Toegepaste Psychologie
Module 5: Psychopathologie
Academiejaar: 2025-2026
1
,H oorcollege 1
Abnormaliteit
Criteria voor abnormaal gedrag:
SELIGMAN, WALKER en ROSENHAN onderscheiden 7 criteria die bepalen of gedrag (ab)normaal is:
1. (Ab)normaal gedrag als gedrag waaronder mensen lijden
2. (Ab)normaal gedrag als disfunctioneel gedrag
3. (Ab)normaal gedrag als irrationeel en onbegrijpelijk gedrag
4. (Ab)normaal gedrag als onvoorspelbaar en oncontroleerbaar gedrag
5. (Ab)normaal gedrag als opvallend en onconventioneel gedrag
6. (Ab)normaal gedrag als ongemakkelijk aanvoelend gedrag
7. (Ab)normaal gedrag als norm overschrijdend gedrag
Wat is belangrijk om te weten over deze criteria?
Geen van deze criteria is op zichzelf voldoende is om van abnormaliteit te spreken
Dit kan wel naarmate er:
- aan meer van deze criteria is voldaan
- een criterium extremer of frequenter voorkomt
- meer mensen eensgezind zijn in hun beoordeling van deze criteria
Zelden zullen deze criteria allemaal aanwezig zijn:
⇒ Wanneer we op basis van die criteria gedrag als abnormaal beschouwen betekent dit niet
noodzakelijk dat er ook een psychische stoornis is
Abnormaal gedrag kan artistiek-excentriek, geniaal-creatief zijn, of contextueel bepaald zijn,
maar niet gestoord.
Psychisch gestoord gedrag impliceert:
- een lijdensdruk
- een disfunctioneren
(Ab)normaal gedrag als gedrag waaronder mensen lijden
Uitgangspunt:
We gaan ervan uit dat de betrokkene (cliënt) centraal staat
Hij of zij kan uiteindelijk het best zelf bepalen wat voor hem of haar nog kan en wat niet
2
,We noemen gedrag abnormaal wanneer…
iemand zeer sterk of zeer lang lijdt als gevolg van problematische emoties
- sterke angsten
- extreme negativiteit
- gevoel van nooit stoppende ellende…
en van daaruit beslist dat het zo niet verder kan
Voordeel van deze benadering:
➢ De klemtoon ligt heel sterk op het individuele en de persoonlijke waardering door de
betrokkene zelf.
Misvatting van deze benadering:
➢ Niet elk lijden is abnormaal. We maken in ons leven allemaal gebeurtenissen mee die
ons voor kortere of langere periode leed bezorgen
➢ Niet elke psychische stoornis gaat gepaard met persoonlijk lijden
(Ab)normaal gedrag als disfunctioneel gedrag:
Uitgangspunt:
Ieder mens heeft in zijn leven verschillende rollen te vervullen (student, dochter zoon van,
werknemer). Iemands welbevinden hangt in belangrijke mate af van of iemands al dan niet
goed die rollen kan vervullen.
Abnormaal…
Wanneer iemand faalt
- als partner
- als ouder
- als werknemer…
Voorbeelden:
↪ Een belangrijk criterium om te spreken van een fobie is de mate
waarin iemand nog functioneert in het dagdagelijkse leven
↪ Een belangrijk criterium om te spreken van problematisch
alcoholmisbruik is de mate waarin iemand nog functioneert
als partner, ouder, werknemer, student,...
Misvatting van deze benadering:
➢ Niet elk disfunctioneel gedrag gaat gepaard met een psychische stoornis
↪ Iemand die altijd te laat komt op zijn werk, disfunctioneert maar is niet
psychisch gestoord
↪ Een student die in paniek slaat op een examen disfunctioneert, maar is niet
psychisch gestoord
3
, (Ab)normaal gedrag als irrationeel en onbegrijpelijk gedrag:
Uitgangspunt:
We gaan ervan uit dat Ieder mens zich rationeel gedraagt volgens een zekere logica
⇒ dat we als logisch rationeel wezen in het leven staan en verstandige keuzes maken.
Abnormaal…
Wanneer iemand zich
- irrationeel of onlogisch
- bizar of onbegrijpelijk
gedraagt.
Voorbeelden:
↪ Extreme paranoia: iemand die gelooft dat iedereen om hen
heen een complot tegen hen smeedt, zonder logische of
feitelijke basis, vertoont irrationeel gedrag.
↪ Hallucinaties: het zien of horen van dingen die er niet zijn,
zoals stemmen die opdrachten geven of visioenen van
niet-bestaande personen, kan als irrationeel en
onbegrijpelijk worden beschouwd
↪ Het is bijzonder irrationeel of onlogisch, bizar of
onbegrijpelijk, wanneer iemand zich gaat uithongeren of
overeten op gevaar van eigen leven
(Ab)normaal gedrag als onvoorspelbaar en oncontroleerbaar
gedrag:
Uitgangspunt:
Mensen hebben nood aan:
- voorspelbaarheid
- beheersbaarheid
Mensen voelen zich bedreigd wanneer anderen zich
- niet voorspelbaar
- oncontroleerbaar
gedragen
4
Module 5: Psychopathologie
Academiejaar: 2025-2026
1
,H oorcollege 1
Abnormaliteit
Criteria voor abnormaal gedrag:
SELIGMAN, WALKER en ROSENHAN onderscheiden 7 criteria die bepalen of gedrag (ab)normaal is:
1. (Ab)normaal gedrag als gedrag waaronder mensen lijden
2. (Ab)normaal gedrag als disfunctioneel gedrag
3. (Ab)normaal gedrag als irrationeel en onbegrijpelijk gedrag
4. (Ab)normaal gedrag als onvoorspelbaar en oncontroleerbaar gedrag
5. (Ab)normaal gedrag als opvallend en onconventioneel gedrag
6. (Ab)normaal gedrag als ongemakkelijk aanvoelend gedrag
7. (Ab)normaal gedrag als norm overschrijdend gedrag
Wat is belangrijk om te weten over deze criteria?
Geen van deze criteria is op zichzelf voldoende is om van abnormaliteit te spreken
Dit kan wel naarmate er:
- aan meer van deze criteria is voldaan
- een criterium extremer of frequenter voorkomt
- meer mensen eensgezind zijn in hun beoordeling van deze criteria
Zelden zullen deze criteria allemaal aanwezig zijn:
⇒ Wanneer we op basis van die criteria gedrag als abnormaal beschouwen betekent dit niet
noodzakelijk dat er ook een psychische stoornis is
Abnormaal gedrag kan artistiek-excentriek, geniaal-creatief zijn, of contextueel bepaald zijn,
maar niet gestoord.
Psychisch gestoord gedrag impliceert:
- een lijdensdruk
- een disfunctioneren
(Ab)normaal gedrag als gedrag waaronder mensen lijden
Uitgangspunt:
We gaan ervan uit dat de betrokkene (cliënt) centraal staat
Hij of zij kan uiteindelijk het best zelf bepalen wat voor hem of haar nog kan en wat niet
2
,We noemen gedrag abnormaal wanneer…
iemand zeer sterk of zeer lang lijdt als gevolg van problematische emoties
- sterke angsten
- extreme negativiteit
- gevoel van nooit stoppende ellende…
en van daaruit beslist dat het zo niet verder kan
Voordeel van deze benadering:
➢ De klemtoon ligt heel sterk op het individuele en de persoonlijke waardering door de
betrokkene zelf.
Misvatting van deze benadering:
➢ Niet elk lijden is abnormaal. We maken in ons leven allemaal gebeurtenissen mee die
ons voor kortere of langere periode leed bezorgen
➢ Niet elke psychische stoornis gaat gepaard met persoonlijk lijden
(Ab)normaal gedrag als disfunctioneel gedrag:
Uitgangspunt:
Ieder mens heeft in zijn leven verschillende rollen te vervullen (student, dochter zoon van,
werknemer). Iemands welbevinden hangt in belangrijke mate af van of iemands al dan niet
goed die rollen kan vervullen.
Abnormaal…
Wanneer iemand faalt
- als partner
- als ouder
- als werknemer…
Voorbeelden:
↪ Een belangrijk criterium om te spreken van een fobie is de mate
waarin iemand nog functioneert in het dagdagelijkse leven
↪ Een belangrijk criterium om te spreken van problematisch
alcoholmisbruik is de mate waarin iemand nog functioneert
als partner, ouder, werknemer, student,...
Misvatting van deze benadering:
➢ Niet elk disfunctioneel gedrag gaat gepaard met een psychische stoornis
↪ Iemand die altijd te laat komt op zijn werk, disfunctioneert maar is niet
psychisch gestoord
↪ Een student die in paniek slaat op een examen disfunctioneert, maar is niet
psychisch gestoord
3
, (Ab)normaal gedrag als irrationeel en onbegrijpelijk gedrag:
Uitgangspunt:
We gaan ervan uit dat Ieder mens zich rationeel gedraagt volgens een zekere logica
⇒ dat we als logisch rationeel wezen in het leven staan en verstandige keuzes maken.
Abnormaal…
Wanneer iemand zich
- irrationeel of onlogisch
- bizar of onbegrijpelijk
gedraagt.
Voorbeelden:
↪ Extreme paranoia: iemand die gelooft dat iedereen om hen
heen een complot tegen hen smeedt, zonder logische of
feitelijke basis, vertoont irrationeel gedrag.
↪ Hallucinaties: het zien of horen van dingen die er niet zijn,
zoals stemmen die opdrachten geven of visioenen van
niet-bestaande personen, kan als irrationeel en
onbegrijpelijk worden beschouwd
↪ Het is bijzonder irrationeel of onlogisch, bizar of
onbegrijpelijk, wanneer iemand zich gaat uithongeren of
overeten op gevaar van eigen leven
(Ab)normaal gedrag als onvoorspelbaar en oncontroleerbaar
gedrag:
Uitgangspunt:
Mensen hebben nood aan:
- voorspelbaarheid
- beheersbaarheid
Mensen voelen zich bedreigd wanneer anderen zich
- niet voorspelbaar
- oncontroleerbaar
gedragen
4
