is het onderwerp van politieke discussies

 Politici & overheid moeten ermee moeien
 Evolutie:
o Minimal state
-> 19e eeuw
= minimale regels van overheid
= zoveel mogelijk privé
= zorgen voor orde en veiligheid
o Nanny state
-> tegenwoordig
= interventionistische welvaarsstaat
= regels van geboorte tot dood
= alles wordt beslist door de overheid
= veel politieke problemen

omschrijving van politiek is he tonderwerp van politicologische discussies

 Geen algemeen aanvaarde definitie
 Niet scherp afgebakend
 Geen antwoord op ‘wat is politiek’
 Uiteenlopende omschrijvingen van object van wetenschappelijke bezigheid

de reikwijdte van de politiek: domein/arena vs aspect/proces

 Domeinbenadering
o Afgebakende sfeer
o Afzonderlijk politiek domein: staat, overheidsbeleid


1

,  Aspectbenadering
o Geen betrekking op specifieke instellingen of sectoren
o Overal in samenleving aanwezig

nood aan een omschrijving

 Geen eensgezindheid
 In vrije samenleving

wezenlijk betwiste begrippen

 Verschillende stromingen hebben een verschillende opvatting over het correcte gebruik of juiste
interpretatie van het begrip

Verscheidenheid en relativiteit zichtbaar maken

 Taal aanleren gezien de vaagheid en discussie
 Vastleggen van een kern
-> ander geen basis voor gesprek
 Keuze maken


1.2. ESSENTIËLE ONDERDELEN

Politiek is het besturen van een samenleving

 Polity = groep mensen die samen wonen en die instellingen hebben opgericht om samen te leven, een
staatsvorm of bestuursvorm
 Politics = machtsuitoefening, besluitvorming, vertegenwoordiging, belangenverdediging
 Policy = beleid
 Oorsprong: politeia = leven van burger in gemeenschap
-> betrekking op polis
-> politikos = burger <-> idiotikos = privé, individueel
-> betrekking op leven in en beheer van een samenleving

Van een bevolking op een territorium

 Niet-territoriale verenigingen
= leden met regels
Bv. kerk, studentenclub
 Territoriaal gebonden samenleving
= iedereen moet alle regels volgen
 Territorialisering politiek = vorm van staten
-> historische evolutie
= globalisering, decentralisering, Europese integratie, internationale samenwerking,
niet-statelijke actoren (Google, Apple, Facebook)

nemen van collectief bindende beslissingen
= verplicht
= kleine groep in naam van de bevolking (overheid)

 Samenleven van veel mensen op territorium ordenen
-> parapolitieke systemen = interne politieke systemen (gezin, bedrijf)


2

, -> politieke systemen = samenleving
 Problemen oplossen
 Ontstaan politiek systeem
= overheid die waarden aan bevolking geeft (bv eten)
-> oplossen van conflicten (schaarste)
 David Easton
-> geheel van interacties
-> politiek: bindende besluitvorming en acties van de overheid
-> beslissingen die gezaghebbend zijn

Oorsprong: politeia: betrekking op polis , burgerlijke samenleving

1.3. GESCHIEDENIS VAN POLITIEK

Macht nodig voor realisatie van een ideale samenleving

Politiek als het nastreven van het goede leven
= Aristoteles

 Griekenland 6e – 5e eeuw v.C.
 Polis = stadstaten = stedelijke samenleving = geordende gemeenschap
 Zoön politikon = de mens als burger van de polis
 Eudaimonia = goede leven
-> enkel mogelijk binnen politieke gemeenschap
-> streven naar geluk, naar een goede ziel
 Politiek als hoogste activiteit
-> enkel voor bevoorrechte mannen
 Meesterwetenschap = zoektocht naar de Goede Samenleving
 Politiek -> dialoog: sociale activiteit
 De mens = “sociaal politiek dier”

Politiek als het streven naar macht
= Machiavelli

 Il Principe (1535)
 Hoe vorsten macht kunnen verwerven en behouden
-> om de staat te beschermen
 Periode dat staten ontstaan
 Status regis = toestand van de vorst
 Niet langer betrekking op persoon -> op staat
 Negatieve associatieve betekenis
-> om staat tegen binnen- en buitenlandse vijanden te beschermen
 Uitgesproken gerichtheid op macht
= onethisch / immoreel streven naar en gebruik van macht
-> macht = doel, eigenbelang

Politiek als de organisatie binnen de staat
= Franse revolutie

 Einde 18e eeuw
 Nieuwe politieke stromingen
-> conservatisme


3

, -> liberalisme
-> later socialisme
 Organisatie binnen de staat = verlichtingsideaal
 Democratisering
-> steeds meer burgers uitspreken hoe samenleving eruit moet zien
-> niet alleen vorst en kleine elite
= brede lagen van de bevolking
-> burgers verdeeld en meediscussiëren aan debat
 Verschillende visies in samenleving
-> voorstellen en acties
 Ideologieën (nieuwe stromingen) moeten gerealiseerd worden
 Inrichting van de staat via realisatie van ideeën
 Wijzigende en veelzijdige inhoud en lading
 Einde grote ideologische tegenstellingen
= einde politiek

1.4. EEN POGING TOT SYNTHESE

Op zoek naar essentie van politiek

 Beheren van die samenleving
 Dwingende collectieve keuzes
 Macht
 Vreedzame oplossing van conflicten
 Spelregels en instellingen
 Conflicten ontstaan door uiteenlopende, tegengestelde posities, meningen en belangen + middelen te
schaars
 Belangenstrijd en ideeënstrijd
 Verschillende visies

Syntheseomschrijving: collectieve beslissingen m.b.t. samenwerking en conflict, geregeld via macht(s-
posities)

Politiek is een sociaal verschijnsel, d.w.z. dat het enkel kan bestaan in de verhoudingen en interacties
tussen mensen.
Politiek betreft zaken die voor een groep of collectiviteit als geheel geregeld worden. In het bijzonder heeft
politiek betrekking op vormen van samenwerking en conflict m.b.t. collectieve beslissingen, d.w.z.
beslissingen die in naam van en voor de hele gemeenschap genomen moeten worden om het samenleven
via bindende regels te ordenen.
Daartoe hebben zich specifieke instellingen en procedures ontwikkeld, alsook een politieke cultuur.
Essentieel voor deze gestolde vormen van besluitvorming en conflictbeheer is het gebruik van macht en dus
de ontwikkeling van machtsposities.
Politiek heeft een inzet, het gaat om de competitieve realisatie van doelen en de bescherming van belangen
in een omgeving van schaarste en onverenigbare doelen en criteria.
Deze inzet en de manier waarop collectieve conflicten via politiek optreden geregeld worden zijn het
product van materiële omstandigheden maar ook van verschillende en uiteenlopende, geïntegreerde
maatschappijanalyses, waarden en normen en politieke strategie. De laatstgenoemde instrueren politiek
gedrag en ondersteunen de creatie van belangen, doelstellingen en oplossingen.

1.5. POLITIEK EN CONFLICTEN

 Zonder conflicten, geen politiek
 politiek = vreedzame oplossing van conflicten
-> vele manieren om conflicten op te lossen

4