Samenvatting Risico en Rapportage
Lijst met afkortingen
Afkorti Betekenis
ng
BOC Basisoverlegcomité, alternatieve benaming voor CPBW
CEO Chief Executieve Officier
COSO Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway
Commision
CPBW Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk
DESTEP Model om ontwikkelingen in omgeving te analyseren op
demografisch, ecologisch, sociaal, technologisch, economisch
en politiek terrein
DRBS Dynamisch risicobeheersingssysteem
EDPBW Externe Dienst voor Preventie en Bescherming op het Werk
ERM Enterprise Risk Management
EU- Europees Agentschap voor de Veiligheid en Gezondheid op het
OSHA Werk
FMEA Failure Mode and Effects Analysis
HAZOP HAZard and Operabilitiy study
IDPBW Interne Dienst voor Preventie en Bescherming op het Werk
ISO International Organization for Standardisation/Internationale
Organisatie voor Standaardisatie
KMO Kleine- en Middelgrote Ondernemingen
MUOPO Mens, Uitrusting, Omgeving, Product en Organisatie
OiRA Online interactive Risk Assessment
OSHA Occupational Safety and Health Administration
PDCA Plan-Do-Check-Act, kwaliteitscirkel van Deming
RI & E Risico- inventarisatie en Evaluatie
SARIER Systematische Analyse Risico Inventarisatie Evaluatie en
Registratie
SMART Voorwaarden waaraan doelstellingen moeten voldoen in een
GPP, Specifiek, Meetbaar, Aanvaardbaar, Realistisch,
Tijdsgebonden
SWOT Strenghts (sterktes), Weakness(aandachtspunten),
Opportunities (kansen) en Threats (bedreigingen)
VUCA Acroniem dat de huidige ontwikkelingen op wereldvlak
kenmerkt met Volatile (snel veranderend), Uncertain
(onzeker), Complex (complex), Ambiguous (vaag,
dubbelzinnig)
Bedrijfscontext VUCA
Na de Tweede Wereldoorlog hebben maatschappelijke en technologische
ontwikkelingen het leven verbeterd, maar ook gezorgd voor grotere
complexiteit en omvang van risico’s. Zowel mensen als ondernemingen
worden hierdoor sterker blootgesteld aan bedreigingen voor hun doelen,
middelen en acticiteiten.
,De Global Risk Management Survey (AON 2017) toont dat slechts 27% van
de bedrijven hun belangrijkste risico’s onder controle heeft (laagste cijfer
sinds 2007). Dit toont aan dat veel ondermeningen onvoldoende
voorbereizijn op risico’s, zelfs na eerdere crisissen.
Volgens Vroom opereren organisaties in een turbulente VUCA-context,
waarin volatiliteit, onzekerheid, complexiteit en ambuguïteit centraal
staan. Bedrijven moeten daarom niet alleen goed zijn, maar vooral anders
en proactief inspelen op voortdurende veranderingen.
Kortom: VUCA beschrijft een wereld waarin organisaties continu moeten
anticiperen, aanpassen en flexibel handelen om risico’s en uitdagingen te
beheersen.
Voorbeelden van ontwikkelingen
- De gebeurtenissen op de financiële markten en de daaraan verwante
financiële en economische crisis
- De steeds grotere mogelijkheden op het gebied van informatie- en
computertechnologie zoals internet, e-commerce en sociale media
- De (mede hierdoor) toenemende beschikbaarheid van
(gecombineerde) informatie en kennis
- Steeds toegankelijker wordende opinies en vergelijkingen,
bijvoorbeeld over de kwaliteit van producten en/of dienstverlening
- Steeds strengere wet- en regelgeving, inclusief administratieve
verplichtingen waaraan bedrijven moeten voldoen
- Meer nadruk op transparantie en het afleggen van verantwoording
door bestuurders bijvoorbeeld bij corporate governance en
maatschappelijk verantwoord ondernemen
- De steeds grotere noodzaak tot (veelal kapitaalintensieve)
investeringen in bijvoorbeeld automatiseren en mechaniseren van
productieprocessen en de noodzaak tot schaalvergroting
- De internationalisatie van ondernemingen, door het wegvallen van
Europese grenzen
- Dreiging van het uitbreken van pandemieën zoals varkenspest,
vogelgroep en Mexicaanse groep met mogelijk grote gevolgen voor de
bezetting binnen eigen onderneming, maar ook bij die van
leveranciers, afnemers en andere zakenpartners
Wat-als scenarios en andere vaardigheden
In een VUCA-wereld zijn de toekomst en risico’s onvoorspelbaar. Daarom
zijn wat-als scenarios belangrijk: ze helpen organisaties vooruit te denken,
meerdere mogelijke ontwikkelingen door te spelen en beter voorbereid te
zijn op onverwachte gebeurtenissen.
Daarnaast zijn andere vaardigheden essentieel, zoals proactief handelen,
veerkracht tonene, flexibel schakelen en effectief prioriteren van
informatie. Samen zorgen deze vaardigheden ervoor dat een organisatie
niet alleen reageert op veranderingen, maar ook kansen bennut en
bedreigingen beheerst.
,VUCA-oplossingen
Volatile Vision Een heldere visie formuleren en
delen, waarbij rekening wordt
gehouden met de andere VUCA
aspecten en oplossingen.
Uncertain Understanding Proberen de organisatie en haar
context te begrijpen, samenhang
zien, voeling met de omgeving
hebben en begrijpen van
waardestromen.
Complex Clarity Helderheid verschaffen en inzicht
verkrijgen in strategische en
operationele risico’s.
Ambiguous Agility Flexibiliteit en veerkracht inbouwen
om adequaat op risicosituaties te
reageren.
Begrippenkader
Risico: Er is geen eenduidige definitie van risico, de betekenis en
meetmethode verschillen per sector (kwantitatief of kwalitatief kijken).
In veel definities vinden we de combinatie terug tussen de mogelijkheid of
kans dat een ongewenste gebeurtenis optreedt en het gevaar voor verlies
of schade. De Dikke van Dale omschrijft risico als ‘Gevaar voor schade of
verlies’.
- Gevaar verwijst naar onzekerheid over de uitkomst. Onzekerheid is
dan ook een vereiste om een gebeurtenis als risico te benoemen.
- Schade of verlies toont dat we met risico’s focussen op een
gebeurtenis met een negatieve uitkomst.
Risico – wet welzijn op het werk: De waarschijnlijkheid dat de schade
of de aantasting van het welzijn van de werknemers zich in bepaalde
gebruiksomstandigheden of door blootstelling aan een gevaar voordiet en
de mogelijke omvang van die schade of aantasting.
- Gevaar: De intrinsieke eigenschap of het intrinsiek vermogen van
inzonderheid een voorwerp, een stof, een proces of een situatie die
schade kan veroorzaken of het welzijn van de werknemer kan
bedreigen.
o Het intrinsieke gevaar van een chemisch product (toxisch,
schadelijk, bijtend, gevaarlijk voor het milieu) vermeld op het
etiket. Ook al zit het toxische product in een afgesloten
verpakking achter slot en grendel, het gevaarlijk karakter blijft
bestaan.
o Voorbeelden van schade hierbij zijn vergiftiging en chemische
brandwonden.
, o Een gevaar wordt een risico als er blootstelling aan het gevaar
mogelijk is, als de kans bestaat dat er daadwerkelijk schade
optreedt.
- Blootstelling: De mensen, infrastructuur, planten of milieu die door
contract met het gevaar worden bedreigd. Door de duur, frequentie en
intensiteit te beïnvloeden, wijzigt de blootstelling.
o Een toxisch product houdt gevaar in. De werknemer kan met dit
prodcut in contact komen tijdens het gebruik ervan. Door deze
blootstelling dreigt de gezondheid van de werknemer te worden
aangetast.
- Schade of aantasting van het welzijn: Het nadeel dat iets of iemand
ondervindt. Bij werknemers denken we dan aan arbeidsongevallen,
beroepsziekten, stress, burn-out, maar ook andere schadevormen
(diefstal, vandalisme, milieuvervuiling, stilstand machine) mogen we
niet uit het oog verliezen.
o Voorbeeld van de leeuw: De leeuw zelf is het gevaar, hij kan
mensen ernstig verwonden of doden. Risico ontstaat pas als er
blootstelling is, dus wanneer iemand daadwerkelijk in contact
komt met de leeuw. In een dierentuin is het risico minimaal omdat
de leeuw opgesloten zit (collectieve beschermingsmaatregel). Het
gevaar blijft, maar de kans op schade is bijna nul.
- Dus risico is dan de combinatie van de waarschijnlijkheid van
blootstelling aan het gevaar (kans) en de omvang van de schade of
aantasting (effect).
o Risico= kans x effect.
- Risico is bijgevolg ook de mogelijkheid dat positieve verwachtingen
niet in vervulling gaan, onder bepaalde omstandigheden, in een
gegeven periode.
- Dus risico omvat niet alleen negatieve gevolgen, maar ook de
mogelijkheid dat positieve verwachtingen niet uitkomen. Steeds meer
organisaties benutten dit door zowel risico’s als kansen te
inventariseren in een risico- en kansendossier.
Risicofactoren
Risico’s zijn interne en externe factoren, die de realisatie van de
organisatiedoelstellingen kunnen belemmeren en bijgevolg ook de
kwaliteit van producten en diensten kunnen beïnvloeden of bedreigen.
Een risicofactor is dus elke factor die het risico kan beïnvloeden. Het is in
principe een veranderlijke parameter, wat een preventiebeleid mogelijk
maakt en worden vaak ingedeeld in financiële, strategische en
operationele risico’s afhankelijk van verantwoordelijkheden en
beheersbaarheid.
Voorbeelden van Risicofactoren:
Domein Voorbeeld Risicofactor
Biologie Bacterie, epidemie/pandemie
Chemie Brand, luchtvervuiling, ontploffing
Lijst met afkortingen
Afkorti Betekenis
ng
BOC Basisoverlegcomité, alternatieve benaming voor CPBW
CEO Chief Executieve Officier
COSO Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway
Commision
CPBW Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk
DESTEP Model om ontwikkelingen in omgeving te analyseren op
demografisch, ecologisch, sociaal, technologisch, economisch
en politiek terrein
DRBS Dynamisch risicobeheersingssysteem
EDPBW Externe Dienst voor Preventie en Bescherming op het Werk
ERM Enterprise Risk Management
EU- Europees Agentschap voor de Veiligheid en Gezondheid op het
OSHA Werk
FMEA Failure Mode and Effects Analysis
HAZOP HAZard and Operabilitiy study
IDPBW Interne Dienst voor Preventie en Bescherming op het Werk
ISO International Organization for Standardisation/Internationale
Organisatie voor Standaardisatie
KMO Kleine- en Middelgrote Ondernemingen
MUOPO Mens, Uitrusting, Omgeving, Product en Organisatie
OiRA Online interactive Risk Assessment
OSHA Occupational Safety and Health Administration
PDCA Plan-Do-Check-Act, kwaliteitscirkel van Deming
RI & E Risico- inventarisatie en Evaluatie
SARIER Systematische Analyse Risico Inventarisatie Evaluatie en
Registratie
SMART Voorwaarden waaraan doelstellingen moeten voldoen in een
GPP, Specifiek, Meetbaar, Aanvaardbaar, Realistisch,
Tijdsgebonden
SWOT Strenghts (sterktes), Weakness(aandachtspunten),
Opportunities (kansen) en Threats (bedreigingen)
VUCA Acroniem dat de huidige ontwikkelingen op wereldvlak
kenmerkt met Volatile (snel veranderend), Uncertain
(onzeker), Complex (complex), Ambiguous (vaag,
dubbelzinnig)
Bedrijfscontext VUCA
Na de Tweede Wereldoorlog hebben maatschappelijke en technologische
ontwikkelingen het leven verbeterd, maar ook gezorgd voor grotere
complexiteit en omvang van risico’s. Zowel mensen als ondernemingen
worden hierdoor sterker blootgesteld aan bedreigingen voor hun doelen,
middelen en acticiteiten.
,De Global Risk Management Survey (AON 2017) toont dat slechts 27% van
de bedrijven hun belangrijkste risico’s onder controle heeft (laagste cijfer
sinds 2007). Dit toont aan dat veel ondermeningen onvoldoende
voorbereizijn op risico’s, zelfs na eerdere crisissen.
Volgens Vroom opereren organisaties in een turbulente VUCA-context,
waarin volatiliteit, onzekerheid, complexiteit en ambuguïteit centraal
staan. Bedrijven moeten daarom niet alleen goed zijn, maar vooral anders
en proactief inspelen op voortdurende veranderingen.
Kortom: VUCA beschrijft een wereld waarin organisaties continu moeten
anticiperen, aanpassen en flexibel handelen om risico’s en uitdagingen te
beheersen.
Voorbeelden van ontwikkelingen
- De gebeurtenissen op de financiële markten en de daaraan verwante
financiële en economische crisis
- De steeds grotere mogelijkheden op het gebied van informatie- en
computertechnologie zoals internet, e-commerce en sociale media
- De (mede hierdoor) toenemende beschikbaarheid van
(gecombineerde) informatie en kennis
- Steeds toegankelijker wordende opinies en vergelijkingen,
bijvoorbeeld over de kwaliteit van producten en/of dienstverlening
- Steeds strengere wet- en regelgeving, inclusief administratieve
verplichtingen waaraan bedrijven moeten voldoen
- Meer nadruk op transparantie en het afleggen van verantwoording
door bestuurders bijvoorbeeld bij corporate governance en
maatschappelijk verantwoord ondernemen
- De steeds grotere noodzaak tot (veelal kapitaalintensieve)
investeringen in bijvoorbeeld automatiseren en mechaniseren van
productieprocessen en de noodzaak tot schaalvergroting
- De internationalisatie van ondernemingen, door het wegvallen van
Europese grenzen
- Dreiging van het uitbreken van pandemieën zoals varkenspest,
vogelgroep en Mexicaanse groep met mogelijk grote gevolgen voor de
bezetting binnen eigen onderneming, maar ook bij die van
leveranciers, afnemers en andere zakenpartners
Wat-als scenarios en andere vaardigheden
In een VUCA-wereld zijn de toekomst en risico’s onvoorspelbaar. Daarom
zijn wat-als scenarios belangrijk: ze helpen organisaties vooruit te denken,
meerdere mogelijke ontwikkelingen door te spelen en beter voorbereid te
zijn op onverwachte gebeurtenissen.
Daarnaast zijn andere vaardigheden essentieel, zoals proactief handelen,
veerkracht tonene, flexibel schakelen en effectief prioriteren van
informatie. Samen zorgen deze vaardigheden ervoor dat een organisatie
niet alleen reageert op veranderingen, maar ook kansen bennut en
bedreigingen beheerst.
,VUCA-oplossingen
Volatile Vision Een heldere visie formuleren en
delen, waarbij rekening wordt
gehouden met de andere VUCA
aspecten en oplossingen.
Uncertain Understanding Proberen de organisatie en haar
context te begrijpen, samenhang
zien, voeling met de omgeving
hebben en begrijpen van
waardestromen.
Complex Clarity Helderheid verschaffen en inzicht
verkrijgen in strategische en
operationele risico’s.
Ambiguous Agility Flexibiliteit en veerkracht inbouwen
om adequaat op risicosituaties te
reageren.
Begrippenkader
Risico: Er is geen eenduidige definitie van risico, de betekenis en
meetmethode verschillen per sector (kwantitatief of kwalitatief kijken).
In veel definities vinden we de combinatie terug tussen de mogelijkheid of
kans dat een ongewenste gebeurtenis optreedt en het gevaar voor verlies
of schade. De Dikke van Dale omschrijft risico als ‘Gevaar voor schade of
verlies’.
- Gevaar verwijst naar onzekerheid over de uitkomst. Onzekerheid is
dan ook een vereiste om een gebeurtenis als risico te benoemen.
- Schade of verlies toont dat we met risico’s focussen op een
gebeurtenis met een negatieve uitkomst.
Risico – wet welzijn op het werk: De waarschijnlijkheid dat de schade
of de aantasting van het welzijn van de werknemers zich in bepaalde
gebruiksomstandigheden of door blootstelling aan een gevaar voordiet en
de mogelijke omvang van die schade of aantasting.
- Gevaar: De intrinsieke eigenschap of het intrinsiek vermogen van
inzonderheid een voorwerp, een stof, een proces of een situatie die
schade kan veroorzaken of het welzijn van de werknemer kan
bedreigen.
o Het intrinsieke gevaar van een chemisch product (toxisch,
schadelijk, bijtend, gevaarlijk voor het milieu) vermeld op het
etiket. Ook al zit het toxische product in een afgesloten
verpakking achter slot en grendel, het gevaarlijk karakter blijft
bestaan.
o Voorbeelden van schade hierbij zijn vergiftiging en chemische
brandwonden.
, o Een gevaar wordt een risico als er blootstelling aan het gevaar
mogelijk is, als de kans bestaat dat er daadwerkelijk schade
optreedt.
- Blootstelling: De mensen, infrastructuur, planten of milieu die door
contract met het gevaar worden bedreigd. Door de duur, frequentie en
intensiteit te beïnvloeden, wijzigt de blootstelling.
o Een toxisch product houdt gevaar in. De werknemer kan met dit
prodcut in contact komen tijdens het gebruik ervan. Door deze
blootstelling dreigt de gezondheid van de werknemer te worden
aangetast.
- Schade of aantasting van het welzijn: Het nadeel dat iets of iemand
ondervindt. Bij werknemers denken we dan aan arbeidsongevallen,
beroepsziekten, stress, burn-out, maar ook andere schadevormen
(diefstal, vandalisme, milieuvervuiling, stilstand machine) mogen we
niet uit het oog verliezen.
o Voorbeeld van de leeuw: De leeuw zelf is het gevaar, hij kan
mensen ernstig verwonden of doden. Risico ontstaat pas als er
blootstelling is, dus wanneer iemand daadwerkelijk in contact
komt met de leeuw. In een dierentuin is het risico minimaal omdat
de leeuw opgesloten zit (collectieve beschermingsmaatregel). Het
gevaar blijft, maar de kans op schade is bijna nul.
- Dus risico is dan de combinatie van de waarschijnlijkheid van
blootstelling aan het gevaar (kans) en de omvang van de schade of
aantasting (effect).
o Risico= kans x effect.
- Risico is bijgevolg ook de mogelijkheid dat positieve verwachtingen
niet in vervulling gaan, onder bepaalde omstandigheden, in een
gegeven periode.
- Dus risico omvat niet alleen negatieve gevolgen, maar ook de
mogelijkheid dat positieve verwachtingen niet uitkomen. Steeds meer
organisaties benutten dit door zowel risico’s als kansen te
inventariseren in een risico- en kansendossier.
Risicofactoren
Risico’s zijn interne en externe factoren, die de realisatie van de
organisatiedoelstellingen kunnen belemmeren en bijgevolg ook de
kwaliteit van producten en diensten kunnen beïnvloeden of bedreigen.
Een risicofactor is dus elke factor die het risico kan beïnvloeden. Het is in
principe een veranderlijke parameter, wat een preventiebeleid mogelijk
maakt en worden vaak ingedeeld in financiële, strategische en
operationele risico’s afhankelijk van verantwoordelijkheden en
beheersbaarheid.
Voorbeelden van Risicofactoren:
Domein Voorbeeld Risicofactor
Biologie Bacterie, epidemie/pandemie
Chemie Brand, luchtvervuiling, ontploffing
