Hoorcollege 1
Deel 1
Cursusdoelen
De belangrijkste theorieën en principes van de sociale psychologie
Menselijk gedrag verklaren, begrijpen en voorspellen
Inzicht krijgen in maatschappelijke problemen
Eigen problemen oplossen
Drie opdrachten
1. Verklaar actuele gebeurtenissen in de wereld
2. Verklaar gebeurtenissen in jouw (dagelijks) leven
3. Los een probleem in de wereld of in jouw leven
Sociale psychologie ziet een persoon nooit los van de sociale context
Hindsight bias = met terugwerkende kracht denk je dat je iets al wist. De neiging van
mensen om, nadat ze weten dat iets heeft plaatsgevonden, te overdrijven in hoeverre ze dat
van tevoren hadden kunnen voorspellen
Deel 2
Wat is sociale psychologie?
- Geeft ons inzicht in menselijk gedrag waarmee problemen opgelost kunnen worden
Wat zijn de grootste maatschappelijke problemen op dit moment?
- Klimaatverandering: waarom gedragen we ons op een manier die ons op lange termijn
schade toebrengt?
- Waarom worden mensen anders behandeld op basis van hun uiterlijk?
- Waarom is het zo lastig voor mensen om regels te volgen die essentieel zijn voor de
gezondheid?
- #metoo-beweging/machtsmisbruik; waarom is het zo moeilijk voor slachtoffers om zich
uit te spreken?
Meer inzicht krijgen in complexe problematiek
Wat zijn de meest invloedrijke gebeurtenissen in je eigen leven geweest?
- Zowel negatief als positief
- Waarom voelt het zo naar om buitengesloten te worden? We hebben een diep gevoel
om erbij te horen
- Psychologische pijn is terug te zien in de hersenen, net als fysieke pijn. Hoe kan dat?
- Waarom worden we verliefd (op bepaalde personen)? Relaties met mensen die dicht bij
je staan, vormen je persoonlijkheid en kunnen je ook echt veranderen
Wat is sociale psychologie? Definities
Psychologie = de wetenschappelijke studie naar het gedrag en het innerlijke leven
(gedachten en gevoelens) van mensen. De psychologie wil ons begrijpen hoe we nadenken en
hoe we ons gedragen
Sociale psychologie (focus op de rol van andere mensen) = de wetenschappelijke studie
naar de manier waarop de gedachten, gevoelens en het gedrag van mensen worden
beïnvloed door de aanwezigheid van anderen
, - Analyseniveau in de sociale psychologie op het individu in de context van een sociale
situatie
- Analyseniveau bij sociologie in het algemeen op groepen
- Analyseniveau persoonlijkheidspsychologie gericht op individu op zichzelf
Doel van sociale psychologie: identificeren van psychologische eigenschappen die bijna
iedereen kwetsbaar maken voor sociale beïnvloeding, ongeacht iemands sociale klasse of
cultuur
Als mens ben je vaak in een sociale context en de gedragingen beïnvloeden elkaar
Mensen worden beïnvloed door de werkelijke (=expliciete) of ingebeelde (=impliciete)
aanwezigheid van anderen
- Expliciete aanwezigheid = mensen zijn daadwerkelijk aanwezig
- Impliciete aanwezigheid = mensen zijn in gedachten/ingebeeld aanwezig
Sociale invloed = het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van andere
mensen hebben op onze gedachten, gevoelens, houdingen of gedrag dit bestudeert de
sociale psychologie
Analyseniveau klinische psychologie en persoonlijkheidspsychologie: interesse in individuele
verschillen, het individu staat centraal
Analyseniveau sociale psychologie: in de sociale context, het individu wordt nooit losgezien
van de sociale context
Construct (construeren) = de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen,
begrijpen en interpreteren
Mensen zijn zich vaak niet bewust van de reden achter hun eigen reacties en gevoelens. Een
andere benadering is om te vertrouwen op gezond verstand of volkswijsheid, maar toch zijn
deze vaak in strijd met elkaar
Deel 3
Perspectieven in de sociale psychologie
Evolutionair
Socio-cultureel
Sociaal leren
Evolutionair perspectief
Evolutionair perspectief = sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken hoe genetische
factoren over de eeuwen heen zijn aangepast om de overlevings- en voortplantingskansen te
vergroten
Natuurlijke selectie (Charles Darwin) = het proces waarbij belangrijke eigenschappen die
gunstig zijn voor de overleving worden doorgegeven aan het nageslacht
Guppy experiment = guppy’s werden verdeeld over 10 vijvers. Verschillen in deze vijvers:
bodemvariatie (5 fijn zand, 5 grove kiezels), roofdieren in sommige vijvers (karpers).
1,5 jaar later: op welke manier zijn de guppy’s veranderd?
- Vijvers met karper: uiterlijk van de guppy’s veranderde (camouflage):
Fijn zand: kleine stippels
Grove kiezels: grote stippels
, Door de camouflage een grotere overlevingskans door aanpassing
- Vijvers zonder karper: mannelijke guppy’s hadden felle kleuren ontwikkeld om
aantrekkelijker te zijn voor de vrouwelijke guppy’s
Door de aanpassing in uiterlijk een grotere voortplantingskans
Hoe helpt evolutie om menselijk gedrag te verklaren?
Mensen hebben veel gemeen met andere dieren (gezichtsuitdrukkingen)
Sommige menselijke gewoonten zijn universeel (over de hele wereld vinden ze plaats
onafhankelijk van andere factoren). Bijvoorbeeld relaties vormen, taboes (incest)
voortplantingskans/genetische factoren
Socio-cultureel perspectief
Sociaal-cultureel perspectief = sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken naar de
invloed van grotere sociale groepen (culturen, gewoonten etc.)
Hoe helpt cultuur om menselijk gedrag te verklaren?
Sommige gewoonten, tradities en gedragingen zijn verschillend, afhankelijk van de culturele
context
- Eetgewoontes, respectvolle gedragingen
- Het is belangrijk om te realiseren dat ‘gewoon’ overal een andere betekenis heeft
Cross-cultureel onderzoek = onderzoek met leden vanuit verschillende culturen waarbij
onderzocht wordt of een factor/variabele aanwezig is in beide culturen of een specifieke
cultuur
Sociaal leren perspectief
Sociaal leren perspectief = sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken hoe
leerervaringen in het verleden toekomstig gedrag voorspellen
Hoe helpt sociaal leren om menselijk gedrag te verklaren?
Mensen zijn geneigd om gedrag te imiteren van rolmodellen (ouders, leerkracht, familie,
vrienden etc.)
- Religie als traditie doorgeven aan een nieuwe generatie, maar sommige mensen
breken deze traditie
- Behulpzaamheid neem je waarschijnlijk je leven lang mee als je hiermee bent
opgegroeid
Kinderen worden ‘besmet’ met het gedrag van rolmodellen en gaan dit gedrag vaak
later zelf ook vertonen (roken etc.)
Interactie tussen perspectieven
Het leren van een taal is universeel, maar het soort taal hangt af van waar je vandaan komt
Het ene perspectief is niet beter dan het andere
Deel 4
Persoon X Situatie
Wat bepaalt ons gedrag?
Naïef realisme = mensen zijn overtuigd dingen waar te nemen zoals ze werkelijk zijn. Als
iemand anders dezelfde stimulus anders ziet, moet dat wel zo zijn omdat die persoon een
, vooroordeel heeft neiging om de eigen waarnemingen als objectief en onpartijdig te
beschouwen
Kurt Lewin (grondlegger van de psychologie): begrijpen van menselijk gedrag a.d.h.v. een
formule:
Formule: B = f(PxE)
- B = behavior
- f = function
- P = persons
- E = environment (omgeving is belangrijk)
Persoon x Omgeving
Waar ben je opgegroeid? (kansen/rijkdom)
Aanwezigheid van anderen beïnvloed ons (morele gedragingen)
Normen in verschillende contexten
Situatie x Persoon
Personen hebben ook invloed op een situatie
Aanwezigheid van anderen en normen
Persoon, of situatie?
Ligt het aan de persoon of aan de situatie?
Wat zijn de omstandigheden en gedragingen?
Milgram experiment = mensen in een extreme situatie plaatsen om gedrag uit te lokken
Gestalt psychologie = bestudeert de subjectieve manier waarop een object in de geest van
mensen verschijnt. Personen zien en ervaren dingen anders
Naïef realisme = de waarheid die je zelf ziet, is de waarheid. Dit terwijl de waarheid van
anderen niet meegerekend wordt Interpretatie is per persoon verschillend
Basale menselijke motieven
Zelf-verbeteringsmotief (eigenwaarde) = mensen willen een goed gevoel hebben
over zichzelf
Accuraatheidsmotief (sociale cognitie) = mensen willen een correct beeld hebben
over zichzelf
Beide motieven liggen vaak in strijd met elkaar
Illusies om beide bovenstaande motieven in overeenstemming te brengen:
Beter-dan-gemiddeld effect = de meeste mensen vinden zichzelf net wat beter dan
gemiddeld
Onrealistisch optimisme = we overschatten de kans dat ons iets heel goeds
overkomt. Dit houdt ons als mens blij. Mensen die dit niet hebben, zijn vaker depressief
(depressief realisme)
Vals consensus effect = als er iets negatiefs is aan ons is dan denken we dat dat
voor iedereen geldt (generaliseren)
Vals uniciteitseffect = als we iets heel goed kunnen dan zien mensen dat als iets
unieks
Deel 1
Cursusdoelen
De belangrijkste theorieën en principes van de sociale psychologie
Menselijk gedrag verklaren, begrijpen en voorspellen
Inzicht krijgen in maatschappelijke problemen
Eigen problemen oplossen
Drie opdrachten
1. Verklaar actuele gebeurtenissen in de wereld
2. Verklaar gebeurtenissen in jouw (dagelijks) leven
3. Los een probleem in de wereld of in jouw leven
Sociale psychologie ziet een persoon nooit los van de sociale context
Hindsight bias = met terugwerkende kracht denk je dat je iets al wist. De neiging van
mensen om, nadat ze weten dat iets heeft plaatsgevonden, te overdrijven in hoeverre ze dat
van tevoren hadden kunnen voorspellen
Deel 2
Wat is sociale psychologie?
- Geeft ons inzicht in menselijk gedrag waarmee problemen opgelost kunnen worden
Wat zijn de grootste maatschappelijke problemen op dit moment?
- Klimaatverandering: waarom gedragen we ons op een manier die ons op lange termijn
schade toebrengt?
- Waarom worden mensen anders behandeld op basis van hun uiterlijk?
- Waarom is het zo lastig voor mensen om regels te volgen die essentieel zijn voor de
gezondheid?
- #metoo-beweging/machtsmisbruik; waarom is het zo moeilijk voor slachtoffers om zich
uit te spreken?
Meer inzicht krijgen in complexe problematiek
Wat zijn de meest invloedrijke gebeurtenissen in je eigen leven geweest?
- Zowel negatief als positief
- Waarom voelt het zo naar om buitengesloten te worden? We hebben een diep gevoel
om erbij te horen
- Psychologische pijn is terug te zien in de hersenen, net als fysieke pijn. Hoe kan dat?
- Waarom worden we verliefd (op bepaalde personen)? Relaties met mensen die dicht bij
je staan, vormen je persoonlijkheid en kunnen je ook echt veranderen
Wat is sociale psychologie? Definities
Psychologie = de wetenschappelijke studie naar het gedrag en het innerlijke leven
(gedachten en gevoelens) van mensen. De psychologie wil ons begrijpen hoe we nadenken en
hoe we ons gedragen
Sociale psychologie (focus op de rol van andere mensen) = de wetenschappelijke studie
naar de manier waarop de gedachten, gevoelens en het gedrag van mensen worden
beïnvloed door de aanwezigheid van anderen
, - Analyseniveau in de sociale psychologie op het individu in de context van een sociale
situatie
- Analyseniveau bij sociologie in het algemeen op groepen
- Analyseniveau persoonlijkheidspsychologie gericht op individu op zichzelf
Doel van sociale psychologie: identificeren van psychologische eigenschappen die bijna
iedereen kwetsbaar maken voor sociale beïnvloeding, ongeacht iemands sociale klasse of
cultuur
Als mens ben je vaak in een sociale context en de gedragingen beïnvloeden elkaar
Mensen worden beïnvloed door de werkelijke (=expliciete) of ingebeelde (=impliciete)
aanwezigheid van anderen
- Expliciete aanwezigheid = mensen zijn daadwerkelijk aanwezig
- Impliciete aanwezigheid = mensen zijn in gedachten/ingebeeld aanwezig
Sociale invloed = het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van andere
mensen hebben op onze gedachten, gevoelens, houdingen of gedrag dit bestudeert de
sociale psychologie
Analyseniveau klinische psychologie en persoonlijkheidspsychologie: interesse in individuele
verschillen, het individu staat centraal
Analyseniveau sociale psychologie: in de sociale context, het individu wordt nooit losgezien
van de sociale context
Construct (construeren) = de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen,
begrijpen en interpreteren
Mensen zijn zich vaak niet bewust van de reden achter hun eigen reacties en gevoelens. Een
andere benadering is om te vertrouwen op gezond verstand of volkswijsheid, maar toch zijn
deze vaak in strijd met elkaar
Deel 3
Perspectieven in de sociale psychologie
Evolutionair
Socio-cultureel
Sociaal leren
Evolutionair perspectief
Evolutionair perspectief = sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken hoe genetische
factoren over de eeuwen heen zijn aangepast om de overlevings- en voortplantingskansen te
vergroten
Natuurlijke selectie (Charles Darwin) = het proces waarbij belangrijke eigenschappen die
gunstig zijn voor de overleving worden doorgegeven aan het nageslacht
Guppy experiment = guppy’s werden verdeeld over 10 vijvers. Verschillen in deze vijvers:
bodemvariatie (5 fijn zand, 5 grove kiezels), roofdieren in sommige vijvers (karpers).
1,5 jaar later: op welke manier zijn de guppy’s veranderd?
- Vijvers met karper: uiterlijk van de guppy’s veranderde (camouflage):
Fijn zand: kleine stippels
Grove kiezels: grote stippels
, Door de camouflage een grotere overlevingskans door aanpassing
- Vijvers zonder karper: mannelijke guppy’s hadden felle kleuren ontwikkeld om
aantrekkelijker te zijn voor de vrouwelijke guppy’s
Door de aanpassing in uiterlijk een grotere voortplantingskans
Hoe helpt evolutie om menselijk gedrag te verklaren?
Mensen hebben veel gemeen met andere dieren (gezichtsuitdrukkingen)
Sommige menselijke gewoonten zijn universeel (over de hele wereld vinden ze plaats
onafhankelijk van andere factoren). Bijvoorbeeld relaties vormen, taboes (incest)
voortplantingskans/genetische factoren
Socio-cultureel perspectief
Sociaal-cultureel perspectief = sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken naar de
invloed van grotere sociale groepen (culturen, gewoonten etc.)
Hoe helpt cultuur om menselijk gedrag te verklaren?
Sommige gewoonten, tradities en gedragingen zijn verschillend, afhankelijk van de culturele
context
- Eetgewoontes, respectvolle gedragingen
- Het is belangrijk om te realiseren dat ‘gewoon’ overal een andere betekenis heeft
Cross-cultureel onderzoek = onderzoek met leden vanuit verschillende culturen waarbij
onderzocht wordt of een factor/variabele aanwezig is in beide culturen of een specifieke
cultuur
Sociaal leren perspectief
Sociaal leren perspectief = sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken hoe
leerervaringen in het verleden toekomstig gedrag voorspellen
Hoe helpt sociaal leren om menselijk gedrag te verklaren?
Mensen zijn geneigd om gedrag te imiteren van rolmodellen (ouders, leerkracht, familie,
vrienden etc.)
- Religie als traditie doorgeven aan een nieuwe generatie, maar sommige mensen
breken deze traditie
- Behulpzaamheid neem je waarschijnlijk je leven lang mee als je hiermee bent
opgegroeid
Kinderen worden ‘besmet’ met het gedrag van rolmodellen en gaan dit gedrag vaak
later zelf ook vertonen (roken etc.)
Interactie tussen perspectieven
Het leren van een taal is universeel, maar het soort taal hangt af van waar je vandaan komt
Het ene perspectief is niet beter dan het andere
Deel 4
Persoon X Situatie
Wat bepaalt ons gedrag?
Naïef realisme = mensen zijn overtuigd dingen waar te nemen zoals ze werkelijk zijn. Als
iemand anders dezelfde stimulus anders ziet, moet dat wel zo zijn omdat die persoon een
, vooroordeel heeft neiging om de eigen waarnemingen als objectief en onpartijdig te
beschouwen
Kurt Lewin (grondlegger van de psychologie): begrijpen van menselijk gedrag a.d.h.v. een
formule:
Formule: B = f(PxE)
- B = behavior
- f = function
- P = persons
- E = environment (omgeving is belangrijk)
Persoon x Omgeving
Waar ben je opgegroeid? (kansen/rijkdom)
Aanwezigheid van anderen beïnvloed ons (morele gedragingen)
Normen in verschillende contexten
Situatie x Persoon
Personen hebben ook invloed op een situatie
Aanwezigheid van anderen en normen
Persoon, of situatie?
Ligt het aan de persoon of aan de situatie?
Wat zijn de omstandigheden en gedragingen?
Milgram experiment = mensen in een extreme situatie plaatsen om gedrag uit te lokken
Gestalt psychologie = bestudeert de subjectieve manier waarop een object in de geest van
mensen verschijnt. Personen zien en ervaren dingen anders
Naïef realisme = de waarheid die je zelf ziet, is de waarheid. Dit terwijl de waarheid van
anderen niet meegerekend wordt Interpretatie is per persoon verschillend
Basale menselijke motieven
Zelf-verbeteringsmotief (eigenwaarde) = mensen willen een goed gevoel hebben
over zichzelf
Accuraatheidsmotief (sociale cognitie) = mensen willen een correct beeld hebben
over zichzelf
Beide motieven liggen vaak in strijd met elkaar
Illusies om beide bovenstaande motieven in overeenstemming te brengen:
Beter-dan-gemiddeld effect = de meeste mensen vinden zichzelf net wat beter dan
gemiddeld
Onrealistisch optimisme = we overschatten de kans dat ons iets heel goeds
overkomt. Dit houdt ons als mens blij. Mensen die dit niet hebben, zijn vaker depressief
(depressief realisme)
Vals consensus effect = als er iets negatiefs is aan ons is dan denken we dat dat
voor iedereen geldt (generaliseren)
Vals uniciteitseffect = als we iets heel goed kunnen dan zien mensen dat als iets
unieks
