(Beknopte) samenvatting Internationaal Privaatrecht
HC 1 – Introductie en verwijzingsregel...............................................................................................3
Begrip en functie van het IPR.............................................................................................................3
Indeling van het IPR............................................................................................................................3
Bronnen van het IPR...........................................................................................................................3
Internationaliteitsvereiste..................................................................................................................4
Verwijzingsregel.................................................................................................................................4
Kwalificatie.........................................................................................................................................7
HC 2 – Rechtspersonenrecht..............................................................................................................9
Inleiding..............................................................................................................................................9
Toepasselijke recht.............................................................................................................................9
Titel 10.8..........................................................................................................................................10
Wfbv.................................................................................................................................................10
Europese dimensie............................................................................................................................10
HC 3 – Rechtskeuze en objectieve aanknoping................................................................................14
Toepassingsgebied Rome I...............................................................................................................14
Rechtskeuze......................................................................................................................................14
Objectieve aanknoping.....................................................................................................................17
Exceptieclausule...............................................................................................................................18
HC 4 – Consumenten- en arbeidsovereenkomst..............................................................................20
Contractsvrijheid vs. rechtskeuzevrijheid..........................................................................................20
Bescherming van de consument.......................................................................................................20
Toepassing en rechtsgevolgen art. 6 Rome I....................................................................................20
Toepassing en rechtsgevolgen art. 8 Rome I....................................................................................22
HC 5 en 6 – Voorrangsregels en Rome I...........................................................................................23
Inleiding en structuur.......................................................................................................................23
Lex causae vs. voorrangsregels........................................................................................................23
Tweestromenstelsel..........................................................................................................................23
Definitie voorrangsregels.................................................................................................................23
Voorrangsregels lex fori...................................................................................................................24
Buitenlandse voorrangsregels..........................................................................................................25
Vormvoorschriften............................................................................................................................27
HC 7 en 8 – Goederenrecht..............................................................................................................29
Inleiding............................................................................................................................................29
Verwijzingsregels voor (on)roerende zaken......................................................................................29
Rechtskeuze bij (on)roerende zaken.................................................................................................31
Transportmiddelen roerende zaken..................................................................................................32
Uitoefening zekerheidsrechten.........................................................................................................32
Verwijzingsregels voor vorderingen op naam..................................................................................32
De 3 deelaspecten van een cessie.....................................................................................................33
Internationale cessie........................................................................................................................35
Het toekomstige IPR.........................................................................................................................36
HC 9 – Verbintenissen uit de wet.....................................................................................................38
Bronnen van verbintenissen.............................................................................................................38
Verwijzingscategorieën verbintenissen............................................................................................38
Toepassingsgebied Rome II..............................................................................................................39
Verwijzingsregel onrechtmatige daad..............................................................................................39
1
, Verwijzingsregel ongerechtvaardigde verrijking (incl. onverschuldigde betaling)............................41
Verwijzingsregel zaakwaarneming...................................................................................................42
Verwijzingsregel precontractuele aansprakelijkheid........................................................................42
HC 10 – Procesrecht I: Rechterlijke bevoegdheid.............................................................................43
Toepassingsgebied Brussel Ibis.........................................................................................................43
Hoofdregel rechtsmacht...................................................................................................................43
Alternatieve bevoegdheid o.g.v. art. 7 Brussel Ibis...........................................................................44
Forumkeuze......................................................................................................................................47
Bijzondere bevoegdheid...................................................................................................................48
Exclusieve bevoegdheid....................................................................................................................48
Alternatieve bevoegdheid o.g.v. art. 8 sub 1 Brussel Ibis..................................................................49
Toepassingsgebied Verdrag van Lugano/het EVEX II.......................................................................50
Toepassing commune rechtsmachtsregels.......................................................................................50
Commune rechtsmachtsregels vs. Brussel Ibis..................................................................................52
HC 11 – Procesrecht II: Erkenning en tenuitvoerlegging van vreemde vonnissen.............................53
Toepassing van Brussel Ibis..............................................................................................................53
Erkenning.........................................................................................................................................53
Tenuitvoerlegging............................................................................................................................53
Weigeren van erkenning of tenuitvoerlegging.................................................................................54
Commune IPR...................................................................................................................................54
HC 12 – Complex issues in cross-border litigation............................................................................55
Aanhangigheid en samenhang.........................................................................................................55
Art. 29 Brussel Ibis............................................................................................................................55
Forumkeuzebedingen.......................................................................................................................56
Art. 31 lid 2 Brussel Ibis....................................................................................................................57
Anti-suit injunction...........................................................................................................................58
Arbitrageovereenkomsten................................................................................................................58
Erkenning en tenuitvoerlegging.......................................................................................................59
Considerans 12.................................................................................................................................60
2
,HC 1 – Introductie en verwijzingsregel
- Begrip en functie van het IPR
- Indeling van het IPR
- Bronnen van het IPR
- Internationaliteitsvereiste
- Verwijzingsregel
- Kwalificatie
Begrip en functie van het IPR
Waarom IPR? Twee redenen:
1. Internationale rechtsverhoudingen.
- Toepasselijke recht.
- Bevoegde rechter (rechtsmacht).
2. Rechtsverscheidenheid:
- Casus MH17 het Nederlandse recht kent voor ongevallen vóór 2018 niet de
mogelijkheid voor nabestaanden om schadevergoeding te vorderen, het
Oekraïense recht (waar MH17 plaatsvond) wellicht wel.
- Casus HEMA het Nederlandse recht kent (nog) niet de mogelijkheid om
een akkoord verbindend te verklaren voor minderheidsschuldeisers, het
Engelse recht kent die mogelijkheid wel.
- Naar Nederlands recht (causaal stelsel) is voor de overdracht van een zaak
(art. 3:84 BW) vereist een geldige leveringshandeling, die o.g.v. een geldige
titel geschiedt. Als we kijken naar onze buurlanden is dat anders:
Duitsland (abstract stelsel) geen geldige titel vereist, maar wel een
leveringshandeling.
België en Frankrijk (causaal stelsel) wel een geldige titel vereist,
maar geen leveringshandeling.
- Naar Engels overeenkomstenrecht moet worden voldaan aan het vereiste van
‘consideration’ (een contract is slechts geldig als er een wederprestatie is
bedongen), naar Nederlands recht kennen we dit vereiste niet.
Indeling van het IPR
- Welk recht is van toepassing (bij conflicten)?
Rome I: recht toepasselijk op overeenkomsten.
Rome II: recht toepasselijk op verbintenissen uit de wet.
Boek 10 BW: recht toepasselijk indien internationale verordeningen of
verdragen n.v.t. zijn.
- Welke rechter is bevoegd (rechtsmacht)? De internationaal bevoegde rechter.
Brussel Ibis.
Haags Forumkeuzeverdrag.
Verdrag van Lugano (verdrag EU – EER).
Art. 1-14 Rv.
- Erkenning en tenuitvoerlegging.
Brussel Ibis.
Jurisprudentie: indien Brussel Ibis of een andere internationale regeling n.v.t.
is.
Bronnen van het IPR
- Verdragen (in volkenrechtelijke zin).
3
, Haags Vertegenwoordigingsverdrag: recht toepasselijk op vertegenwoordiging
krachtens volmacht.
Haags Trustverdrag: recht toepasselijk op Anglo-Amerikaanse trusts.
Haags Verkeersongevallenverdrag: recht toepasselijk op verkeersongevallen.
Haags Productaansprakelijkheidsverdrag: recht toepasselijk op de
aansprakelijkheid van producten.
- Europees recht.
Rome I: recht toepasselijk op overeenkomsten.
Rome II: recht toepasselijk op verbintenissen uit de wet.
Brussel Ibis: bevoegdheidsregels en regels voor erkenning en
tenuitvoerlegging.
Positieve vs. negatieve functie Europees recht:
Positieve functie: het Europese recht bevat concrete verwijzingsregels,
bevoegdheidsregels en regels voor erkenning en tenuitvoerlegging.
Negatieve functie: het Europese recht bevat economische regels (vrij verkeer
van goederen, diensten, personen en vestiging) sommige verwijzingsregels
van de lidstaten worden als onverbindend beschouwd, omdat zij een inbreuk
maken op een van de economische vrijheden.
- Nationaal recht:
Boek 10 BW.
Art. 1-14 Rv.
Andere bepalingen, waaronder art. 6:247 lid 4 BW waarin de internationale
reikwijdte wordt aangegeven van onze regeling over de vernietigbaarheid van
onredelijk bezwarende bedingen.
Internationaliteitsvereiste
Er moet sprake zijn van een internationale rechtsverhouding.
- Licht internationaliteitsvereiste in art. 1 lid 1 Rome I: de Rome I-verordening is van
toepassing in gevallen waarin uit het recht van verschillende landen moet worden
gekozen.
- Zwaarder internationaliteitsvereiste in art. 3 lid 3 Rome I: indien het internationale
karakter van de overeenkomst kunstmatig is (objectief gezien is de overeenkomst
geheel met Nederland verbonden (Nederlandse koper, verkoper en zaak), maar
partijen kiezen voor het Engelse recht), dan kan de rechtskeuze (Engels recht) er niet
toe leiden dat het Nederlandse dwingende contractenrecht ter zijde wordt gesteld.
Verwijzingsregel
Wat is een verwijzingsregel? Een verwijzingsregel verwijst een internationale
rechtsverhouding naar een toepasselijk nationaal rechtsstelsel.
- Functie van de verwijzingsregel.
- Kenmerken van de verwijzingsregel.
- Structuur van de verwijzingsregel.
Functie van de verwijzingsregel
Wat is de grondslag van de verwijzing(sregel)?
- Doorspelen van de vraag welk recht toepasselijk is.
- Het vinden van het nauwst verbonden recht.
- Gebaseerd op de metafoor van de zetel (‘Sitz’) van de rechtsverhouding (Savigny):
“het recht dat is aangewezen door een wettelijke regel die berust op een
veronderstelde nauwe band met dat recht”, verder uitgewerkt: “dat recht blijft bij
uitzondering buiten toepassing, indien, gelet op alle omstandigheden van het geval,
kennelijk de in die regel veronderstelde nauwe band slechts in zeer geringe mate
bestaat, en met een ander recht een veel nauwere band bestaat. In dat geval wordt
dat andere recht toegepast” (art. 10:8 lid 1 BW).
4
HC 1 – Introductie en verwijzingsregel...............................................................................................3
Begrip en functie van het IPR.............................................................................................................3
Indeling van het IPR............................................................................................................................3
Bronnen van het IPR...........................................................................................................................3
Internationaliteitsvereiste..................................................................................................................4
Verwijzingsregel.................................................................................................................................4
Kwalificatie.........................................................................................................................................7
HC 2 – Rechtspersonenrecht..............................................................................................................9
Inleiding..............................................................................................................................................9
Toepasselijke recht.............................................................................................................................9
Titel 10.8..........................................................................................................................................10
Wfbv.................................................................................................................................................10
Europese dimensie............................................................................................................................10
HC 3 – Rechtskeuze en objectieve aanknoping................................................................................14
Toepassingsgebied Rome I...............................................................................................................14
Rechtskeuze......................................................................................................................................14
Objectieve aanknoping.....................................................................................................................17
Exceptieclausule...............................................................................................................................18
HC 4 – Consumenten- en arbeidsovereenkomst..............................................................................20
Contractsvrijheid vs. rechtskeuzevrijheid..........................................................................................20
Bescherming van de consument.......................................................................................................20
Toepassing en rechtsgevolgen art. 6 Rome I....................................................................................20
Toepassing en rechtsgevolgen art. 8 Rome I....................................................................................22
HC 5 en 6 – Voorrangsregels en Rome I...........................................................................................23
Inleiding en structuur.......................................................................................................................23
Lex causae vs. voorrangsregels........................................................................................................23
Tweestromenstelsel..........................................................................................................................23
Definitie voorrangsregels.................................................................................................................23
Voorrangsregels lex fori...................................................................................................................24
Buitenlandse voorrangsregels..........................................................................................................25
Vormvoorschriften............................................................................................................................27
HC 7 en 8 – Goederenrecht..............................................................................................................29
Inleiding............................................................................................................................................29
Verwijzingsregels voor (on)roerende zaken......................................................................................29
Rechtskeuze bij (on)roerende zaken.................................................................................................31
Transportmiddelen roerende zaken..................................................................................................32
Uitoefening zekerheidsrechten.........................................................................................................32
Verwijzingsregels voor vorderingen op naam..................................................................................32
De 3 deelaspecten van een cessie.....................................................................................................33
Internationale cessie........................................................................................................................35
Het toekomstige IPR.........................................................................................................................36
HC 9 – Verbintenissen uit de wet.....................................................................................................38
Bronnen van verbintenissen.............................................................................................................38
Verwijzingscategorieën verbintenissen............................................................................................38
Toepassingsgebied Rome II..............................................................................................................39
Verwijzingsregel onrechtmatige daad..............................................................................................39
1
, Verwijzingsregel ongerechtvaardigde verrijking (incl. onverschuldigde betaling)............................41
Verwijzingsregel zaakwaarneming...................................................................................................42
Verwijzingsregel precontractuele aansprakelijkheid........................................................................42
HC 10 – Procesrecht I: Rechterlijke bevoegdheid.............................................................................43
Toepassingsgebied Brussel Ibis.........................................................................................................43
Hoofdregel rechtsmacht...................................................................................................................43
Alternatieve bevoegdheid o.g.v. art. 7 Brussel Ibis...........................................................................44
Forumkeuze......................................................................................................................................47
Bijzondere bevoegdheid...................................................................................................................48
Exclusieve bevoegdheid....................................................................................................................48
Alternatieve bevoegdheid o.g.v. art. 8 sub 1 Brussel Ibis..................................................................49
Toepassingsgebied Verdrag van Lugano/het EVEX II.......................................................................50
Toepassing commune rechtsmachtsregels.......................................................................................50
Commune rechtsmachtsregels vs. Brussel Ibis..................................................................................52
HC 11 – Procesrecht II: Erkenning en tenuitvoerlegging van vreemde vonnissen.............................53
Toepassing van Brussel Ibis..............................................................................................................53
Erkenning.........................................................................................................................................53
Tenuitvoerlegging............................................................................................................................53
Weigeren van erkenning of tenuitvoerlegging.................................................................................54
Commune IPR...................................................................................................................................54
HC 12 – Complex issues in cross-border litigation............................................................................55
Aanhangigheid en samenhang.........................................................................................................55
Art. 29 Brussel Ibis............................................................................................................................55
Forumkeuzebedingen.......................................................................................................................56
Art. 31 lid 2 Brussel Ibis....................................................................................................................57
Anti-suit injunction...........................................................................................................................58
Arbitrageovereenkomsten................................................................................................................58
Erkenning en tenuitvoerlegging.......................................................................................................59
Considerans 12.................................................................................................................................60
2
,HC 1 – Introductie en verwijzingsregel
- Begrip en functie van het IPR
- Indeling van het IPR
- Bronnen van het IPR
- Internationaliteitsvereiste
- Verwijzingsregel
- Kwalificatie
Begrip en functie van het IPR
Waarom IPR? Twee redenen:
1. Internationale rechtsverhoudingen.
- Toepasselijke recht.
- Bevoegde rechter (rechtsmacht).
2. Rechtsverscheidenheid:
- Casus MH17 het Nederlandse recht kent voor ongevallen vóór 2018 niet de
mogelijkheid voor nabestaanden om schadevergoeding te vorderen, het
Oekraïense recht (waar MH17 plaatsvond) wellicht wel.
- Casus HEMA het Nederlandse recht kent (nog) niet de mogelijkheid om
een akkoord verbindend te verklaren voor minderheidsschuldeisers, het
Engelse recht kent die mogelijkheid wel.
- Naar Nederlands recht (causaal stelsel) is voor de overdracht van een zaak
(art. 3:84 BW) vereist een geldige leveringshandeling, die o.g.v. een geldige
titel geschiedt. Als we kijken naar onze buurlanden is dat anders:
Duitsland (abstract stelsel) geen geldige titel vereist, maar wel een
leveringshandeling.
België en Frankrijk (causaal stelsel) wel een geldige titel vereist,
maar geen leveringshandeling.
- Naar Engels overeenkomstenrecht moet worden voldaan aan het vereiste van
‘consideration’ (een contract is slechts geldig als er een wederprestatie is
bedongen), naar Nederlands recht kennen we dit vereiste niet.
Indeling van het IPR
- Welk recht is van toepassing (bij conflicten)?
Rome I: recht toepasselijk op overeenkomsten.
Rome II: recht toepasselijk op verbintenissen uit de wet.
Boek 10 BW: recht toepasselijk indien internationale verordeningen of
verdragen n.v.t. zijn.
- Welke rechter is bevoegd (rechtsmacht)? De internationaal bevoegde rechter.
Brussel Ibis.
Haags Forumkeuzeverdrag.
Verdrag van Lugano (verdrag EU – EER).
Art. 1-14 Rv.
- Erkenning en tenuitvoerlegging.
Brussel Ibis.
Jurisprudentie: indien Brussel Ibis of een andere internationale regeling n.v.t.
is.
Bronnen van het IPR
- Verdragen (in volkenrechtelijke zin).
3
, Haags Vertegenwoordigingsverdrag: recht toepasselijk op vertegenwoordiging
krachtens volmacht.
Haags Trustverdrag: recht toepasselijk op Anglo-Amerikaanse trusts.
Haags Verkeersongevallenverdrag: recht toepasselijk op verkeersongevallen.
Haags Productaansprakelijkheidsverdrag: recht toepasselijk op de
aansprakelijkheid van producten.
- Europees recht.
Rome I: recht toepasselijk op overeenkomsten.
Rome II: recht toepasselijk op verbintenissen uit de wet.
Brussel Ibis: bevoegdheidsregels en regels voor erkenning en
tenuitvoerlegging.
Positieve vs. negatieve functie Europees recht:
Positieve functie: het Europese recht bevat concrete verwijzingsregels,
bevoegdheidsregels en regels voor erkenning en tenuitvoerlegging.
Negatieve functie: het Europese recht bevat economische regels (vrij verkeer
van goederen, diensten, personen en vestiging) sommige verwijzingsregels
van de lidstaten worden als onverbindend beschouwd, omdat zij een inbreuk
maken op een van de economische vrijheden.
- Nationaal recht:
Boek 10 BW.
Art. 1-14 Rv.
Andere bepalingen, waaronder art. 6:247 lid 4 BW waarin de internationale
reikwijdte wordt aangegeven van onze regeling over de vernietigbaarheid van
onredelijk bezwarende bedingen.
Internationaliteitsvereiste
Er moet sprake zijn van een internationale rechtsverhouding.
- Licht internationaliteitsvereiste in art. 1 lid 1 Rome I: de Rome I-verordening is van
toepassing in gevallen waarin uit het recht van verschillende landen moet worden
gekozen.
- Zwaarder internationaliteitsvereiste in art. 3 lid 3 Rome I: indien het internationale
karakter van de overeenkomst kunstmatig is (objectief gezien is de overeenkomst
geheel met Nederland verbonden (Nederlandse koper, verkoper en zaak), maar
partijen kiezen voor het Engelse recht), dan kan de rechtskeuze (Engels recht) er niet
toe leiden dat het Nederlandse dwingende contractenrecht ter zijde wordt gesteld.
Verwijzingsregel
Wat is een verwijzingsregel? Een verwijzingsregel verwijst een internationale
rechtsverhouding naar een toepasselijk nationaal rechtsstelsel.
- Functie van de verwijzingsregel.
- Kenmerken van de verwijzingsregel.
- Structuur van de verwijzingsregel.
Functie van de verwijzingsregel
Wat is de grondslag van de verwijzing(sregel)?
- Doorspelen van de vraag welk recht toepasselijk is.
- Het vinden van het nauwst verbonden recht.
- Gebaseerd op de metafoor van de zetel (‘Sitz’) van de rechtsverhouding (Savigny):
“het recht dat is aangewezen door een wettelijke regel die berust op een
veronderstelde nauwe band met dat recht”, verder uitgewerkt: “dat recht blijft bij
uitzondering buiten toepassing, indien, gelet op alle omstandigheden van het geval,
kennelijk de in die regel veronderstelde nauwe band slechts in zeer geringe mate
bestaat, en met een ander recht een veel nauwere band bestaat. In dat geval wordt
dat andere recht toegepast” (art. 10:8 lid 1 BW).
4
