Hoorcollege 1: Inleiding in en
geschiedenis van het maatschappelijk
opvoeden
Opvoedingsvraag = informatie- of adviesbehoefte
- Ernst: laag
- Bijvoorbeeld: Hoe stimuleer ik mijn kind om te lezen?
Opvoedingsspanning = tijdelijke stress of onzekerheid bij opvoeder
- Ernst: middelmatig
- Bijvoorbeeld: ‘mijn kind slaapt slecht en ik ben oververmoeid’
Opvoedingsprobleem = ernstige/aanhoudende problemen in de
opvoedsituatie
- Ernst: hoog
- Bijvoorbeeld: ‘mijn kind vertoont agressief gedrag, ik red het niet
meer’
Onderwerp – opvoedvragen met de nadruk op
opvoedingsondersteuning = hulp bieden aan ouders, gericht op het
herkennen en verhelpen en problemen bij het kind en/of in het
opvoedsysteem)
Wat wil je als pedagoog weten?
- Welke belangrijke factoren spelen een rol bij het kind en de
gezinssituatie? Wat gaat r goed? Waar liggen de risico’s
- Met welke overheidskaders en wetgeving dien je rekening te
houden?
- Welke theorieën en modellen kunnen helpen een goede inschatting
te maken van de gezinssituatie?
- Hoe kun je het best afstemmen met de verschillende betrokkenen
(ouders, kinderen, relevant netwerk?)
Inleiding op opvoedondersteuning
Opvoedingsondersteuning = ondersteuning aan ouders, gericht op het
herkennen en verhelpen van problemen bij het kind en/of in het
opvoedsysteem
Welke taken liggen hier voor professionals?
Welke kennis is nodig om ‘het goede’ te doen?
Waar moet je allemaal rekening mee houden?
Maar eerst: wat kunnen burgers onderling voor elkaar betekenen?
De pedagogische civil society
De pedagogische ‘civil society’ = mensen in de buurt of in de
samenleving die elkaar helpen bij het opvoeden van kinderen.
, - Waarom? Steuntje in de rug voor ouders, andere opvoeders uit
omgeving kunnen positief meedoen en kinderen helpen groeien.
- Bijvoorbeeld: een vrijwilliger bij het buurtcentrum die jongere helpt
met huiswerk.
Maatschappelijk opvoeden anno 2025- De pedagogische civil
society (is een idee hoe we het zouden willen vormgeven, het is er of het
is er niet)
- Individualisme -> minder maatschappelijk opvoeden via
traditionele steunstructuren en netwerken
- Maar niet minder behoefte aan informele opvoedsteun. Officiële
instanties zijn niet altijd een juiste vervanging voor het ‘eigen
netwerk’
- Nieuwe jeugd- en gezinsbeleid: versterken van rol mede-opvoeders
en benadrukken collectieve verantwoordelijk
- PCS verwijst naar vrijwillige verenigingen van organisaties en
burgers buiten formele instanties, de overheid en het bedrijfsleven
- Sterke PCS – positieve invloed opvoedklimaat
Collectief verantwoordelijk = een groep mensen is samen
verantwoordelijk voor iets
- Bijvoorbeeld: letten buren op elkaars kinderen
Waarom de Pedagogische ‘civil society’?
- Steun bij onzekerheden, vragen of problemen in de opvoeding
- Praktische hulp bieden aan ouders die daar behoefte aan hebben
- Vanzelfsprekende bron van (ervarings)kennis en kunde – postieve
invloed op zowel kinderen als ouders
- Bijdrage aan preventie en vroegsignalisering -> minder snel
inschakelen instanties of zwaardere vormen van jeugdhulp – beter
voor kind (en op lange termijn goedkoper)
- Normaliseren!
Inrichting PCS – ondersteuning van mede-opvoeders
Het belang van mede-opvoeders: direct en indirect
, Praktische invulling pcs -> hoe kunnen we ouders ondersteunen?
Mede-opvoeders zoals familie, buren, leerkrachten en
voetbaltrainers – emotionele steun, instrumentele steun (oppas),
informationele steun en normatieve steun (wat zijn de normen en waarden
van de ouders en hoe gaan ze daar mee om)
Maatschappelijke initiatieven (betrokkenheid gemeentes) –
toegankelijkheid bevorderen, mogelijkheden en faciliteren. Nieuwe
initiatieven ondersteunen en bestaande activiteiten onder de aandacht
brengen.
Maatschappelijk opvoeden: Hoe modern is de PCS?
Maatschappelijk opvoeden -> opvoeden is niet alleen gericht op optimale
ontwikkeling kind, maar kind en opvoeding ook zien als onderdeel
samenleving -> wisselwerking:
Samenleving ondersteunt het opvoeden
Goede opvoeding ondersteunt de samenleving
Opvoedingsadviezen in Nederland van 1600-2000
Waarom ‘geschiedenis van opvoedondersteuning?’
- Ideeën over wat goede opvoeding is -> tijds- en cultuurgebonden
(normen waarden, praktische aspecten)
- Vraag op bepaald type burgers
- Kennis over de geschiedenis van opvoeden helpt daarmee op
adviezen over opvoeding – te doorzien, te relativeren, te
bekritiseren, of juist te verstevigen en onderbouwen
geschiedenis van het maatschappelijk
opvoeden
Opvoedingsvraag = informatie- of adviesbehoefte
- Ernst: laag
- Bijvoorbeeld: Hoe stimuleer ik mijn kind om te lezen?
Opvoedingsspanning = tijdelijke stress of onzekerheid bij opvoeder
- Ernst: middelmatig
- Bijvoorbeeld: ‘mijn kind slaapt slecht en ik ben oververmoeid’
Opvoedingsprobleem = ernstige/aanhoudende problemen in de
opvoedsituatie
- Ernst: hoog
- Bijvoorbeeld: ‘mijn kind vertoont agressief gedrag, ik red het niet
meer’
Onderwerp – opvoedvragen met de nadruk op
opvoedingsondersteuning = hulp bieden aan ouders, gericht op het
herkennen en verhelpen en problemen bij het kind en/of in het
opvoedsysteem)
Wat wil je als pedagoog weten?
- Welke belangrijke factoren spelen een rol bij het kind en de
gezinssituatie? Wat gaat r goed? Waar liggen de risico’s
- Met welke overheidskaders en wetgeving dien je rekening te
houden?
- Welke theorieën en modellen kunnen helpen een goede inschatting
te maken van de gezinssituatie?
- Hoe kun je het best afstemmen met de verschillende betrokkenen
(ouders, kinderen, relevant netwerk?)
Inleiding op opvoedondersteuning
Opvoedingsondersteuning = ondersteuning aan ouders, gericht op het
herkennen en verhelpen van problemen bij het kind en/of in het
opvoedsysteem
Welke taken liggen hier voor professionals?
Welke kennis is nodig om ‘het goede’ te doen?
Waar moet je allemaal rekening mee houden?
Maar eerst: wat kunnen burgers onderling voor elkaar betekenen?
De pedagogische civil society
De pedagogische ‘civil society’ = mensen in de buurt of in de
samenleving die elkaar helpen bij het opvoeden van kinderen.
, - Waarom? Steuntje in de rug voor ouders, andere opvoeders uit
omgeving kunnen positief meedoen en kinderen helpen groeien.
- Bijvoorbeeld: een vrijwilliger bij het buurtcentrum die jongere helpt
met huiswerk.
Maatschappelijk opvoeden anno 2025- De pedagogische civil
society (is een idee hoe we het zouden willen vormgeven, het is er of het
is er niet)
- Individualisme -> minder maatschappelijk opvoeden via
traditionele steunstructuren en netwerken
- Maar niet minder behoefte aan informele opvoedsteun. Officiële
instanties zijn niet altijd een juiste vervanging voor het ‘eigen
netwerk’
- Nieuwe jeugd- en gezinsbeleid: versterken van rol mede-opvoeders
en benadrukken collectieve verantwoordelijk
- PCS verwijst naar vrijwillige verenigingen van organisaties en
burgers buiten formele instanties, de overheid en het bedrijfsleven
- Sterke PCS – positieve invloed opvoedklimaat
Collectief verantwoordelijk = een groep mensen is samen
verantwoordelijk voor iets
- Bijvoorbeeld: letten buren op elkaars kinderen
Waarom de Pedagogische ‘civil society’?
- Steun bij onzekerheden, vragen of problemen in de opvoeding
- Praktische hulp bieden aan ouders die daar behoefte aan hebben
- Vanzelfsprekende bron van (ervarings)kennis en kunde – postieve
invloed op zowel kinderen als ouders
- Bijdrage aan preventie en vroegsignalisering -> minder snel
inschakelen instanties of zwaardere vormen van jeugdhulp – beter
voor kind (en op lange termijn goedkoper)
- Normaliseren!
Inrichting PCS – ondersteuning van mede-opvoeders
Het belang van mede-opvoeders: direct en indirect
, Praktische invulling pcs -> hoe kunnen we ouders ondersteunen?
Mede-opvoeders zoals familie, buren, leerkrachten en
voetbaltrainers – emotionele steun, instrumentele steun (oppas),
informationele steun en normatieve steun (wat zijn de normen en waarden
van de ouders en hoe gaan ze daar mee om)
Maatschappelijke initiatieven (betrokkenheid gemeentes) –
toegankelijkheid bevorderen, mogelijkheden en faciliteren. Nieuwe
initiatieven ondersteunen en bestaande activiteiten onder de aandacht
brengen.
Maatschappelijk opvoeden: Hoe modern is de PCS?
Maatschappelijk opvoeden -> opvoeden is niet alleen gericht op optimale
ontwikkeling kind, maar kind en opvoeding ook zien als onderdeel
samenleving -> wisselwerking:
Samenleving ondersteunt het opvoeden
Goede opvoeding ondersteunt de samenleving
Opvoedingsadviezen in Nederland van 1600-2000
Waarom ‘geschiedenis van opvoedondersteuning?’
- Ideeën over wat goede opvoeding is -> tijds- en cultuurgebonden
(normen waarden, praktische aspecten)
- Vraag op bepaald type burgers
- Kennis over de geschiedenis van opvoeden helpt daarmee op
adviezen over opvoeding – te doorzien, te relativeren, te
bekritiseren, of juist te verstevigen en onderbouwen
