Psyche & Soma – Literatuur
Voorbereiding College 1
Lechner
H9 – De acute fase: Diagnose en behandeling
Fasen in het ziekteproces volgens het Illness Constellation Model:
1. Onzekerheid symptomen zijn eng, voor doktersbezoek
2. Verstoring stress, controleverlies, afhankelijkheid
3. Herstelfase terugkrijgen van controle over zichzelf, ziekte +
herstel van emotionele overwicht
4. Acceptatie terugkrijgen van welbevinden (begint al na diagnose)
Na het horen van een diagnose van levensbedreigende of chronische
ziekte, belandt patiënt in de sickness role. Dit gaat gepaard met
gevoelens van hulpeloosheid, onzekerheid, verdriet en controleverlies.
verhoogd stressniveau bij patiënt en naasten
existentiële crisis; toestand van ontreddering
“Het is belangrijk om de emoties op te vangen en de ziekte te
accepteren. Het is belangrijk dat de patiënt tijdens de behandeling en
erna zo veel mogelijk persoonlijke controle behoudt en herwint.” De angst
voor de toekomst speelt een grote rol bij levensbedreigende ziektes.
Helaas zijn zorgverleners vaak onvoldoende van elkaars handelen op de
hoogte alsook de informatie die verstrekt is aan de patiënt. Ook houden
patiënten zich vaak niet (voldoende) aan leefstijladviezen
(nonadherence). 30% van de patiënten ervaart psychische klachten als
gevolg van hun ziekte. Chronisch zieken hebben een groter risico op
depressie dan niet zieken (kanker het hoogst). Bij diabetes is er een hoger
risico op stemmings- en angststoornissen. Dit is ook ongunstig voor
leefstijlveranderingen, het opvolgen van behandeladviezen en
zelfmanagement.
“De patiënt speelt een belangrijke rol in het succesvol verlopen van de
behandeling. Het succes van de behandeling hangt onder meer af van de
mate waarin de patiënt de diagnose accepteert en goed omgaat met
ziekte en behandeling.”
eigen gedrag moet gemanaged en geëvalueerd worden, onderdeel
hiervan is het accepteren van de adviezen van de hulpverlener en deze
uitvoeren en volhouden.
Adherence: de mate waarin het gedrag van een persoon overeenkomt
met het medisch of gezondheidsadvies. nonadherence is vaak een
gevolg van inadequate coping
Coping helpt de patiënt zo veel mogelijk persoonlijke controle te houden
en richting te geven aan het eigen gedrag in het omgaan met de ziekte.
“Het hebben van een chronische of levensbedreigende ziekte kan naast
eventuele negatieve gevolgen en bedreigingen ook bijdragen tot
persoonlijke groei (resilience).
,Probleemgerichte coping: patiënt probeert de bedreigende situatie zelf
te veranderen door het probleem actief aan te pakken. Bijvoorbeeld
praktische hulp vragen aan familie. niet voor alles is een
probleemgerichte oplossing!
“Probleemgerichte coping is geassocieerd met minder symptomen van de
ziekte, minder stress en een beter welbevinden.”
Emotiegerichte coping: patiënt doet pogingen om de emoties die door
de situatie worden opgeroepen te beïnvloeden. vaak gebruikt als het
probleem niet meer actief aangepakt van worden.
“Chronisch zieken die met name emotiegerichte coping strategieën als
vermijding en ontkenning van het ziek zijn en wishful thinking gebruiken,
lijden vaker aan depressie, zijn angstiger, hebben een lagere
zelfwaardering en hebben meer pijn en functionele beperkingen. Ook
volgen ze minder vaak gezondheidsadviezen op.”
Adaptieve emotiegerichte coping strategie is bijvoorbeeld het positief
her etiketteren van de ziekte en gevolgen, waardoor minder emotionele
stress optreedt.
Cognitieve representaties die patiënten hebben van de ziekte of
behandeling sturen bij het kiezen van coping strategieën om ermee om te
gaan. patiënten vertonen meer probleemgerichte coping als ze denken
dat de ziekte goed te genezen/behandelen is
Verklaringen voor gebrekkige adherence:
- Gedragsperspectief
o Adherence = gedrag dat wordt gestuurd door straffen en
belonen
o Als het medicijn zorgt voor verbetering is dat een positieve
conditionering (operante conditionering), als het medicijn niet
werkt of voor bijwerkingen zorgt is dat een negatieve
conditionering
- Communicatieperspectief
, o Adherence = bepaald door therapeutische relatie en kwaliteit
van communicatie tussen hulpverlener en patiënt
o Tevreden over het contact? eerder advies opvolgen
- Cognitief perspectief
o Baten en lasten; als het medicijn of de behandeling het niet
voldoende ‘waard’ zijn dan kiest de patiënt er rationeel voor
om er niet in mee te gaan
- Zelfregulatieperspectief
o Interpretatie van de ziekte, bedreiging van de ziekte en
controle over de ziekte
o Een ziekte wordt als ernstig ervaren, dus de adviezen van de
arts worden opgevolgd. Of een ziekte zit in de familie, dus de
patiënt stopt niet met roken.
“Onderzoek laat zien dat lage eigen effectiviteit, weinig sociale steun en
vermijdende en passieve coping samenhangen met gebrekkige
zelfmanagement en adherence.”
“Naarmate de complexiteit van de behandeling of van de vereiste
gedragsverandering, de frequentie en duur toenemen, neemt de
adherence af.”
Voor bevordering van adherence dient het gedrag van hulverleners ook
kritisch te worden bekeken en waar nodig veranderd.
Interventies gericht op verbetering van communicatie:
- Taakgericht en emotiegericht (affectief) communiceren: de patiënt
zo goed mogelijk informeren en vaardigheden aanleren, schept een
vertrouwensbasis en geeft emoties een plaats. De hulpverlener moet
de signalen van een patiënt begrijpen en informatie geven als dit
ook daadwerkelijk bij de patiënt aankomt, want vaak (bij een ergere
prognose) is de patiënt de helft vergeten wat de stress vergroot.
- Model van Health Counseling: stappenplan voor gedragsverandering
o Patiënt zet zich actief in
- Motivational interviewing: motiverende gespreksvoering
vaardigheden, geeft communicatierichtlijnen. Leidende principes
zijn: empathie, begrip, vermijden van weestand, intrinsieke
motivatie aanwakkeren bij de patiënt.
o Patiënt zet zich actief in
, - Gezamenlijke besluitvorming: patiënt en zorgverlener zijn
gelijkwaardige gesprekspartners bij het besluit over de behandeling.
patiëntgerichte aanpak
o Bij ernstige ziektes, angstigere patiënten en lager opgeleiden
wordt de keuze vaker aan de arts overgelaten
Zelfmanagement interventies leren de patiënt:
1. Het medische management van de ziekte
2. Het omgaan met de gevolgen van de ziekte
3. Het omgaan met de emotionele impact van de ziekte
Adherence interventies:
1. Technische interventies vereenvoudigen van de toediening,
instructie en verpakking + het gebruik van hulmiddelen voor
elektronische monitoring
2. Gedragsinterventies geheugensteuntjes + herinneringen
3. Voorlichtingsinterventies instructies, motivatie om gedrag te
veranderen, het aanleren van probleemoplossende vaardigheden
4. Complexe interventies combinatie van de drie bovengenoemde
Coping gerichte interventies zijn vaak onderdeel van zelfmanagement
interventies omdat het medebepalend is. Doel: persoonlijke controle van
de patiënt zo groot mogelijk houden + de coping strategie aan laten
sluiten bij de mate van controleerbaarheid van de situatie.
Probleemgerichte coping interventie: patiënten leren omgaan met
pijn en voorbereiding op stressvolle medische behandelingen.
Emotiegerichte coping interventie: verminderen van pijn en stress en
het omgaan met negatieve emoties. ontspanningsoefeningen,
meditatie, hypnose (stressmanagement)
Drie typen controle die belangrijk zijn in de voorbereiding op een
stressvolle medische behandeling (Sarafino, 2008):
1. Gedragscontrole in staat het juiste gedrag te vertonen
2. Cognitieve controle patiënt leert cognities zelf te beïnvloeden
3. Informatiecontrole geeft inzicht wat de patiënt te wachten staat
“Ondersteuning van familie en vrienden bevordert adherence en het
gebruik van adequate coping strategieën.” Vormen van steun:
- Instrumentele steun
- Emotionele steun
- Informationele steun
Het is extra moeilijk voor allochtone patiënten om om te gaan met ziekte
vanwege de taalbarrière en minder kennis van het menselijk lichaam en
andere percepties over ziekte en behandeling. het is belangrijk dat
hulpverleners culturele competenties ontwikkelen (kennis van
epidemiologie en effecten van behandelingen kunnen verschillen over
etnische groeperingen). Zij moeten bewustzijn ontwikkelen over dat het
gedrag en denkpatroon anders is en eigen vooroordelen en stereotypes
verwerpen.
Voorbereiding College 1
Lechner
H9 – De acute fase: Diagnose en behandeling
Fasen in het ziekteproces volgens het Illness Constellation Model:
1. Onzekerheid symptomen zijn eng, voor doktersbezoek
2. Verstoring stress, controleverlies, afhankelijkheid
3. Herstelfase terugkrijgen van controle over zichzelf, ziekte +
herstel van emotionele overwicht
4. Acceptatie terugkrijgen van welbevinden (begint al na diagnose)
Na het horen van een diagnose van levensbedreigende of chronische
ziekte, belandt patiënt in de sickness role. Dit gaat gepaard met
gevoelens van hulpeloosheid, onzekerheid, verdriet en controleverlies.
verhoogd stressniveau bij patiënt en naasten
existentiële crisis; toestand van ontreddering
“Het is belangrijk om de emoties op te vangen en de ziekte te
accepteren. Het is belangrijk dat de patiënt tijdens de behandeling en
erna zo veel mogelijk persoonlijke controle behoudt en herwint.” De angst
voor de toekomst speelt een grote rol bij levensbedreigende ziektes.
Helaas zijn zorgverleners vaak onvoldoende van elkaars handelen op de
hoogte alsook de informatie die verstrekt is aan de patiënt. Ook houden
patiënten zich vaak niet (voldoende) aan leefstijladviezen
(nonadherence). 30% van de patiënten ervaart psychische klachten als
gevolg van hun ziekte. Chronisch zieken hebben een groter risico op
depressie dan niet zieken (kanker het hoogst). Bij diabetes is er een hoger
risico op stemmings- en angststoornissen. Dit is ook ongunstig voor
leefstijlveranderingen, het opvolgen van behandeladviezen en
zelfmanagement.
“De patiënt speelt een belangrijke rol in het succesvol verlopen van de
behandeling. Het succes van de behandeling hangt onder meer af van de
mate waarin de patiënt de diagnose accepteert en goed omgaat met
ziekte en behandeling.”
eigen gedrag moet gemanaged en geëvalueerd worden, onderdeel
hiervan is het accepteren van de adviezen van de hulpverlener en deze
uitvoeren en volhouden.
Adherence: de mate waarin het gedrag van een persoon overeenkomt
met het medisch of gezondheidsadvies. nonadherence is vaak een
gevolg van inadequate coping
Coping helpt de patiënt zo veel mogelijk persoonlijke controle te houden
en richting te geven aan het eigen gedrag in het omgaan met de ziekte.
“Het hebben van een chronische of levensbedreigende ziekte kan naast
eventuele negatieve gevolgen en bedreigingen ook bijdragen tot
persoonlijke groei (resilience).
,Probleemgerichte coping: patiënt probeert de bedreigende situatie zelf
te veranderen door het probleem actief aan te pakken. Bijvoorbeeld
praktische hulp vragen aan familie. niet voor alles is een
probleemgerichte oplossing!
“Probleemgerichte coping is geassocieerd met minder symptomen van de
ziekte, minder stress en een beter welbevinden.”
Emotiegerichte coping: patiënt doet pogingen om de emoties die door
de situatie worden opgeroepen te beïnvloeden. vaak gebruikt als het
probleem niet meer actief aangepakt van worden.
“Chronisch zieken die met name emotiegerichte coping strategieën als
vermijding en ontkenning van het ziek zijn en wishful thinking gebruiken,
lijden vaker aan depressie, zijn angstiger, hebben een lagere
zelfwaardering en hebben meer pijn en functionele beperkingen. Ook
volgen ze minder vaak gezondheidsadviezen op.”
Adaptieve emotiegerichte coping strategie is bijvoorbeeld het positief
her etiketteren van de ziekte en gevolgen, waardoor minder emotionele
stress optreedt.
Cognitieve representaties die patiënten hebben van de ziekte of
behandeling sturen bij het kiezen van coping strategieën om ermee om te
gaan. patiënten vertonen meer probleemgerichte coping als ze denken
dat de ziekte goed te genezen/behandelen is
Verklaringen voor gebrekkige adherence:
- Gedragsperspectief
o Adherence = gedrag dat wordt gestuurd door straffen en
belonen
o Als het medicijn zorgt voor verbetering is dat een positieve
conditionering (operante conditionering), als het medicijn niet
werkt of voor bijwerkingen zorgt is dat een negatieve
conditionering
- Communicatieperspectief
, o Adherence = bepaald door therapeutische relatie en kwaliteit
van communicatie tussen hulpverlener en patiënt
o Tevreden over het contact? eerder advies opvolgen
- Cognitief perspectief
o Baten en lasten; als het medicijn of de behandeling het niet
voldoende ‘waard’ zijn dan kiest de patiënt er rationeel voor
om er niet in mee te gaan
- Zelfregulatieperspectief
o Interpretatie van de ziekte, bedreiging van de ziekte en
controle over de ziekte
o Een ziekte wordt als ernstig ervaren, dus de adviezen van de
arts worden opgevolgd. Of een ziekte zit in de familie, dus de
patiënt stopt niet met roken.
“Onderzoek laat zien dat lage eigen effectiviteit, weinig sociale steun en
vermijdende en passieve coping samenhangen met gebrekkige
zelfmanagement en adherence.”
“Naarmate de complexiteit van de behandeling of van de vereiste
gedragsverandering, de frequentie en duur toenemen, neemt de
adherence af.”
Voor bevordering van adherence dient het gedrag van hulverleners ook
kritisch te worden bekeken en waar nodig veranderd.
Interventies gericht op verbetering van communicatie:
- Taakgericht en emotiegericht (affectief) communiceren: de patiënt
zo goed mogelijk informeren en vaardigheden aanleren, schept een
vertrouwensbasis en geeft emoties een plaats. De hulpverlener moet
de signalen van een patiënt begrijpen en informatie geven als dit
ook daadwerkelijk bij de patiënt aankomt, want vaak (bij een ergere
prognose) is de patiënt de helft vergeten wat de stress vergroot.
- Model van Health Counseling: stappenplan voor gedragsverandering
o Patiënt zet zich actief in
- Motivational interviewing: motiverende gespreksvoering
vaardigheden, geeft communicatierichtlijnen. Leidende principes
zijn: empathie, begrip, vermijden van weestand, intrinsieke
motivatie aanwakkeren bij de patiënt.
o Patiënt zet zich actief in
, - Gezamenlijke besluitvorming: patiënt en zorgverlener zijn
gelijkwaardige gesprekspartners bij het besluit over de behandeling.
patiëntgerichte aanpak
o Bij ernstige ziektes, angstigere patiënten en lager opgeleiden
wordt de keuze vaker aan de arts overgelaten
Zelfmanagement interventies leren de patiënt:
1. Het medische management van de ziekte
2. Het omgaan met de gevolgen van de ziekte
3. Het omgaan met de emotionele impact van de ziekte
Adherence interventies:
1. Technische interventies vereenvoudigen van de toediening,
instructie en verpakking + het gebruik van hulmiddelen voor
elektronische monitoring
2. Gedragsinterventies geheugensteuntjes + herinneringen
3. Voorlichtingsinterventies instructies, motivatie om gedrag te
veranderen, het aanleren van probleemoplossende vaardigheden
4. Complexe interventies combinatie van de drie bovengenoemde
Coping gerichte interventies zijn vaak onderdeel van zelfmanagement
interventies omdat het medebepalend is. Doel: persoonlijke controle van
de patiënt zo groot mogelijk houden + de coping strategie aan laten
sluiten bij de mate van controleerbaarheid van de situatie.
Probleemgerichte coping interventie: patiënten leren omgaan met
pijn en voorbereiding op stressvolle medische behandelingen.
Emotiegerichte coping interventie: verminderen van pijn en stress en
het omgaan met negatieve emoties. ontspanningsoefeningen,
meditatie, hypnose (stressmanagement)
Drie typen controle die belangrijk zijn in de voorbereiding op een
stressvolle medische behandeling (Sarafino, 2008):
1. Gedragscontrole in staat het juiste gedrag te vertonen
2. Cognitieve controle patiënt leert cognities zelf te beïnvloeden
3. Informatiecontrole geeft inzicht wat de patiënt te wachten staat
“Ondersteuning van familie en vrienden bevordert adherence en het
gebruik van adequate coping strategieën.” Vormen van steun:
- Instrumentele steun
- Emotionele steun
- Informationele steun
Het is extra moeilijk voor allochtone patiënten om om te gaan met ziekte
vanwege de taalbarrière en minder kennis van het menselijk lichaam en
andere percepties over ziekte en behandeling. het is belangrijk dat
hulpverleners culturele competenties ontwikkelen (kennis van
epidemiologie en effecten van behandelingen kunnen verschillen over
etnische groeperingen). Zij moeten bewustzijn ontwikkelen over dat het
gedrag en denkpatroon anders is en eigen vooroordelen en stereotypes
verwerpen.
