Algemeen
Preventieve interventies richten zich op het voorkomen
of verminderen van problemen.
• Universele preventie = gericht op bevolking
waar nog geen risico’s aanwezig zijn, om
invloed van risicofactoren in het algemeen te
verkleinen.
• Selectieve preventie = gericht op specifieke
groepen met verhoogd risico op ontwikkeling van problematiek.
• Geïndiceerde preventie = gericht op personen waar problematiek al aanwezig is,
maar waarbij het nog geen diagnose heeft.
Soorten effecten:
• Efficacy (effectiviteit interventie) en effectiveness (effectiviteit in de praktijk).
• Fade-out effecten = verzwakking van effecten in de loop van de tijd.
• Aanhoudende effecten = geen verandering van effect na interventie en follow-up.
• Sleeper effecten = toename van effecten in de loop van de tijd.
Psychopathologie in de adolescentie hangt samen met familieprocessen. Ouders betrekken in
behandeling heeft een sterker effect op psychopathologie. Dit effect is sterker voor
externaliserende problemen (moderator).
• De pubertijd (ontwikkeling brein), veranderingen in sociale relaties (meer tijd met
vrienden) en interpersoonlijk functioneren → bijstelling verwachtingen en rollen.
• Verandering van de problematiek binnen het gezin → blijvend resultaat adolescent.
• Werkrelatie met ouders, therapeutische relatie met adolescent.
• Meeste kans van slagen bij wederzijds vertrouwen en goede samenwerking.
Het is belangrijk dat er passende taal is om problemen te beschrijven. Een label legt impliciet
oorzaken en oplossingen bij het kind en het benadrukt onveranderlijkheid.
• Een stoornis is een beschrijving van een probleem op een specifiek moment, geen
verklaring voor het ontstaan ervan. Een diagnose is dus een instrument binnen een
culturele context, geen absolute waarheid.
• Toename medicalisering en diagnoses → erkenning en toegang zorg, maar ook
stigmatisering, afhankelijkheid diagnose en verlies autonomie
DSM:
Voordelen Nadelen
Transparante communicatie voor Schijnverklaring, niet meer/minder dan label
wetenschappelijk onderzoek van gedragskenmerken
Kassabon voor zorgverzekeraar Medicalisering
Bevorderen acceptaties, tolerantie gedrag Stigmatisering
Inzicht bij kind zelf Te veel gericht op tekorten in het kind,
weinig oog voor omgeving
,Transdiagnostisch werken = zoeken naar verklarend mechanisme, dimensioneel werken en
diagnose overstijgend (dus ook subklinisch behandelen mogelijk). Hierbij zijn de
psychologische basisvoorwaarden (therapeutische relatie en opstellen behandelplan) ook van
belang. Wanneer een mechanisme wordt aangepakt, veranderen meerdere uitkomsten.
• Transdiagnostische aspecten:
o Psychologische aspecten = temperament en hechtingsstijl.
▪ Beïnvloeden emotieregulatie, mentaliseren, welbevinden en angst.
o Biologische aspecten = koppeling functiedomeinen (emoties, cognitieve-,
sociale- en autonome functies) aan neurobiologische uitkomstmaten.
o Therapeutische aspecten = vergroten psychologische flexibiliteit.
• Transdiagnostische processen:
o Cognitieve processen = executieve functies, zelfbeeld.
o Emotionele processen = emotieregulatie, agressieregulatie, trauma, hechting.
o Gedragsmatige processen = assertiviteit, opvoeden.
o Relationele processen = vechtscheiding.
• Risicofactoren zijn onafhankelijke
mechanismen (geen verklaringen) met een
passieve interactie, actieve interactie en/of
evocatieve (uitlokkende) interactie.
o Mechanismen binnen een individu
zoals fysiologie (temperament,
vermoeidheid), executieve/cognitieve
functies en sociale cognitie (SIP) en
mechanismen in de omgeving zoals gezinspatronen, leeftijdsgenoten (deviancy
training) en culturele patronen hebben een wisselwerking met elkaar.
Sociale informatieverwerking (SIP) = ontwikkeling van patronen in het benaderen van en
reageren op situaties die vervolgens gedrag sturen (voorspelt gedragsproblemen).
• Waarneming:
o Selectieve aandacht vijandige signalen → agressief gedrag.
o Slechte herkenning negatieve emoties → openlijk agressief gedrag (niet
toekomstig).
o Mishandeling → selectieve aandacht vijandige signalen → angstig gedrag.
• Waardering:
o Vijandige attributiebias → (toekomstig) agressief gedrag.
o Fysiek geweld en sociale afwijzing → vijandige attributiebias → toekomstig
agressief gedrag.
• Probleemoplossing en reactie:
o Agressieve kinderen → minder competente en meer agressieve reacties.
o Misbruik → agressieve reacties → agressief gedrag.
• Evaluatie gedrag:
o Misbruik en afwijzing → agressieve evaluatiepatronen → toename agressief
gedrag.
,Defensieve mindset = vroege negatieve
ervaringen sturen sociale informatieverwerking
en mediëren lange termijn resultaten (voorspelt
defensieve reacties).
• Defensieve mindset → gewelddadig
gedrag, lager inkomen en slechtere
kwaliteit van relaties in volwassenheid.
• Fysiek geweld en sociale afwijzing leeftijdgenoten → verhoogt risico defensieve
mindset.
• Defensieve mindset draagt bij aan de groei van agressief gedrag en verklaart deels de
effecten van vroege negatieve ervaringen op geweld, opleidingsniveau, inkomen,
afhankelijkheid en sociale relaties.
Verklarende analyse helpt bij het creëren van begrip waarom behandeling een logische
oplossing is, waardoor er meer motivatie ontstaat om problemen aan te pakken. In de praktijk
is er echter onvoldoende tijd, zijn er belemmeringen door beleid, is er handelingsverlegenheid
en is er een complexiteit/ruime keuze aan modellen.
• Schema verklarende analyse:
o Stap 1 = samen informatie verzamelen.
▪ Hulpvragen.
▪ Perspectief jeugdige en gezin (informatie over leven van ouders).
▪ Reacties (coping), gedachten, klachten (concreet en observeerbaar),
gevolgen, instandhoudende factoren en positieve factoren.
o Stap 2 = gedeelde redenatie om samenhang tussen factoren inzichtelijk te
maken.
▪ Integratie verschillende perspectieven gekoppeld aan kennis over de
ontwikkeling van de problematiek (verklaring).
o Stap 3 = doelen formuleren en passende bewezen effectieve interventies
uitkiezen.
Residentiële behandeling = behandeling en opvoeding worden gecombineerd met
basisvoorwaarden voor het gewone leven.
• Care = dagelijkse verzorging, opvoeding en orthopedagogische basiszorg.
• Cure = interventies om probleemgedrag te verminderen.
• Factoren die een positief effect hebben op residentiële jeugdzorg:
o CGT → groter effect.
o Betrekken van gezin → groter effect
o Zorgvuldige verklarende analyse.
o Volgen van richtlijnen en zorgstandaarden.
o In de praktijk wordt dit echter niet altijd toegepast.
▪ Wachtlijsten, beschikbaarheid interventies/therapeuten,
organisatorische moeilijkheden en/of weigering behandeling.
CGT = psychische klachten houden verband met disfunctionele cognities of gedachten. Het
doel is het opsporen en corrigeren van denkfouten die leiden tot psychische problemen en
afwijkend gedrag.
• Kan effectief zijn voor zowel kinderen, als jeugdigen, volwassenen en gezinnen.
• Cliënt moet gemotiveerd zijn, open staan voor kritische reflectie en gedachten onder
woorden kunnen brengen. Houd rekening met grote onderlinge variaties.
, Technieken CGT:
• Cognitieve herstructurering = het opsporen en uitdagen van disfunctionele
gedachten (helpende gedachten formuleren). Wordt veel toegepast.
• Exposure = het onder begeleiding blootstellen aan een situatie die negatieve emoties
opwekt (extreme angst/walging, aanzet tot problematisch gedrag of ontwijken van
sociale situaties) om de intensiteit ervan te verminderen.
• Zelfinstructietraining en hardop-denken = leren om gedrag beter te sturen middels
zelfinstructies die worden geleerd via hardop-denken (basisinterventie kinderen).
o Een model toont hoe het kind een situatie kan analyseren → het kind voert de
getoonde analyse zelf uit terwijl het model de zelfinstructies hardop zegt → het
kind leert de zelfinstructies en oefent via spelopdrachten → tijdens het oefenen
worden de zelfinstructies gefluisterd → in stilte oefent het kind de
zelfinstructies bij complexer gedrag.
• Probleemoplossend denken = aanleren denkstrategie (basisinterventie kinderen).
o Wat is mijn probleem → hoe los ik het op → volg ik mijn plan nog → hoe heb
ik het gedaan.
• Zelfcontrole = zelfobservatie, doel bepalen, zelfevaluatie en zelfbeloning.
• Psycho-educatie = informatie, steun en advies (vergroten kennis). Wordt veel
toegepast.
• Nazorg = versterken van geleerde vaardigheden om terugval te voorkomen.
Preventieve interventies richten zich op het voorkomen
of verminderen van problemen.
• Universele preventie = gericht op bevolking
waar nog geen risico’s aanwezig zijn, om
invloed van risicofactoren in het algemeen te
verkleinen.
• Selectieve preventie = gericht op specifieke
groepen met verhoogd risico op ontwikkeling van problematiek.
• Geïndiceerde preventie = gericht op personen waar problematiek al aanwezig is,
maar waarbij het nog geen diagnose heeft.
Soorten effecten:
• Efficacy (effectiviteit interventie) en effectiveness (effectiviteit in de praktijk).
• Fade-out effecten = verzwakking van effecten in de loop van de tijd.
• Aanhoudende effecten = geen verandering van effect na interventie en follow-up.
• Sleeper effecten = toename van effecten in de loop van de tijd.
Psychopathologie in de adolescentie hangt samen met familieprocessen. Ouders betrekken in
behandeling heeft een sterker effect op psychopathologie. Dit effect is sterker voor
externaliserende problemen (moderator).
• De pubertijd (ontwikkeling brein), veranderingen in sociale relaties (meer tijd met
vrienden) en interpersoonlijk functioneren → bijstelling verwachtingen en rollen.
• Verandering van de problematiek binnen het gezin → blijvend resultaat adolescent.
• Werkrelatie met ouders, therapeutische relatie met adolescent.
• Meeste kans van slagen bij wederzijds vertrouwen en goede samenwerking.
Het is belangrijk dat er passende taal is om problemen te beschrijven. Een label legt impliciet
oorzaken en oplossingen bij het kind en het benadrukt onveranderlijkheid.
• Een stoornis is een beschrijving van een probleem op een specifiek moment, geen
verklaring voor het ontstaan ervan. Een diagnose is dus een instrument binnen een
culturele context, geen absolute waarheid.
• Toename medicalisering en diagnoses → erkenning en toegang zorg, maar ook
stigmatisering, afhankelijkheid diagnose en verlies autonomie
DSM:
Voordelen Nadelen
Transparante communicatie voor Schijnverklaring, niet meer/minder dan label
wetenschappelijk onderzoek van gedragskenmerken
Kassabon voor zorgverzekeraar Medicalisering
Bevorderen acceptaties, tolerantie gedrag Stigmatisering
Inzicht bij kind zelf Te veel gericht op tekorten in het kind,
weinig oog voor omgeving
,Transdiagnostisch werken = zoeken naar verklarend mechanisme, dimensioneel werken en
diagnose overstijgend (dus ook subklinisch behandelen mogelijk). Hierbij zijn de
psychologische basisvoorwaarden (therapeutische relatie en opstellen behandelplan) ook van
belang. Wanneer een mechanisme wordt aangepakt, veranderen meerdere uitkomsten.
• Transdiagnostische aspecten:
o Psychologische aspecten = temperament en hechtingsstijl.
▪ Beïnvloeden emotieregulatie, mentaliseren, welbevinden en angst.
o Biologische aspecten = koppeling functiedomeinen (emoties, cognitieve-,
sociale- en autonome functies) aan neurobiologische uitkomstmaten.
o Therapeutische aspecten = vergroten psychologische flexibiliteit.
• Transdiagnostische processen:
o Cognitieve processen = executieve functies, zelfbeeld.
o Emotionele processen = emotieregulatie, agressieregulatie, trauma, hechting.
o Gedragsmatige processen = assertiviteit, opvoeden.
o Relationele processen = vechtscheiding.
• Risicofactoren zijn onafhankelijke
mechanismen (geen verklaringen) met een
passieve interactie, actieve interactie en/of
evocatieve (uitlokkende) interactie.
o Mechanismen binnen een individu
zoals fysiologie (temperament,
vermoeidheid), executieve/cognitieve
functies en sociale cognitie (SIP) en
mechanismen in de omgeving zoals gezinspatronen, leeftijdsgenoten (deviancy
training) en culturele patronen hebben een wisselwerking met elkaar.
Sociale informatieverwerking (SIP) = ontwikkeling van patronen in het benaderen van en
reageren op situaties die vervolgens gedrag sturen (voorspelt gedragsproblemen).
• Waarneming:
o Selectieve aandacht vijandige signalen → agressief gedrag.
o Slechte herkenning negatieve emoties → openlijk agressief gedrag (niet
toekomstig).
o Mishandeling → selectieve aandacht vijandige signalen → angstig gedrag.
• Waardering:
o Vijandige attributiebias → (toekomstig) agressief gedrag.
o Fysiek geweld en sociale afwijzing → vijandige attributiebias → toekomstig
agressief gedrag.
• Probleemoplossing en reactie:
o Agressieve kinderen → minder competente en meer agressieve reacties.
o Misbruik → agressieve reacties → agressief gedrag.
• Evaluatie gedrag:
o Misbruik en afwijzing → agressieve evaluatiepatronen → toename agressief
gedrag.
,Defensieve mindset = vroege negatieve
ervaringen sturen sociale informatieverwerking
en mediëren lange termijn resultaten (voorspelt
defensieve reacties).
• Defensieve mindset → gewelddadig
gedrag, lager inkomen en slechtere
kwaliteit van relaties in volwassenheid.
• Fysiek geweld en sociale afwijzing leeftijdgenoten → verhoogt risico defensieve
mindset.
• Defensieve mindset draagt bij aan de groei van agressief gedrag en verklaart deels de
effecten van vroege negatieve ervaringen op geweld, opleidingsniveau, inkomen,
afhankelijkheid en sociale relaties.
Verklarende analyse helpt bij het creëren van begrip waarom behandeling een logische
oplossing is, waardoor er meer motivatie ontstaat om problemen aan te pakken. In de praktijk
is er echter onvoldoende tijd, zijn er belemmeringen door beleid, is er handelingsverlegenheid
en is er een complexiteit/ruime keuze aan modellen.
• Schema verklarende analyse:
o Stap 1 = samen informatie verzamelen.
▪ Hulpvragen.
▪ Perspectief jeugdige en gezin (informatie over leven van ouders).
▪ Reacties (coping), gedachten, klachten (concreet en observeerbaar),
gevolgen, instandhoudende factoren en positieve factoren.
o Stap 2 = gedeelde redenatie om samenhang tussen factoren inzichtelijk te
maken.
▪ Integratie verschillende perspectieven gekoppeld aan kennis over de
ontwikkeling van de problematiek (verklaring).
o Stap 3 = doelen formuleren en passende bewezen effectieve interventies
uitkiezen.
Residentiële behandeling = behandeling en opvoeding worden gecombineerd met
basisvoorwaarden voor het gewone leven.
• Care = dagelijkse verzorging, opvoeding en orthopedagogische basiszorg.
• Cure = interventies om probleemgedrag te verminderen.
• Factoren die een positief effect hebben op residentiële jeugdzorg:
o CGT → groter effect.
o Betrekken van gezin → groter effect
o Zorgvuldige verklarende analyse.
o Volgen van richtlijnen en zorgstandaarden.
o In de praktijk wordt dit echter niet altijd toegepast.
▪ Wachtlijsten, beschikbaarheid interventies/therapeuten,
organisatorische moeilijkheden en/of weigering behandeling.
CGT = psychische klachten houden verband met disfunctionele cognities of gedachten. Het
doel is het opsporen en corrigeren van denkfouten die leiden tot psychische problemen en
afwijkend gedrag.
• Kan effectief zijn voor zowel kinderen, als jeugdigen, volwassenen en gezinnen.
• Cliënt moet gemotiveerd zijn, open staan voor kritische reflectie en gedachten onder
woorden kunnen brengen. Houd rekening met grote onderlinge variaties.
, Technieken CGT:
• Cognitieve herstructurering = het opsporen en uitdagen van disfunctionele
gedachten (helpende gedachten formuleren). Wordt veel toegepast.
• Exposure = het onder begeleiding blootstellen aan een situatie die negatieve emoties
opwekt (extreme angst/walging, aanzet tot problematisch gedrag of ontwijken van
sociale situaties) om de intensiteit ervan te verminderen.
• Zelfinstructietraining en hardop-denken = leren om gedrag beter te sturen middels
zelfinstructies die worden geleerd via hardop-denken (basisinterventie kinderen).
o Een model toont hoe het kind een situatie kan analyseren → het kind voert de
getoonde analyse zelf uit terwijl het model de zelfinstructies hardop zegt → het
kind leert de zelfinstructies en oefent via spelopdrachten → tijdens het oefenen
worden de zelfinstructies gefluisterd → in stilte oefent het kind de
zelfinstructies bij complexer gedrag.
• Probleemoplossend denken = aanleren denkstrategie (basisinterventie kinderen).
o Wat is mijn probleem → hoe los ik het op → volg ik mijn plan nog → hoe heb
ik het gedaan.
• Zelfcontrole = zelfobservatie, doel bepalen, zelfevaluatie en zelfbeloning.
• Psycho-educatie = informatie, steun en advies (vergroten kennis). Wordt veel
toegepast.
• Nazorg = versterken van geleerde vaardigheden om terugval te voorkomen.
