Samenvatting Jeugdrecht (incl. hoorcolleges, arresten en
voorgeschreven artikelen)
RUG - Master Privaatrecht, collegejaar 2025-2026
Hoorcollege week 1. Minderjarigheid, afstamming en gezag
Minderjarigheid
Minderjarigheid, art. 1:233 BW
Minderjarigen zijn personen die jonger zijn dan 18 jaar én niet meerderjarig zijn
verklaard door de rechter (art. 1:253ha BW).
- Wie kan meerderjarig worden verklaard? De minderjarige vrouw die als
degene die het gezag heeft, haar kind wenst te verzorgen en op te
voeden. Dus de minderjarige moeder kan meerderjarig worden verklaard.
Wel moet zij zestien jaar zijn (art. 1:253ha BW).
- Het verzoek van meerderjarigheid kan ook worden gedaan vóór de
bevalling door of ten behoeve van de vrouw, alsmede indien de vrouw
eerst omstreeks het tijdstip van haar bevalling de leeftijd van zestien jaar
zal hebben bereikt. In dat geval wordt op het verzoek niet eerder dan na
de bevalling, of indien de vrouw op dat tijdstip nog geen zestien jaar is,
nadat zij die leeftijd heeft bereikt beslist (lid 3).
- De rechter willigt het verzoek slechts in, indien hij dit in het belang van de
moeder en haar kind wenselijk oordeelt (lid 4).
- Een jongen kan dus niet meerderjarig worden verklaard!
Gevolgen minderjarigheid
Gevolgen minderjarigheid
Minderjarigen staan onder gezag (art. 1:245 BW) en zijn zelf onbevoegd tot gezag
(art. 1:246 BW);
- Handelingsonbekwaam (art. 1:234 BW):
o Minderjarigen zijn handelingsbekwaam, mits hij met
toestemming van zijn wettelijke vertegenwoordiger handelt, voor
zover de wet niet anders bepaalt.
o Toestemming kan slechts worden verleend voor een bepaalde
rechtshandeling of voor een bepaal doel;
o Toestemming wordt aan de minderjarige verondersteld aanwezig te
zijn, indien het een rechtshandeling is ten aanzien waarvan in het
maatschappelijk verkeer gebruikelijk is dat minderjarigen van zijn
leeftijd deze handeling zelfstandig verrichten.
o Niet handelingsbekwaam? Dan is de rechtshandeling vernietigbaar
(art. 3:32 en 3:33 BW).
- Procesonbekwaam (niet altijd in het bestuursrecht, art. 8:21 Awb);
,Wettelijke uitzonderingen op civiele procesonbekwaamheid
- Art. 1:28 lid 4 BW: verzoek geslachtswijziging vanaf 16 jaar;
- Art. 1:227 lid 6 BW: adoptie vanaf 16 jaar;
- Art. 1:235 lid 4 BW: verzoek handlichting (eigen bedrijf) vanaf 16 jaar;
- Art. 1:250 BW: verzoek benoeming bijzondere curator; als minderjaren een
procedure willen voeren, dan hebben zij daar een wettelijke
vertegenwoordiger voor nodig. Dat zijn de ouders. Maar als de procedure
gaat over de ouders, wil je een bijzonere curator hebben. Je mag dan een
verzoek benoeming bijzondere curator doen.
- Enkele regelingen betreffende het kinderbeschermingsmaatregelenpakket;
Voorbeelden van uitzonderingen op handelingsonbekwaamheid vanaf 16
jaar
- Art. 4:55 BW: testament maken;
- Art. 7:447 BW: aangaan geneeskundige behandelingsovereenkomst (+
mag zelf in rechte verschijnen);
- Art. 7:612 lid 1 BW: aangaan arbeidsovereenkomst (+mag zelf in rechte
verschijnen);
- Art. 1:204 BW: kind erkennen.
Het ontstaan van juridisch ouderschap
NB: er kunnen maar twee mensen de juridische ouders zijn van een kind.
Hoe kan een juridische afstammingsband tot stand komen?
Dit kan op vier manieren:
1. Van rechtswege;
2. Erkenning;
3. Gerechtelijke vaststelling ouderschap;
4. Adoptie.
Juridisch moederschap ontstaat dus door, art. 1:198 BW
- De vrouw die het kind baart;
- Haar echtgenote of gp-partner, mits donorverklaring (doorgaans ook als de
duomoeder is overleden);
- De vrouw die het kind heeft erkend;
- De vrouw wier ouderschap gerechtelijk is vastgesteld;
- De vrouw die het kind heeft geadopteerd.
Juridisch vaderschap ontstaat dus door, art. 1:199 BW
- De echtgenoot of gp-partner van de moeder (doorgaans ook als de man al
is overleden);
- De man die het kind heeft erkend;
- De man wiens ouderschap gerechtelijk is vastgesteld ;
- De man die het kind heeft geadopteerd.
1. Van rechtswege
2
,Moederschap van rechtswege, art. 1:198 BW
- Geboortemoeder (sub a)
- De geboortemoeder is de moeder die het kind baart. Uit deze vrouw is
het kind geboren het is niet relevant of het genetisch materiaal ook van
deze vrouw afkomstig is. Dus ook de draagmoeder die een kind voor een
ander draagt, is de geboortemoeder. Uit deze vrouw is het kind immers
geboren. Zij heeft het kind gebaart.
- Huwelijks moederschap, ofwel de duomoeder (sub b)
- Dit is de echtgenote of gp-partner van de geboortemoeder;
- Duomoeder leidt van rechtswege tot moederschap indien
donorverklaring:
o Bevruchting in Nederlands kliniek;
o Sperma van donor aangemeld bij Stichting donorgegevens;
o Onbekendheidsverklaring Stichting, identiteit donor onbekend bij
geboortemoeder;
o Overleggen bij geboorteaangifte.
NB:
o Een donorverklaring kan dus niet worden overlegd als voor de
bevruchting gebruik is gemaakt van het sperma van een bekend
donor of door zelfinseminatie.
o Wordt de verklaring niet (tijdig) overlegd, dan kan de duomoeder
nog wel juridisch moeder worden door erkenning.
o Als de duomoeder gehuwd of in gp verbonden is met de geboorte
moeder, op het tijdstip van de geboorte niet van rechtswege of door
erkenning de juridische moeder is geworden van het kind, heeft zij
nog wel een in juridisch opzicht relevante rol door de werking van
art. 1:253s BW: zij oefent met de geboortemoeder het gezamenlijk
gezag over het kind uit, tenzij het kind voor de geboorte is erkend
door iemand anders.
Hoe zit het met draagmoederschap?
Draagmoeder houdt in dat een vrouw met wensouders afspreekt dat zij voor hen
een kind zal dragen en baren om het nadien aan hen af te staan om te verzorgen
en opvoeden.
- De bevruchting vindt doorgaans plaats met behulp van kunstmatige
inseminatie met sperma van de wensvader of een donor. Bevruchting kan
ook buiten het lichaam plaatsvinden met een eicel van de wensmoeder en
de zaadcel van de wensvader of een donor. De bevruchte eicel van de
wensmoeder wordt dan in de baardmoeder van de draagmoeder geplaatst
waarbij het de genen van de wensmoeder/wensvader behoudt.
- Leidt dit tot zwangerschap en geboorte, dan wordt uit de draagmoeder een
kind geboren dat in genetische zin haar kind is en dat van de wensvader of
donor.
3
, - De draagmoeder is dus eigenlijk de geboortemoeder van het kind; zij baart
het kind. Om de familierechtelijke betrekking met deze
geboortemoeder te verbreken, is adoptie nodig.
o In deze situatie kan een van de wensouders, in de praktijk vaak de
wensvader, het kind al voor de geboorte erkennen, met
toestemming van de draagmoeder. Na geboorte kan hij de rechter
verzoeken om hem in plaats van de draagmoeder te belasten met
het ouderlijk gezag over het kind (gezagwissel, art. 1:253c BW). De
wensmoeder kan vervolgens het kind adopteren, mits aan de
voorwaarden van adoptie is voldaan. De gezagswissel is nodig
omdat een van de voorwaarden voor adoptie is dat de draagmoeder
niet langer belast is met het gezag over het kind (art. 1:228 lid 1
onder g BW). Omdat het kind nog maar net is geboren, kan de
minimale verzorgingstermijn van een jaar ertoe leiden dat de
adoptie nog enige tijd op zich moet laten wachten.
Wat het ingewikkelder maakt is als de draagmoeder op het tijdstip
van de geboorte is gehuwd of in een gp is verbonden met een man.
Op grond van art. 1:199 onder a BW staat het juridisch vaderschap
direct vast. Nu even aangeduid als draagvader. De gang van zaken
is dan ingewikkelder. Gewacht moet worden tot het kind is geboren
en dan zal eerst een bijzondere curator benoemd moeten worden
(art. 1.212 BW). De bijzondere curator kan namens het kind een
verzoek doen tot gegrondverklaring van het vaderschap van de
draagvader (art. 1:200 BW). De wensouders kunnen dit verzoek niet
zelf doen, omdat mag worden aangenomen dat de draagvader heeft
ingestemd met de kunstmatige inseminatie.
Vaderschap van rechtswege, art. 1:199 BW
- Huwelijks vaderschap (sub a)
- Hoofdregel is dat de man die op het tijdstip van de geboorte van het kind
is gehuwd met de moeder of met haar een gp is aangegaan, is de vader
van het kind.
- Ongeacht genetische band en intentie. Dus ook als de man niet de
verwekker is van het kind.
- Juridisch vaderschap kan worden ontkend ex art. 1:200 BW (hierover later
meer).
2. Erkennen
Erkennen, art. 1:203 en 1:204
Een kind dat slechts één juridische ouder heeft, kan worden erkend door de
verwekker of door een andere man of vrouw.
- De erkenning kan voor de geboorte van het kind worden gedaan of
daarna;
- Ook een meerderjarig kind kan worden erkend;
- De wet stelt geen eisen aan het leeftijdsverschil tussen de erkenner en te
erkennen persoon (dit is wel het geval bij adoptie).
4
voorgeschreven artikelen)
RUG - Master Privaatrecht, collegejaar 2025-2026
Hoorcollege week 1. Minderjarigheid, afstamming en gezag
Minderjarigheid
Minderjarigheid, art. 1:233 BW
Minderjarigen zijn personen die jonger zijn dan 18 jaar én niet meerderjarig zijn
verklaard door de rechter (art. 1:253ha BW).
- Wie kan meerderjarig worden verklaard? De minderjarige vrouw die als
degene die het gezag heeft, haar kind wenst te verzorgen en op te
voeden. Dus de minderjarige moeder kan meerderjarig worden verklaard.
Wel moet zij zestien jaar zijn (art. 1:253ha BW).
- Het verzoek van meerderjarigheid kan ook worden gedaan vóór de
bevalling door of ten behoeve van de vrouw, alsmede indien de vrouw
eerst omstreeks het tijdstip van haar bevalling de leeftijd van zestien jaar
zal hebben bereikt. In dat geval wordt op het verzoek niet eerder dan na
de bevalling, of indien de vrouw op dat tijdstip nog geen zestien jaar is,
nadat zij die leeftijd heeft bereikt beslist (lid 3).
- De rechter willigt het verzoek slechts in, indien hij dit in het belang van de
moeder en haar kind wenselijk oordeelt (lid 4).
- Een jongen kan dus niet meerderjarig worden verklaard!
Gevolgen minderjarigheid
Gevolgen minderjarigheid
Minderjarigen staan onder gezag (art. 1:245 BW) en zijn zelf onbevoegd tot gezag
(art. 1:246 BW);
- Handelingsonbekwaam (art. 1:234 BW):
o Minderjarigen zijn handelingsbekwaam, mits hij met
toestemming van zijn wettelijke vertegenwoordiger handelt, voor
zover de wet niet anders bepaalt.
o Toestemming kan slechts worden verleend voor een bepaalde
rechtshandeling of voor een bepaal doel;
o Toestemming wordt aan de minderjarige verondersteld aanwezig te
zijn, indien het een rechtshandeling is ten aanzien waarvan in het
maatschappelijk verkeer gebruikelijk is dat minderjarigen van zijn
leeftijd deze handeling zelfstandig verrichten.
o Niet handelingsbekwaam? Dan is de rechtshandeling vernietigbaar
(art. 3:32 en 3:33 BW).
- Procesonbekwaam (niet altijd in het bestuursrecht, art. 8:21 Awb);
,Wettelijke uitzonderingen op civiele procesonbekwaamheid
- Art. 1:28 lid 4 BW: verzoek geslachtswijziging vanaf 16 jaar;
- Art. 1:227 lid 6 BW: adoptie vanaf 16 jaar;
- Art. 1:235 lid 4 BW: verzoek handlichting (eigen bedrijf) vanaf 16 jaar;
- Art. 1:250 BW: verzoek benoeming bijzondere curator; als minderjaren een
procedure willen voeren, dan hebben zij daar een wettelijke
vertegenwoordiger voor nodig. Dat zijn de ouders. Maar als de procedure
gaat over de ouders, wil je een bijzonere curator hebben. Je mag dan een
verzoek benoeming bijzondere curator doen.
- Enkele regelingen betreffende het kinderbeschermingsmaatregelenpakket;
Voorbeelden van uitzonderingen op handelingsonbekwaamheid vanaf 16
jaar
- Art. 4:55 BW: testament maken;
- Art. 7:447 BW: aangaan geneeskundige behandelingsovereenkomst (+
mag zelf in rechte verschijnen);
- Art. 7:612 lid 1 BW: aangaan arbeidsovereenkomst (+mag zelf in rechte
verschijnen);
- Art. 1:204 BW: kind erkennen.
Het ontstaan van juridisch ouderschap
NB: er kunnen maar twee mensen de juridische ouders zijn van een kind.
Hoe kan een juridische afstammingsband tot stand komen?
Dit kan op vier manieren:
1. Van rechtswege;
2. Erkenning;
3. Gerechtelijke vaststelling ouderschap;
4. Adoptie.
Juridisch moederschap ontstaat dus door, art. 1:198 BW
- De vrouw die het kind baart;
- Haar echtgenote of gp-partner, mits donorverklaring (doorgaans ook als de
duomoeder is overleden);
- De vrouw die het kind heeft erkend;
- De vrouw wier ouderschap gerechtelijk is vastgesteld;
- De vrouw die het kind heeft geadopteerd.
Juridisch vaderschap ontstaat dus door, art. 1:199 BW
- De echtgenoot of gp-partner van de moeder (doorgaans ook als de man al
is overleden);
- De man die het kind heeft erkend;
- De man wiens ouderschap gerechtelijk is vastgesteld ;
- De man die het kind heeft geadopteerd.
1. Van rechtswege
2
,Moederschap van rechtswege, art. 1:198 BW
- Geboortemoeder (sub a)
- De geboortemoeder is de moeder die het kind baart. Uit deze vrouw is
het kind geboren het is niet relevant of het genetisch materiaal ook van
deze vrouw afkomstig is. Dus ook de draagmoeder die een kind voor een
ander draagt, is de geboortemoeder. Uit deze vrouw is het kind immers
geboren. Zij heeft het kind gebaart.
- Huwelijks moederschap, ofwel de duomoeder (sub b)
- Dit is de echtgenote of gp-partner van de geboortemoeder;
- Duomoeder leidt van rechtswege tot moederschap indien
donorverklaring:
o Bevruchting in Nederlands kliniek;
o Sperma van donor aangemeld bij Stichting donorgegevens;
o Onbekendheidsverklaring Stichting, identiteit donor onbekend bij
geboortemoeder;
o Overleggen bij geboorteaangifte.
NB:
o Een donorverklaring kan dus niet worden overlegd als voor de
bevruchting gebruik is gemaakt van het sperma van een bekend
donor of door zelfinseminatie.
o Wordt de verklaring niet (tijdig) overlegd, dan kan de duomoeder
nog wel juridisch moeder worden door erkenning.
o Als de duomoeder gehuwd of in gp verbonden is met de geboorte
moeder, op het tijdstip van de geboorte niet van rechtswege of door
erkenning de juridische moeder is geworden van het kind, heeft zij
nog wel een in juridisch opzicht relevante rol door de werking van
art. 1:253s BW: zij oefent met de geboortemoeder het gezamenlijk
gezag over het kind uit, tenzij het kind voor de geboorte is erkend
door iemand anders.
Hoe zit het met draagmoederschap?
Draagmoeder houdt in dat een vrouw met wensouders afspreekt dat zij voor hen
een kind zal dragen en baren om het nadien aan hen af te staan om te verzorgen
en opvoeden.
- De bevruchting vindt doorgaans plaats met behulp van kunstmatige
inseminatie met sperma van de wensvader of een donor. Bevruchting kan
ook buiten het lichaam plaatsvinden met een eicel van de wensmoeder en
de zaadcel van de wensvader of een donor. De bevruchte eicel van de
wensmoeder wordt dan in de baardmoeder van de draagmoeder geplaatst
waarbij het de genen van de wensmoeder/wensvader behoudt.
- Leidt dit tot zwangerschap en geboorte, dan wordt uit de draagmoeder een
kind geboren dat in genetische zin haar kind is en dat van de wensvader of
donor.
3
, - De draagmoeder is dus eigenlijk de geboortemoeder van het kind; zij baart
het kind. Om de familierechtelijke betrekking met deze
geboortemoeder te verbreken, is adoptie nodig.
o In deze situatie kan een van de wensouders, in de praktijk vaak de
wensvader, het kind al voor de geboorte erkennen, met
toestemming van de draagmoeder. Na geboorte kan hij de rechter
verzoeken om hem in plaats van de draagmoeder te belasten met
het ouderlijk gezag over het kind (gezagwissel, art. 1:253c BW). De
wensmoeder kan vervolgens het kind adopteren, mits aan de
voorwaarden van adoptie is voldaan. De gezagswissel is nodig
omdat een van de voorwaarden voor adoptie is dat de draagmoeder
niet langer belast is met het gezag over het kind (art. 1:228 lid 1
onder g BW). Omdat het kind nog maar net is geboren, kan de
minimale verzorgingstermijn van een jaar ertoe leiden dat de
adoptie nog enige tijd op zich moet laten wachten.
Wat het ingewikkelder maakt is als de draagmoeder op het tijdstip
van de geboorte is gehuwd of in een gp is verbonden met een man.
Op grond van art. 1:199 onder a BW staat het juridisch vaderschap
direct vast. Nu even aangeduid als draagvader. De gang van zaken
is dan ingewikkelder. Gewacht moet worden tot het kind is geboren
en dan zal eerst een bijzondere curator benoemd moeten worden
(art. 1.212 BW). De bijzondere curator kan namens het kind een
verzoek doen tot gegrondverklaring van het vaderschap van de
draagvader (art. 1:200 BW). De wensouders kunnen dit verzoek niet
zelf doen, omdat mag worden aangenomen dat de draagvader heeft
ingestemd met de kunstmatige inseminatie.
Vaderschap van rechtswege, art. 1:199 BW
- Huwelijks vaderschap (sub a)
- Hoofdregel is dat de man die op het tijdstip van de geboorte van het kind
is gehuwd met de moeder of met haar een gp is aangegaan, is de vader
van het kind.
- Ongeacht genetische band en intentie. Dus ook als de man niet de
verwekker is van het kind.
- Juridisch vaderschap kan worden ontkend ex art. 1:200 BW (hierover later
meer).
2. Erkennen
Erkennen, art. 1:203 en 1:204
Een kind dat slechts één juridische ouder heeft, kan worden erkend door de
verwekker of door een andere man of vrouw.
- De erkenning kan voor de geboorte van het kind worden gedaan of
daarna;
- Ook een meerderjarig kind kan worden erkend;
- De wet stelt geen eisen aan het leeftijdsverschil tussen de erkenner en te
erkennen persoon (dit is wel het geval bij adoptie).
4
