3 Het strafrechtelijk systeem in actie
3.1 Inleiding
- Het studieobject van de criminologie bestaat uit criminaliteit en de maatschappelijke
reactie hierop
- De belangrijkste formele reactie op criminaliteit in onze rechtsstaat is de toepassing
van het strafrecht
- Strafrechtelijk systeem/strafrechtelijke keten – het geheel van organisaties of
personen dat bepaalt welke gedragingen strafbaar zijn en zorg draagt voor de
opsporing van overtreders, hun vervolging en berechting, en voor tenuitvoerlegging
van de aan hen opgelegde straffen:
o De strafwetgeven – centrale overheid en lagere overheden
o De politie en andere instanties met opsporingsbevoegdheid
o Openbaar Ministerie – de officieren van justitie
o Zittende magistratuur – de rechters en de griffie
o Het gevangeniswezen
o Reclassering
- Kenmerkend voor strafrechtelijk systeem: een grote mate van complexiteit en de
afwezigheid van eenvoudige gezagsrelaties
- Minister van Justitie en Veiligheid stuurt en beheert het Korps nationale politie
- Het Korps nationale politie tien regionale eenheden
- De burgemeester en hoofdofficier van justitie gezag over deze eenheden
- De hoofdofficier van justitie gezag over de politie (strafrechtelijke handhaving en
criminaliteitsbestrijding)
- Het Openbaar Ministerie de vervolging van verdachten + formuleren strafeisen
- Beslissingen van de rechter vallen onder de politieke verantwoordelijkheid van de
minister van JV
- Rechters zijn onafhankelijk aangestuurd door rechtbanken, hoven en de Raad
- Delen van kinderbescherming en slachtofferhulp semipublieke organisaties
(grotendeels gefinancierd door overheid) in zekere mate ook onafhankelijk
- Op basis van de gegevens die de organen van dit systeem produceren, kan een beleid
worden gemaakt om het systeem en de organen aan te sturen dat het doel van de
rechtspleging beter wordt bereikt
- Het doel van de rechtspleging een effectieve en rechtmatige bestrijding van
criminaliteit
- Beleidsinformatie – de gegevens die zijn verzameld over de activiteiten van elk
subsysteem (door de automatisering neemt de omvang hiervan toe)
- Parket-Generaal van het OM in Den Haag en de Rechtspraak beschikken over
uitgebreide beleidsinformatiesystemen, verder publiceert CBS jaarlijks gegevens
- Prestatiemaat – prestaties van organen worden beoordeeld a.d.h.v. statistische
beleidsinformatie (bijv. ophelderingspercentages bij de politie)
o Ontlenen hun betekenis aan vergelijking in tijd (vroeger/nu) of met die van
vergelijkbare organen (benchmarking)
- Bij prestaties van het strafrechtelijk systeem gaat het zowel om kwantitatieve
doelstellingen (bijv. meer opsporingen) als om kwalitatieve gegevens (bijv. mate
waarin principe van rechtsgelijkheid wordt verwezenlijkt)
, 3.2 Organisatie en prestaties van politie en justitie
3.2.1 De politie
- Art. 3 Politiewet politie heeft de taak te zorgen voor de daadwerkelijke
handhaving van de rechtsorde (openbare orde en strafrechtelijk), en voor het
verlenen van hulp aan hen die deze behoeven
- Opsporing van strafbare feiten – belangrijk onderdeel van strafrechtelijke
rechtshandhaving, uitgevoerd door onderdeel van de politie recherche
- Recherchewerk – op landelijk (Dienst Landelijke Recherche) en districtsniveau
(districtsrecherche) en op basiseenheden
- Overige taken geüniformeerde onderdelen vaak georganiseerd in basisteams
De politiesterkte
- In het jaar 2016 bedroeg politiesterkte 50.747 fte’s (fulltime equivalent)
- Om te beoordelen of dit aantal toereikend is, wordt een vergelijking gemaakt met
andere landen (aantal politiefunctionarissen per 100.000 inwoners)
- Nederland: relatief laag aantal politiefunctionarissen naast andere EU-landen
- Vraag: definitie politiemensen? Wordt het gecompenseerd door andere functies?
- Nederland: óók relatief laag aantal beveiligers
- Er zijn ongeveer evenveel beveiligers in publiek terrein actief als politiemensen
- In VS, Midden- en Oost-Europa zijn (veel) meer particuliere beveiligers dan politie
Het ophelderingspercentage
- De traditionele prestatiemaat voor strafrechtelijke handhavingstaak van de politie
het percentage ter kennis gekomen misdrijven waarden een verdachte bekend
wordt (= het ophelderingspercentage/oplossingspercentage)
- NL rond de 26%
- Relatief hoge ophelderingspercentages:
o Misdrijven die voornamelijk door eigen opsporingsinspanningen worden
geconstateerd (vuurwapen- en drugsmisdrijven)
o Delicten die door aangiften van slachtoffers bij de politie bekend worden
geweld- en seksuele misdrijven (2/3)
- Relatief lage ophelderingspercentages:
o Vermogensmisdrijven (1/7)
o Fietsendiefstal (<5%)
o Zakkenrollerij (3%)
- Zwakte ophelderingspercentages als prestatiemaat:
o De ervoor geleverde inspanningen per delictstype lopen zeer uiteen
o Er zijn verschillende factoren per land die inwerken op het percentage
o Politie heeft veel andere taken (‘zachte output’) dan alleen oplossen van
misdrijven (‘harde output’)
- Of een ophelderingspercentage als hoog of laag wordt gezien, hangt (mede) af van
de norm die wordt gesteld OM heeft normen gesteld:
o Roofovervallen: 32% (gehaald)
o Woninginbraken 10% (nog niet gehaald)
- De ophelderingspercentages van de politie in Nederland ligt al jaren op laag niveau
- Hoogte ophelderingspercentage in een land is afhankelijk van:
o Aard van de delicten waarmee de politie in aanraking komt
3.1 Inleiding
- Het studieobject van de criminologie bestaat uit criminaliteit en de maatschappelijke
reactie hierop
- De belangrijkste formele reactie op criminaliteit in onze rechtsstaat is de toepassing
van het strafrecht
- Strafrechtelijk systeem/strafrechtelijke keten – het geheel van organisaties of
personen dat bepaalt welke gedragingen strafbaar zijn en zorg draagt voor de
opsporing van overtreders, hun vervolging en berechting, en voor tenuitvoerlegging
van de aan hen opgelegde straffen:
o De strafwetgeven – centrale overheid en lagere overheden
o De politie en andere instanties met opsporingsbevoegdheid
o Openbaar Ministerie – de officieren van justitie
o Zittende magistratuur – de rechters en de griffie
o Het gevangeniswezen
o Reclassering
- Kenmerkend voor strafrechtelijk systeem: een grote mate van complexiteit en de
afwezigheid van eenvoudige gezagsrelaties
- Minister van Justitie en Veiligheid stuurt en beheert het Korps nationale politie
- Het Korps nationale politie tien regionale eenheden
- De burgemeester en hoofdofficier van justitie gezag over deze eenheden
- De hoofdofficier van justitie gezag over de politie (strafrechtelijke handhaving en
criminaliteitsbestrijding)
- Het Openbaar Ministerie de vervolging van verdachten + formuleren strafeisen
- Beslissingen van de rechter vallen onder de politieke verantwoordelijkheid van de
minister van JV
- Rechters zijn onafhankelijk aangestuurd door rechtbanken, hoven en de Raad
- Delen van kinderbescherming en slachtofferhulp semipublieke organisaties
(grotendeels gefinancierd door overheid) in zekere mate ook onafhankelijk
- Op basis van de gegevens die de organen van dit systeem produceren, kan een beleid
worden gemaakt om het systeem en de organen aan te sturen dat het doel van de
rechtspleging beter wordt bereikt
- Het doel van de rechtspleging een effectieve en rechtmatige bestrijding van
criminaliteit
- Beleidsinformatie – de gegevens die zijn verzameld over de activiteiten van elk
subsysteem (door de automatisering neemt de omvang hiervan toe)
- Parket-Generaal van het OM in Den Haag en de Rechtspraak beschikken over
uitgebreide beleidsinformatiesystemen, verder publiceert CBS jaarlijks gegevens
- Prestatiemaat – prestaties van organen worden beoordeeld a.d.h.v. statistische
beleidsinformatie (bijv. ophelderingspercentages bij de politie)
o Ontlenen hun betekenis aan vergelijking in tijd (vroeger/nu) of met die van
vergelijkbare organen (benchmarking)
- Bij prestaties van het strafrechtelijk systeem gaat het zowel om kwantitatieve
doelstellingen (bijv. meer opsporingen) als om kwalitatieve gegevens (bijv. mate
waarin principe van rechtsgelijkheid wordt verwezenlijkt)
, 3.2 Organisatie en prestaties van politie en justitie
3.2.1 De politie
- Art. 3 Politiewet politie heeft de taak te zorgen voor de daadwerkelijke
handhaving van de rechtsorde (openbare orde en strafrechtelijk), en voor het
verlenen van hulp aan hen die deze behoeven
- Opsporing van strafbare feiten – belangrijk onderdeel van strafrechtelijke
rechtshandhaving, uitgevoerd door onderdeel van de politie recherche
- Recherchewerk – op landelijk (Dienst Landelijke Recherche) en districtsniveau
(districtsrecherche) en op basiseenheden
- Overige taken geüniformeerde onderdelen vaak georganiseerd in basisteams
De politiesterkte
- In het jaar 2016 bedroeg politiesterkte 50.747 fte’s (fulltime equivalent)
- Om te beoordelen of dit aantal toereikend is, wordt een vergelijking gemaakt met
andere landen (aantal politiefunctionarissen per 100.000 inwoners)
- Nederland: relatief laag aantal politiefunctionarissen naast andere EU-landen
- Vraag: definitie politiemensen? Wordt het gecompenseerd door andere functies?
- Nederland: óók relatief laag aantal beveiligers
- Er zijn ongeveer evenveel beveiligers in publiek terrein actief als politiemensen
- In VS, Midden- en Oost-Europa zijn (veel) meer particuliere beveiligers dan politie
Het ophelderingspercentage
- De traditionele prestatiemaat voor strafrechtelijke handhavingstaak van de politie
het percentage ter kennis gekomen misdrijven waarden een verdachte bekend
wordt (= het ophelderingspercentage/oplossingspercentage)
- NL rond de 26%
- Relatief hoge ophelderingspercentages:
o Misdrijven die voornamelijk door eigen opsporingsinspanningen worden
geconstateerd (vuurwapen- en drugsmisdrijven)
o Delicten die door aangiften van slachtoffers bij de politie bekend worden
geweld- en seksuele misdrijven (2/3)
- Relatief lage ophelderingspercentages:
o Vermogensmisdrijven (1/7)
o Fietsendiefstal (<5%)
o Zakkenrollerij (3%)
- Zwakte ophelderingspercentages als prestatiemaat:
o De ervoor geleverde inspanningen per delictstype lopen zeer uiteen
o Er zijn verschillende factoren per land die inwerken op het percentage
o Politie heeft veel andere taken (‘zachte output’) dan alleen oplossen van
misdrijven (‘harde output’)
- Of een ophelderingspercentage als hoog of laag wordt gezien, hangt (mede) af van
de norm die wordt gesteld OM heeft normen gesteld:
o Roofovervallen: 32% (gehaald)
o Woninginbraken 10% (nog niet gehaald)
- De ophelderingspercentages van de politie in Nederland ligt al jaren op laag niveau
- Hoogte ophelderingspercentage in een land is afhankelijk van:
o Aard van de delicten waarmee de politie in aanraking komt
