1a1. Kan de verschillende hoofdstromingen binnen de
groepsdynamica opnoemen en onderscheiden.
Veldtheorie (lewin)
Het gedrag van de groep is een gevolg van het karakter van de groepsleden en de
omgevingsfactoren. Bij deze omgevingsfactoren kan gedacht worden aan: het aantal groepsleden,
onzekerheid in de omgeving, doel van de groep etc.
Benadering uit de algemene psychologie (Bion, Thelen)
Opvattingen over menselijk gedrag. Hiertoe behoren: motivatietheorieën, de leertheorieën en de
waarnemingstheorieën.
Festingers cognitieve dissonantietheorie: Stelt dat ieder tot een samenhangend en consistent beeld
van de werkelijkheid wil komen. Festingers sociale vergelijkingstheorie.
Interactie theorie (Bales, Homans)
Deze theorie vat de groep op als een systeem van met elkaar in interactie verkerende individuen.
Interactieanalyse aan de hand van een nauwkeurig observatieschema. 2 Hoofdgebieden: taakgebied
en een sociaal-emotioneel gebied
BOB-model:
- Beeldvorming
- Oordeelsvorming
- Besluitvorming
Sociometrische theorie (Moreno)
Deze benadering richt zich vooral op de sociale aspecten van het groepsgebeuren, met name op de
emotionele kanten van de interpersoonlijke relaties tussen de groepsleden. Centraal in deze
benadering is de sociometrische onderzoeksmethode: groepsleden geven op een vragenlijst aan
welke andere groepsleden zij al dan niet als vrienden, partners, werkcollega’s en dergelijke verkiezen
in bepaalde gefingeerde situaties.
Psychoanalytische benadering (freud)
De psychoanalyse houdt zich vooral bezig met motivatieprocessen en afweermechanismen binnen
het individu. In de psychoanalyse geïnspireerde groepstheorieën wordt vaak een onderscheid
gemaakt tussen een manifest niveau en een latent niveau in groepen.
Manifeste niveau: bestaat uit het direct zichtbare gedrag.
Latente niveau: verwijst naar wat zich net onder deze ‘oppervlakte’ afspeelt, de‘verborgen
onderstroom’.
Systeemtheorie
De systeembenadering onderzoekt de verbanden tussen verschillende soorten ‘input’ en ‘output’ van
het systeem. Homeostase: via systeemregels kunnen groepen een relatief stabiel internevenwicht
opbouwen en handhaven. Vooral een evenwichtstheorie, die meer verduidelijkt hoe systemen zich
handhaven dan hoe ze veranderen.
,1a2. Herkennen en onderscheiden hoe groepen ontstaan en wat de
verschillen tussen groepen zijn (Cooley, Satre)
Ontstaan van groepen:
Lineaire model: De theorie die uitgaat van de verhouding tussen de taakaspecten en de sociaal-
emotionele aspecten.
Spiraalmodel: De theorie die uitgaat van de proceskant in groepen en de samenhang met de
individuele processen/dynamiek (geïnspireerd door de psychoanalyse).
Polariteitsmodel: De theorie die uitgaat van de spanningen tussen de zich steeds wisselende
polariteiten (bijv. de polariteit tussen rationaliteit en emotionaliteit)
Verschillende groepen volgens Cooley:
Primaire groepen; persoonlijke en intieme relaties in directe contactsituaties; jij/je
Secundaire groepen; koele, onpersoonlijke, rationele en formele contactsituaties; u/uw
Verschillende groepen volgens satré en pages:
Een groep is volgens Sartre vooral te herkennen aan de bijzondere aard van de relaties tussen de
leden:
1. Rechtstreekse communicatie
2. Besef van gemeenschappelijk belang en (eind)doel
3. Gezamenlijk vinden en vernieuwen van een organisatiestructuur om het doel te bereiken.
Pagès redeneert vanuit het geheel terug naar de individuen.
Er vallen (globaal) twee redenen te noemen waarom mensen lid worden van een groep.
1. Taakgerichte redenen
2. Sociaal-emotionele redenen
Taakgerichte redenen:
De groepsdoelen
De groepsactiviteiten
De verwachting via het groepslidmaatschap iets te kunnen bereiken
Deelname aan een groep is een middel (kosten-baten-analyse)
Sociaal-emotionele redenen:
Nabijheid, contact, gezelligheid en erkenning
Gelijkheid in verhoudingen, in eigenschappen, in opvattingen
Lichamelijke aantrekkelijkheid
Gemeenschappelijke rollen, woorden, lot, sympathie
Overeenstemming in groepswaarden en normen
Groepsklimaat
, 1b1. Kennis van de verschillende fasen en niveaus in groepen en kan
deze benoemen, onderscheiden van elkaar en toepassen
(Remmerswaal, Homans)
1. Voorfase. In deze fase wordt de groep gevormd, maar de groepsleden zijn hier niet bij. De
groepsleider is hier diagnosticus en ontwerper, de stijl is directief. Hij opereert vooral op
procedureniveau, inhoudsniveau en contextniveau.
2. De oriëntatiefase. In deze fase ontmoeten de groepsleden elkaar. Er is sprake van een directieve
en overtuigende leider. Het gaat nu vooral om inhouds- en procedureniveau. Er is ook sprake van
parallelle communicatie, dat heet ook wel pseudo interactie. Kern: inclusie
3. De machtsfase. In deze fase gaat het om de posities ten opzichte van elkaar, het gaat dus om
interactieniveau voornamelijk. De groepsleider is nu overtuigend en participerend als stijl. Hij
ondersteunt in de conflicten om eruit te komen, hij is procesbegeleider. Kern: controle
4. De acceptatiefase. In deze fase is er een vraag rondom afstand en toenadering. De groepsleider is
nu participerend en overtuigend van stijl. Kern: intimiteit en grenzen. Er is vooral aandacht voor het
bestaansniveau. De leider is vooral procesbegeleider en coach.
5. De autonome fase. In deze fase functioneert de groep in principe zelfstandig. De groepsleider
hanteert de delegerende en participerende stijl. Er is veel aandacht voor het bestaansniveau
wederom. De rol van de groepswerker is loods/gids. Kern: commitment.
6. De afrondingsfase. Hierin heb je het taakaspect = afronding en het sociaalemotionele niveau van
afscheid. De groepsleider heeft hier de rol van evaluator en transferbegeleider. De stijlen die hij
gebruikt zijn delegerend en overtuigend. Er wordt hier gewerkt op interactie-, bestaans- en
contextniveau. De kern is: exclusie en transfer.
Remmerswaal onderscheidt verschillende niveaus van communicatie, namelijk: Wat betreft
taakniveau: procedureniveau (hoe) en inhoudsniveau (wat). Wat betreft sociaal emotioneel niveau:
interactieniveau (tussen), bestaansniveau (binnen) En dan nog het contextniveau (omgeving, buiten)
Homans beschrijft de interactiehypothese, samen met Bales. Homans schrijft over het interne
systeem en het externe systeem. Het externe systeem is hoe de communicatie zou moeten lopen,
dus het formele systeem. Het externe systeem gaat om alles wat er gebeurt in de groep om ten
aanzien van de buitenwereld te kunnen voortbestaan. Hier is vooral aandacht voor WAT de groep
doet. Het informele systeem is hoe de communicatie daadwerkelijk loopt. Een andere term hiervoor
is ook wel het interne systeem. Het interne systeem gaat om alles wat er gebeurt in de groep die
voortvloeien uit het interne groepsfunctioneren. Hier is vooral aandacht voor HOE de groep
functioneert. Homans: indien er frequentie interacties zijn in het externe systeem, zal dit leiden tot
gevoelens van genegenheid wat op hun beurt leidt tot interacties wat basis wordt van het interne
systeem. Bales onderscheid 3 dingen in de interactieprocesanalyse: BOB. Namelijk; beeldvorming,
oordeelsvorming, besluitvorming.
Het is namelijk zo dat er in
de oriëntaefase vooral
groepsdynamica opnoemen en onderscheiden.
Veldtheorie (lewin)
Het gedrag van de groep is een gevolg van het karakter van de groepsleden en de
omgevingsfactoren. Bij deze omgevingsfactoren kan gedacht worden aan: het aantal groepsleden,
onzekerheid in de omgeving, doel van de groep etc.
Benadering uit de algemene psychologie (Bion, Thelen)
Opvattingen over menselijk gedrag. Hiertoe behoren: motivatietheorieën, de leertheorieën en de
waarnemingstheorieën.
Festingers cognitieve dissonantietheorie: Stelt dat ieder tot een samenhangend en consistent beeld
van de werkelijkheid wil komen. Festingers sociale vergelijkingstheorie.
Interactie theorie (Bales, Homans)
Deze theorie vat de groep op als een systeem van met elkaar in interactie verkerende individuen.
Interactieanalyse aan de hand van een nauwkeurig observatieschema. 2 Hoofdgebieden: taakgebied
en een sociaal-emotioneel gebied
BOB-model:
- Beeldvorming
- Oordeelsvorming
- Besluitvorming
Sociometrische theorie (Moreno)
Deze benadering richt zich vooral op de sociale aspecten van het groepsgebeuren, met name op de
emotionele kanten van de interpersoonlijke relaties tussen de groepsleden. Centraal in deze
benadering is de sociometrische onderzoeksmethode: groepsleden geven op een vragenlijst aan
welke andere groepsleden zij al dan niet als vrienden, partners, werkcollega’s en dergelijke verkiezen
in bepaalde gefingeerde situaties.
Psychoanalytische benadering (freud)
De psychoanalyse houdt zich vooral bezig met motivatieprocessen en afweermechanismen binnen
het individu. In de psychoanalyse geïnspireerde groepstheorieën wordt vaak een onderscheid
gemaakt tussen een manifest niveau en een latent niveau in groepen.
Manifeste niveau: bestaat uit het direct zichtbare gedrag.
Latente niveau: verwijst naar wat zich net onder deze ‘oppervlakte’ afspeelt, de‘verborgen
onderstroom’.
Systeemtheorie
De systeembenadering onderzoekt de verbanden tussen verschillende soorten ‘input’ en ‘output’ van
het systeem. Homeostase: via systeemregels kunnen groepen een relatief stabiel internevenwicht
opbouwen en handhaven. Vooral een evenwichtstheorie, die meer verduidelijkt hoe systemen zich
handhaven dan hoe ze veranderen.
,1a2. Herkennen en onderscheiden hoe groepen ontstaan en wat de
verschillen tussen groepen zijn (Cooley, Satre)
Ontstaan van groepen:
Lineaire model: De theorie die uitgaat van de verhouding tussen de taakaspecten en de sociaal-
emotionele aspecten.
Spiraalmodel: De theorie die uitgaat van de proceskant in groepen en de samenhang met de
individuele processen/dynamiek (geïnspireerd door de psychoanalyse).
Polariteitsmodel: De theorie die uitgaat van de spanningen tussen de zich steeds wisselende
polariteiten (bijv. de polariteit tussen rationaliteit en emotionaliteit)
Verschillende groepen volgens Cooley:
Primaire groepen; persoonlijke en intieme relaties in directe contactsituaties; jij/je
Secundaire groepen; koele, onpersoonlijke, rationele en formele contactsituaties; u/uw
Verschillende groepen volgens satré en pages:
Een groep is volgens Sartre vooral te herkennen aan de bijzondere aard van de relaties tussen de
leden:
1. Rechtstreekse communicatie
2. Besef van gemeenschappelijk belang en (eind)doel
3. Gezamenlijk vinden en vernieuwen van een organisatiestructuur om het doel te bereiken.
Pagès redeneert vanuit het geheel terug naar de individuen.
Er vallen (globaal) twee redenen te noemen waarom mensen lid worden van een groep.
1. Taakgerichte redenen
2. Sociaal-emotionele redenen
Taakgerichte redenen:
De groepsdoelen
De groepsactiviteiten
De verwachting via het groepslidmaatschap iets te kunnen bereiken
Deelname aan een groep is een middel (kosten-baten-analyse)
Sociaal-emotionele redenen:
Nabijheid, contact, gezelligheid en erkenning
Gelijkheid in verhoudingen, in eigenschappen, in opvattingen
Lichamelijke aantrekkelijkheid
Gemeenschappelijke rollen, woorden, lot, sympathie
Overeenstemming in groepswaarden en normen
Groepsklimaat
, 1b1. Kennis van de verschillende fasen en niveaus in groepen en kan
deze benoemen, onderscheiden van elkaar en toepassen
(Remmerswaal, Homans)
1. Voorfase. In deze fase wordt de groep gevormd, maar de groepsleden zijn hier niet bij. De
groepsleider is hier diagnosticus en ontwerper, de stijl is directief. Hij opereert vooral op
procedureniveau, inhoudsniveau en contextniveau.
2. De oriëntatiefase. In deze fase ontmoeten de groepsleden elkaar. Er is sprake van een directieve
en overtuigende leider. Het gaat nu vooral om inhouds- en procedureniveau. Er is ook sprake van
parallelle communicatie, dat heet ook wel pseudo interactie. Kern: inclusie
3. De machtsfase. In deze fase gaat het om de posities ten opzichte van elkaar, het gaat dus om
interactieniveau voornamelijk. De groepsleider is nu overtuigend en participerend als stijl. Hij
ondersteunt in de conflicten om eruit te komen, hij is procesbegeleider. Kern: controle
4. De acceptatiefase. In deze fase is er een vraag rondom afstand en toenadering. De groepsleider is
nu participerend en overtuigend van stijl. Kern: intimiteit en grenzen. Er is vooral aandacht voor het
bestaansniveau. De leider is vooral procesbegeleider en coach.
5. De autonome fase. In deze fase functioneert de groep in principe zelfstandig. De groepsleider
hanteert de delegerende en participerende stijl. Er is veel aandacht voor het bestaansniveau
wederom. De rol van de groepswerker is loods/gids. Kern: commitment.
6. De afrondingsfase. Hierin heb je het taakaspect = afronding en het sociaalemotionele niveau van
afscheid. De groepsleider heeft hier de rol van evaluator en transferbegeleider. De stijlen die hij
gebruikt zijn delegerend en overtuigend. Er wordt hier gewerkt op interactie-, bestaans- en
contextniveau. De kern is: exclusie en transfer.
Remmerswaal onderscheidt verschillende niveaus van communicatie, namelijk: Wat betreft
taakniveau: procedureniveau (hoe) en inhoudsniveau (wat). Wat betreft sociaal emotioneel niveau:
interactieniveau (tussen), bestaansniveau (binnen) En dan nog het contextniveau (omgeving, buiten)
Homans beschrijft de interactiehypothese, samen met Bales. Homans schrijft over het interne
systeem en het externe systeem. Het externe systeem is hoe de communicatie zou moeten lopen,
dus het formele systeem. Het externe systeem gaat om alles wat er gebeurt in de groep om ten
aanzien van de buitenwereld te kunnen voortbestaan. Hier is vooral aandacht voor WAT de groep
doet. Het informele systeem is hoe de communicatie daadwerkelijk loopt. Een andere term hiervoor
is ook wel het interne systeem. Het interne systeem gaat om alles wat er gebeurt in de groep die
voortvloeien uit het interne groepsfunctioneren. Hier is vooral aandacht voor HOE de groep
functioneert. Homans: indien er frequentie interacties zijn in het externe systeem, zal dit leiden tot
gevoelens van genegenheid wat op hun beurt leidt tot interacties wat basis wordt van het interne
systeem. Bales onderscheid 3 dingen in de interactieprocesanalyse: BOB. Namelijk; beeldvorming,
oordeelsvorming, besluitvorming.
Het is namelijk zo dat er in
de oriëntaefase vooral
