Hoofdstuk 5 | Geletterdheid:
Lezen
Portaal
5.1 Achtergronden
5.1.1 Het belang van lezen
Maatschappelijke , culturele en persoonlijke belangen
Om volwaardig deel te kunnen uitmaken van de maatschappij moet je alle verschillende soorten
teksten (boeken, websites, reclame etc.) kunnen gebruiken en begrijpen.
Nederland kent nog steeds veel functioneel analfabeten of laaggeletterden: mensen die de teksten
die ze geacht worden te kunnen lezen niet of nauwelijks begrijpen.
Waarom lezen?
Drie redenen om te lezen:
- Kunnen leren;
- Kunnen deelnemen aan de maatschappij;
- Kunnen genieten van lezen
Dus: lezers willen begrijpen wat ze lezen omdat ze dat nodig hebben om andere doelen te bereiken.
Lezen en andere taalvaardigheden
Taalvaardigheden:
lezen en luisteren (receptieve vaardigheden)
spreken en schrijven (productieve vaardigheden)
- Expressieve functie (jezelf uiten)
- Communicatieve functie (communiceren met anderen)
- conceptualiserende functie (greep krijgen op de wereld om je heen)
Taalbeschouwing, woordenschat en spelling staan in dienst van deze vaardigheden.
Verschillen:
Bij lezen en schrijven is de gesprekspartner afwezig.
Het taalgebruik in geschreven teksten is formeler.
Modellen van het leerproces
- Bottom-upmodel
Lezen verloopt van lagere-ordeprocessen (letter- en woordherkenning) naar hogere-ordeprocessen
(begrip). De visuele informatie (letters, woorden) wordt herkend doordat de lezer gebruikmaakt van
onderscheidende kenmerken van die letters (visuele discriminatie). Deze informatie wordt
gekoppeld aan een klank (teken-klankkoppeling). Hierna wordt er een betekenis aan gekoppeld.
Geoefende lezers slaan de teken-klankkoppeling over en gebruiken deze alleen bij onbekende
woorden.
Dit model verklaart niet hoe het mogelijk is dat bestaande woorden eerder herkend worden dan
onzinwoorden en dat goed voorlezen pas mogelijk is als een zin goed begrepen is.
- Top-downmodel
Lezen verloopt van hogere-ordeprocessen naar lagere-ordeprocessen. Op basis van visuele
informatie activeert de lezer zijn eerder opgedane kennis en vormt hij tijdens het lezen
verwachtingen (hypotheses) over het verdere verloop. (Ik moet mijn lekke band nog ….. (plakken)).
, Dit model verklaart waarom een lezer een tekst over een bekend onderwerp (zoals banden plakken)
sneller kan lezen dan een tekst over een onderwerp waarmee hij onbekend is.
- Interactieve model
De lagere-ordeprocessen en hogere-ordeprocessen beïnvloeden elkaar. Een goed verlopend
woordherkenningsproces zorgt ervoor dat begrip gemakkelijker tot stand komt, terwijl door hogere-
ordeprocessen (kennis van de taal en de wereld) die herkenning sneller tot stand komt.
Dit verklaart beter dan de twee modellen hierboven de cognitieve belasting die mensen ervaren bij
een moeilijke tekst. Dit model is het meest realistisch.
Wat doet een geoefend lezer als hij leest?
- Hij heeft een leesdoel en zoekt een tekst die hij kan gebruiken om dit doel te halen.
- Hij maakt gebruik van aanwijzingen rondom de tekst (illustraties, bron van de tekst) om in
te schatten of de tekst geschikt is.
- Hij roept eerder verworven kennis op over het onderwerp die van pas kan komen.
- Hij kiest voor een bepaalde leesmanier. (zoekend lezen, nauwkeurig lezen etc.)
- Hij maakt al lezend steeds gebruik van zijn kennis van de taal. Door woorden snel de
herkennen kan hij het verloop van de tekst voorspellen en hoef je niet alles apart te lezen.
- Hij gaat tijdens het lezen na of hij de tekst nog steeds begrijpt (monitoren). Als je
verwachtingen van de tekst niet meer kloppen, moet je nauwkeuriger gaan lezen.
- Hij bepaalt na het lezen of zijn leesdoel bereikt is. Zo niet, hoe komt dit?
5.1.2 De rol van de school
Kennis van de taal
- Orthografische kennis en fonologische kennis: letterkennis en weten hoe je letters verklankt
- Morfologische kennis: de opbouw van woorden en de betekenis van een onbekend woord
afleiden door middel van bekende woorden
- Semantische kennis: als je semantische kennis hebt weet je dat er woorden zijn die
verwijzen naar iets uit de werkelijkheid (boom) en woorden die alleen grammaticale
betekenis hebben (omdat)
- Syntactische kennis: gebruik maken van grammaticale kennis om betekenis toe te kennen
aan een tekst
- Tekstuele kennis en pragmatische kennis: weten welke tekstsoort het is en welke functie de
tekst dus zal hebben
Kennis van de wereld
Het soort kennis dat je nodig hebt om deze zinnen te kunnen interpreteren en daarmee de reacties
van het publiek te kunnen begrijpen, noemen we kennis van de wereld. Je gebruikt dus je
voorkennis om een tekst te kunnen begrijpen.
Motivatie
Kinderen motiveren is ook een belangrijke rol van de school. Lezen en schrijven maakt een groot deel
uit van het leven van de kinderen en hierdoor gaan ze ook eigen doelen stellen.
5.2 Visies
Technisch lezen
Leerlingen moeten de techniek van het lezen (de letter-klankkoppeling) onder de knie krijgen. In het
begin gebeurt dit met losse letters en woorden, daarna met eenvoudige teksten. Om dit te toetsen
lezen de kinderen losse woorden of korte teksten en hiermee wordt het niveau bepaald.
Manieren voor technisch lezen:
- Aan de hand van een methode
Lezen
Portaal
5.1 Achtergronden
5.1.1 Het belang van lezen
Maatschappelijke , culturele en persoonlijke belangen
Om volwaardig deel te kunnen uitmaken van de maatschappij moet je alle verschillende soorten
teksten (boeken, websites, reclame etc.) kunnen gebruiken en begrijpen.
Nederland kent nog steeds veel functioneel analfabeten of laaggeletterden: mensen die de teksten
die ze geacht worden te kunnen lezen niet of nauwelijks begrijpen.
Waarom lezen?
Drie redenen om te lezen:
- Kunnen leren;
- Kunnen deelnemen aan de maatschappij;
- Kunnen genieten van lezen
Dus: lezers willen begrijpen wat ze lezen omdat ze dat nodig hebben om andere doelen te bereiken.
Lezen en andere taalvaardigheden
Taalvaardigheden:
lezen en luisteren (receptieve vaardigheden)
spreken en schrijven (productieve vaardigheden)
- Expressieve functie (jezelf uiten)
- Communicatieve functie (communiceren met anderen)
- conceptualiserende functie (greep krijgen op de wereld om je heen)
Taalbeschouwing, woordenschat en spelling staan in dienst van deze vaardigheden.
Verschillen:
Bij lezen en schrijven is de gesprekspartner afwezig.
Het taalgebruik in geschreven teksten is formeler.
Modellen van het leerproces
- Bottom-upmodel
Lezen verloopt van lagere-ordeprocessen (letter- en woordherkenning) naar hogere-ordeprocessen
(begrip). De visuele informatie (letters, woorden) wordt herkend doordat de lezer gebruikmaakt van
onderscheidende kenmerken van die letters (visuele discriminatie). Deze informatie wordt
gekoppeld aan een klank (teken-klankkoppeling). Hierna wordt er een betekenis aan gekoppeld.
Geoefende lezers slaan de teken-klankkoppeling over en gebruiken deze alleen bij onbekende
woorden.
Dit model verklaart niet hoe het mogelijk is dat bestaande woorden eerder herkend worden dan
onzinwoorden en dat goed voorlezen pas mogelijk is als een zin goed begrepen is.
- Top-downmodel
Lezen verloopt van hogere-ordeprocessen naar lagere-ordeprocessen. Op basis van visuele
informatie activeert de lezer zijn eerder opgedane kennis en vormt hij tijdens het lezen
verwachtingen (hypotheses) over het verdere verloop. (Ik moet mijn lekke band nog ….. (plakken)).
, Dit model verklaart waarom een lezer een tekst over een bekend onderwerp (zoals banden plakken)
sneller kan lezen dan een tekst over een onderwerp waarmee hij onbekend is.
- Interactieve model
De lagere-ordeprocessen en hogere-ordeprocessen beïnvloeden elkaar. Een goed verlopend
woordherkenningsproces zorgt ervoor dat begrip gemakkelijker tot stand komt, terwijl door hogere-
ordeprocessen (kennis van de taal en de wereld) die herkenning sneller tot stand komt.
Dit verklaart beter dan de twee modellen hierboven de cognitieve belasting die mensen ervaren bij
een moeilijke tekst. Dit model is het meest realistisch.
Wat doet een geoefend lezer als hij leest?
- Hij heeft een leesdoel en zoekt een tekst die hij kan gebruiken om dit doel te halen.
- Hij maakt gebruik van aanwijzingen rondom de tekst (illustraties, bron van de tekst) om in
te schatten of de tekst geschikt is.
- Hij roept eerder verworven kennis op over het onderwerp die van pas kan komen.
- Hij kiest voor een bepaalde leesmanier. (zoekend lezen, nauwkeurig lezen etc.)
- Hij maakt al lezend steeds gebruik van zijn kennis van de taal. Door woorden snel de
herkennen kan hij het verloop van de tekst voorspellen en hoef je niet alles apart te lezen.
- Hij gaat tijdens het lezen na of hij de tekst nog steeds begrijpt (monitoren). Als je
verwachtingen van de tekst niet meer kloppen, moet je nauwkeuriger gaan lezen.
- Hij bepaalt na het lezen of zijn leesdoel bereikt is. Zo niet, hoe komt dit?
5.1.2 De rol van de school
Kennis van de taal
- Orthografische kennis en fonologische kennis: letterkennis en weten hoe je letters verklankt
- Morfologische kennis: de opbouw van woorden en de betekenis van een onbekend woord
afleiden door middel van bekende woorden
- Semantische kennis: als je semantische kennis hebt weet je dat er woorden zijn die
verwijzen naar iets uit de werkelijkheid (boom) en woorden die alleen grammaticale
betekenis hebben (omdat)
- Syntactische kennis: gebruik maken van grammaticale kennis om betekenis toe te kennen
aan een tekst
- Tekstuele kennis en pragmatische kennis: weten welke tekstsoort het is en welke functie de
tekst dus zal hebben
Kennis van de wereld
Het soort kennis dat je nodig hebt om deze zinnen te kunnen interpreteren en daarmee de reacties
van het publiek te kunnen begrijpen, noemen we kennis van de wereld. Je gebruikt dus je
voorkennis om een tekst te kunnen begrijpen.
Motivatie
Kinderen motiveren is ook een belangrijke rol van de school. Lezen en schrijven maakt een groot deel
uit van het leven van de kinderen en hierdoor gaan ze ook eigen doelen stellen.
5.2 Visies
Technisch lezen
Leerlingen moeten de techniek van het lezen (de letter-klankkoppeling) onder de knie krijgen. In het
begin gebeurt dit met losse letters en woorden, daarna met eenvoudige teksten. Om dit te toetsen
lezen de kinderen losse woorden of korte teksten en hiermee wordt het niveau bepaald.
Manieren voor technisch lezen:
- Aan de hand van een methode
