Samenvatting literatuur
Formeel strafrecht 2022-2023
Carmen Faber (2687735)
Hoorcollege 1
Boek: 1.3 t/m 1.5, 2.1, 2.3, 2.6 t/m 2.9, 3.2, 3.3 (p. 66-69), 5.6, 9.1 t/m vroegsporing, 9.2, 9.3,
12.9
1.3
Strafproces als schakel tussen feit en reactie
Functionarissen met bevoegdheden
Strafwet toepassen op schuldigen en de toepassing op onschuldigen vermijden
Bevoegdheden zijn geclausuleerd:
Alleen aan bepaalde functionarissen toegekend
In bepaalde gevallen laten hanteren
Grond waarop toegepast moet worden aangeven
Aan bepaalde termijnen verbinden
Kent ook beperkingen
2 aspecten strafprocesrecht verbondenheid en conflict:
Bevoegdheidstoedeling
o Impliceert beperkingen
Begrenzing bevoegdheid
o Ruime bevoegdheden zijn strijdig met belangen burgers die hieraan worden
onderworpen
Conflict strijdigheid belangen overheid vs. belangen individu bij ruime toedeling
bevoegdheden
Oplossing 1: alleen de noodzakelijke macht toekennen en dit aan beperkingen binden
Oplossing 2: alle bevoegdheden verlenen uit vertrouwen en de uitoefening ervan
onder controle stellen
Accusatoir proces = twee gelijkwaardige partijen strijden met elkaar ten overstaan van een
lijdelijke, passieve rechter die zich beperkt tot vervulling van de rol van scheidsrechter: hij
ziet toe dat de partijen de regels van het processuele spel in acht nemen, maar verder laat hij
de zaken aan hen over.
Inquisitoir proces = justitie is actief opzoek naar de waarheid. Een beschuldiger en vervolger
staan tegenover elkaar. De beschuldigde is object van onderzoek.
Justitiële autoriteiten zijn bekleed met bevoegdheden die inbreuk maken op
normaliter door het recht gewaarborgde rechten.
Het strafproces is gematigd accusatoir:
, Dwangmiddelen mogen toegepast worden, hij mag beschuldigd en gesanctioneerd
worden (het omgekeerde kan niet).
Verdachte is in beginfase object van onderzoek: inquisitoir
Onderzoek ter terechtzitting: accusatoir
o Geen gelijke procespartijen (verdachte vs. OM)
o Voorzichtigheid bevoegdheidstoedeling
Verdachte blijft burger en oog op onschuldpresumptie
Waarheidsvinding komt beter naar voren in een accusatoir proces
Constante overweging of het strafproces behoefte heeft aan nieuwe bevoegdheden en onder
welke voorwaarden en met welke waarborgen voor de betrokken burger die zouden worden
toebedeeld.
De grenzen aan het stelsel waarbinnen de strafvordering moet functioneren worden
ontleend aan mensenrechtenverdragen. Ook ongeschreven recht stelt grenzen.
Functioneren hangt af van de beslissingen en wijze van optreden van de met
bevoegdheden beklede personen goede of slechte naleving bevoegdheden
Strafrechtsfunctionarissen zorgen ervoor dat het concrete optreden redelijk, fatsoen
en beschaafd is.
o Strafprocesrecht = het bij de verwezenlijking van het materiële strafrecht te
betrachten fatsoen voor zover dit is gecondenseerd in geschreven en
ongeschreven rechtsregels.
o Advocaat HR Leijten: we zullen er altijd beducht voor moeten zijn dat wij in
begrijpelijke verontwaardiging over wat ons en de onzen is aangedaan, er
geen oog meer voor hebben, dat een eerlijk proces, fatsoenlijk tot in merg en
been ook tegenover hen die niet fatsoenlijk zijn en fatsoen van anderen zelfs
zouden willen misbruiken, op den duur zich zal ontvouwen als een waarborg
voor de kwaliteit van de samenleving.
Op enig moment van foute keuze had de strafrechtsfunctionaris ook
dader kunnen zijn.
Hoofddoel strafproces: de juiste toepassing van materiële strafrecht te realiseren, opdat
schuldigen worden gestraft en onschuldigen niet (in alle opzichten adequaat).
Als het hoofddoel niet voorop staat mag het proces niet doorgaan worden: is uiterst
bezwarend voor de verdachte
o Gebruik van strafproces voor pure realisatie nevenfuncties is onrechtmatig.
Doelen van nevenfuncties mogen pas na vaststelling schuld in het
vizier komen.
Nevenfuncties = effecten die naast het hoofddoel optreden
o Terechtzitting/dwangmiddelen speciale preventie
Niet altijd een straf nodig (rechterlijk pardon)
o Ervaringen proces door derden generale preventie
Leidt tot normconform gedrag
o Voorkomen eigenrichting = de samenleving ziet dat de overheid optreedt
tegen strafbaar gedrag
Voorkomt chaos en maatschappelijke onrust (burgerrechten en
burgerplichten uitgezonderd)
, o Orde scheppen geen onveiligheidsgevoelens of in de steek gelaten voelen
burgers
o Genoegdoening: participatie slachtoffer in strafproces
Schadevergoeding
Spreekrecht
1.4
Meerendeel van de zaken wordt behandeld door de politierechter en sprake van veel sepots.
Buitengerechtelijke afdoening = afdoening anders dan door middel van het rechtstreeks
voorleggen van de zaak aan de strafrechter, is een gebruikelijke wijze van afdoening.
Verplaatsing van transactie naar strafbeschikking
Mediation = dading
Gedragingen waarop mag worden gereageerd door de politie met bestuurlijke boetes
Overtredingen afgedaan d.m.v. transacties tegenwoordig met strafbeschikkingen
Verdachte kan bij transactie, bestuurlijke boete, mediation en strafbeschikking deze
tegenhouden voorkeur voor afdoening door rechter
o Kenbaar maken! Niet laten blijken van afkeuring = consensualiteit met de
afdoening
1.5
5 ontwikkelingen t.a.v. het nieuwe wetboek van strafvordering:
1. De doelstellingen zijn verbreed m.u.v. de hoofddoelstelling
a. Bepaalde nevendoelstellingen zijn een belangrijkere plaats gaan innemen
i. EVRM: positie verdachte verbetert eerbiediging rechten en
vrijheden verdachte en anderen
b. Processuele sancties:
i. Strafvermindering
ii. Bewijsuitsluiting
iii. Niet-ontvankelijkheidsverklaring OM
c. Erkenning slachtoffer als procesdeelnemer
2. Wijziging van de aard van criminaliteit alsmede van het strafrechtelijk sanctiearsenaal
a. Opkomst georganiseerde misdaad en de noodzaak van toesnijden van
bevoegdheden daarop
b. Toegenomen aandacht voor handhaving van bijzondere strafwetgeving en
behoefte aan differentiatie in procesmodellen en buitengerechtelijke
afdoening
c. Uitbreiding sanctiepakket en invoering bijzondere procedures en verplaatsing
taken en verantwoordelijkheid betreffende de tenuitvoerlegging straffen en
maatregelen naar de administratie
3. De veranderende rolverdeling tussen strafrechtelijke actoren
a. Afschaffing gerechtelijk onderzoek:
i. Rol R-C: onderzoeksrechter rechter in vooronderzoek
ii. Rol OvJ: leiding over vooronderzoek in geheel bij OvJ
b. Invoering strafbeschikking:
, i. OvJ zelfstandig tot schuldvaststelling en afdoening overgaan
c. Tenuitvoerlegging straffen door OvJ vervangen door administratie
d. Rechter wordt in grotere mate belast met regievoering onderzoek ter
terechtzitting
4. Internationalisering strafrechtspleging
a. Sterk toegenomen regelgeving op terrein van rechtshulp
b. Relevantie nationale strafprocesrecht houdt niet op bij de grenzen
5. Ontwikkeling en beschikbaarheid van nieuwe technieken, die steeds weer van invloed
zijn op de wijze waarop de strafvordering vorm krijgt.
a. Digitalisering: vormgeving bevoegdheden en de wijze van informatie-
uitwisseling
Consequenties van de ontwikkelingen:
Onoverzichtelijk toegenomen omvang en aangetaste systematiek en
inzichtelijkheid
Rustig bezit
o Belangrijkste uitgangspunten:
Lekenrechtspraak afgewezen
Opportuniteitsbeginsel behouden
Vervolgingsmonopolie OM in stand
o Modernisering illustreert de bestendigheid van waardevolle elementen
o De ontwikkelingen van het wetboek laten zien wat er maatschappelijk is
veranderd
§2.1
Strafvorderlijk legaliteitsbeginsel = strafvordering heeft alleen plaats op de wijze bij de wet
voorzien.
Waarborg vrijheid individu
Gericht tot de rechterlijke macht, het bestuur en de wetgever
o Het staat de wetgever niet vrij om de op hem berustende taak uit te besteden
aan de rechter of het bestuur (ook niet impliciet d.m.v. vage bepalingen o.i.d.)
Wet in formele zin: opgesteld door regering en staten-generaal 1) opkomst
plaatselijk/regionale wetgeving verhinderen, 2) kwaliteitsgarantie: resultaat overleg
regering en S-G geldt
o Waarborg vrijheid burgers
o Men mag ervanuit gaan dat er een zorgvuldige afweging aan vooraf is gegaan
o Algemene maatregelen van bestuur leggen meer focus op beheersing
criminaliteit en efficiëntie
§2.3
Strafvordering: de gehele procedure in strafzaken
Omvat zowel opsporing als vervolging en terechtzitting
Omvat ook de schakels ertussen en herzieningsprocedures
Inbreuk op vrijheden tegengaan en naleving procedurevoorschriften en
competentieregels
Formeel strafrecht 2022-2023
Carmen Faber (2687735)
Hoorcollege 1
Boek: 1.3 t/m 1.5, 2.1, 2.3, 2.6 t/m 2.9, 3.2, 3.3 (p. 66-69), 5.6, 9.1 t/m vroegsporing, 9.2, 9.3,
12.9
1.3
Strafproces als schakel tussen feit en reactie
Functionarissen met bevoegdheden
Strafwet toepassen op schuldigen en de toepassing op onschuldigen vermijden
Bevoegdheden zijn geclausuleerd:
Alleen aan bepaalde functionarissen toegekend
In bepaalde gevallen laten hanteren
Grond waarop toegepast moet worden aangeven
Aan bepaalde termijnen verbinden
Kent ook beperkingen
2 aspecten strafprocesrecht verbondenheid en conflict:
Bevoegdheidstoedeling
o Impliceert beperkingen
Begrenzing bevoegdheid
o Ruime bevoegdheden zijn strijdig met belangen burgers die hieraan worden
onderworpen
Conflict strijdigheid belangen overheid vs. belangen individu bij ruime toedeling
bevoegdheden
Oplossing 1: alleen de noodzakelijke macht toekennen en dit aan beperkingen binden
Oplossing 2: alle bevoegdheden verlenen uit vertrouwen en de uitoefening ervan
onder controle stellen
Accusatoir proces = twee gelijkwaardige partijen strijden met elkaar ten overstaan van een
lijdelijke, passieve rechter die zich beperkt tot vervulling van de rol van scheidsrechter: hij
ziet toe dat de partijen de regels van het processuele spel in acht nemen, maar verder laat hij
de zaken aan hen over.
Inquisitoir proces = justitie is actief opzoek naar de waarheid. Een beschuldiger en vervolger
staan tegenover elkaar. De beschuldigde is object van onderzoek.
Justitiële autoriteiten zijn bekleed met bevoegdheden die inbreuk maken op
normaliter door het recht gewaarborgde rechten.
Het strafproces is gematigd accusatoir:
, Dwangmiddelen mogen toegepast worden, hij mag beschuldigd en gesanctioneerd
worden (het omgekeerde kan niet).
Verdachte is in beginfase object van onderzoek: inquisitoir
Onderzoek ter terechtzitting: accusatoir
o Geen gelijke procespartijen (verdachte vs. OM)
o Voorzichtigheid bevoegdheidstoedeling
Verdachte blijft burger en oog op onschuldpresumptie
Waarheidsvinding komt beter naar voren in een accusatoir proces
Constante overweging of het strafproces behoefte heeft aan nieuwe bevoegdheden en onder
welke voorwaarden en met welke waarborgen voor de betrokken burger die zouden worden
toebedeeld.
De grenzen aan het stelsel waarbinnen de strafvordering moet functioneren worden
ontleend aan mensenrechtenverdragen. Ook ongeschreven recht stelt grenzen.
Functioneren hangt af van de beslissingen en wijze van optreden van de met
bevoegdheden beklede personen goede of slechte naleving bevoegdheden
Strafrechtsfunctionarissen zorgen ervoor dat het concrete optreden redelijk, fatsoen
en beschaafd is.
o Strafprocesrecht = het bij de verwezenlijking van het materiële strafrecht te
betrachten fatsoen voor zover dit is gecondenseerd in geschreven en
ongeschreven rechtsregels.
o Advocaat HR Leijten: we zullen er altijd beducht voor moeten zijn dat wij in
begrijpelijke verontwaardiging over wat ons en de onzen is aangedaan, er
geen oog meer voor hebben, dat een eerlijk proces, fatsoenlijk tot in merg en
been ook tegenover hen die niet fatsoenlijk zijn en fatsoen van anderen zelfs
zouden willen misbruiken, op den duur zich zal ontvouwen als een waarborg
voor de kwaliteit van de samenleving.
Op enig moment van foute keuze had de strafrechtsfunctionaris ook
dader kunnen zijn.
Hoofddoel strafproces: de juiste toepassing van materiële strafrecht te realiseren, opdat
schuldigen worden gestraft en onschuldigen niet (in alle opzichten adequaat).
Als het hoofddoel niet voorop staat mag het proces niet doorgaan worden: is uiterst
bezwarend voor de verdachte
o Gebruik van strafproces voor pure realisatie nevenfuncties is onrechtmatig.
Doelen van nevenfuncties mogen pas na vaststelling schuld in het
vizier komen.
Nevenfuncties = effecten die naast het hoofddoel optreden
o Terechtzitting/dwangmiddelen speciale preventie
Niet altijd een straf nodig (rechterlijk pardon)
o Ervaringen proces door derden generale preventie
Leidt tot normconform gedrag
o Voorkomen eigenrichting = de samenleving ziet dat de overheid optreedt
tegen strafbaar gedrag
Voorkomt chaos en maatschappelijke onrust (burgerrechten en
burgerplichten uitgezonderd)
, o Orde scheppen geen onveiligheidsgevoelens of in de steek gelaten voelen
burgers
o Genoegdoening: participatie slachtoffer in strafproces
Schadevergoeding
Spreekrecht
1.4
Meerendeel van de zaken wordt behandeld door de politierechter en sprake van veel sepots.
Buitengerechtelijke afdoening = afdoening anders dan door middel van het rechtstreeks
voorleggen van de zaak aan de strafrechter, is een gebruikelijke wijze van afdoening.
Verplaatsing van transactie naar strafbeschikking
Mediation = dading
Gedragingen waarop mag worden gereageerd door de politie met bestuurlijke boetes
Overtredingen afgedaan d.m.v. transacties tegenwoordig met strafbeschikkingen
Verdachte kan bij transactie, bestuurlijke boete, mediation en strafbeschikking deze
tegenhouden voorkeur voor afdoening door rechter
o Kenbaar maken! Niet laten blijken van afkeuring = consensualiteit met de
afdoening
1.5
5 ontwikkelingen t.a.v. het nieuwe wetboek van strafvordering:
1. De doelstellingen zijn verbreed m.u.v. de hoofddoelstelling
a. Bepaalde nevendoelstellingen zijn een belangrijkere plaats gaan innemen
i. EVRM: positie verdachte verbetert eerbiediging rechten en
vrijheden verdachte en anderen
b. Processuele sancties:
i. Strafvermindering
ii. Bewijsuitsluiting
iii. Niet-ontvankelijkheidsverklaring OM
c. Erkenning slachtoffer als procesdeelnemer
2. Wijziging van de aard van criminaliteit alsmede van het strafrechtelijk sanctiearsenaal
a. Opkomst georganiseerde misdaad en de noodzaak van toesnijden van
bevoegdheden daarop
b. Toegenomen aandacht voor handhaving van bijzondere strafwetgeving en
behoefte aan differentiatie in procesmodellen en buitengerechtelijke
afdoening
c. Uitbreiding sanctiepakket en invoering bijzondere procedures en verplaatsing
taken en verantwoordelijkheid betreffende de tenuitvoerlegging straffen en
maatregelen naar de administratie
3. De veranderende rolverdeling tussen strafrechtelijke actoren
a. Afschaffing gerechtelijk onderzoek:
i. Rol R-C: onderzoeksrechter rechter in vooronderzoek
ii. Rol OvJ: leiding over vooronderzoek in geheel bij OvJ
b. Invoering strafbeschikking:
, i. OvJ zelfstandig tot schuldvaststelling en afdoening overgaan
c. Tenuitvoerlegging straffen door OvJ vervangen door administratie
d. Rechter wordt in grotere mate belast met regievoering onderzoek ter
terechtzitting
4. Internationalisering strafrechtspleging
a. Sterk toegenomen regelgeving op terrein van rechtshulp
b. Relevantie nationale strafprocesrecht houdt niet op bij de grenzen
5. Ontwikkeling en beschikbaarheid van nieuwe technieken, die steeds weer van invloed
zijn op de wijze waarop de strafvordering vorm krijgt.
a. Digitalisering: vormgeving bevoegdheden en de wijze van informatie-
uitwisseling
Consequenties van de ontwikkelingen:
Onoverzichtelijk toegenomen omvang en aangetaste systematiek en
inzichtelijkheid
Rustig bezit
o Belangrijkste uitgangspunten:
Lekenrechtspraak afgewezen
Opportuniteitsbeginsel behouden
Vervolgingsmonopolie OM in stand
o Modernisering illustreert de bestendigheid van waardevolle elementen
o De ontwikkelingen van het wetboek laten zien wat er maatschappelijk is
veranderd
§2.1
Strafvorderlijk legaliteitsbeginsel = strafvordering heeft alleen plaats op de wijze bij de wet
voorzien.
Waarborg vrijheid individu
Gericht tot de rechterlijke macht, het bestuur en de wetgever
o Het staat de wetgever niet vrij om de op hem berustende taak uit te besteden
aan de rechter of het bestuur (ook niet impliciet d.m.v. vage bepalingen o.i.d.)
Wet in formele zin: opgesteld door regering en staten-generaal 1) opkomst
plaatselijk/regionale wetgeving verhinderen, 2) kwaliteitsgarantie: resultaat overleg
regering en S-G geldt
o Waarborg vrijheid burgers
o Men mag ervanuit gaan dat er een zorgvuldige afweging aan vooraf is gegaan
o Algemene maatregelen van bestuur leggen meer focus op beheersing
criminaliteit en efficiëntie
§2.3
Strafvordering: de gehele procedure in strafzaken
Omvat zowel opsporing als vervolging en terechtzitting
Omvat ook de schakels ertussen en herzieningsprocedures
Inbreuk op vrijheden tegengaan en naleving procedurevoorschriften en
competentieregels
