Micro-Economie
Vak gegeven door M. Smet
,Inhoudstafel
1 /.................................................................................................................................... 7
2 Vraag & Aanbod........................................................................................................... 7
2.1 Marktevenwicht (BELANGRIJK!!!) ....................................................................... 7
2.2 Vraag(curve) ........................................................................................................ 9
2.2.1 Verschuivingen in de Vraagcurve (BELANGRIJK!!!) ........................................ 9
2.2.2 Aggregatieve Vraagcurve (BELANGRIJK!!!) .................................................. 10
2.3 Aanbod(curve) ................................................................................................... 11
2.3.1 Aggregatieve Aanbodscurve .......................................................................... 11
2.4 Prijselasticiteit (BELANGRIJK!!!)........................................................................ 12
2.4.1 Prijselasticiteit van de vraag........................................................................... 12
2.4.2 Kruiselingse prijselasticiteit van de vraag ....................................................... 14
2.4.3 Inkomenselasticiteit van de vraag .................................................................. 14
2.4.4 Prijselasticiteit van het aanbod ....................................................................... 15
2.5 Oefeningen ........................................................................................................ 16
3 Keuzeprobleem consument........................................................................................ 19
3.1 Preferenties en indeffirentiecurven .................................................................... 19
3.1.1 Consumentenpreferenties .............................................................................. 19
3.2 Indifferentiecurven ............................................................................................. 19
3.3 Nutsfunctie ........................................................................................................ 20
3.4 Marginale Substitutievoet (Marginal Rate of Substitution) (BELANGRIJK!!!) ...... 21
3.4.1 Berekening MRS (= Helling van de indifferentie curve IC) .............................. 21
3.5 Budgetrestrictie.................................................................................................. 21
3.6 Marginale Transformatievoet (Marginal Rate of Transformation) (BELANGRIJK!!!)
22
3.6.1 Berekening MRT (= Helling van de Budgetlijn BL) ......................................... 22
3.7 Optimale consumentenkeuze/Nutmaximering (BELANGRIJK!!!)........................ 22
3.7.1 Berekening optimale consumentenkeuze/Nutmaximering .............................. 22
3.8 Oefening ............................................................................................................ 23
4 Vraag ......................................................................................................................... 24
4.1 Marshelliaanse vraagfunctie (SUPER BELANGRIJK EN MOEILIJK!!!) .............. 24
4.2 PCC, ICC & Engel-curve (BELANGRIJK!!!) ....................................................... 25
4.2.1 PrijsConsumptieCurve (PCC) (BELANGRIJK!!!) ............................................ 25
4.2.2 InkomenConsumptieCurve (ICC) (BELANGRIJK!!!) ....................................... 27
5 Consumentenwelvaart en Beleidsanalyse .................................................................. 28
5.1 Consumentensurplus ......................................................................................... 28
5.2 Deriving Labour Supply Curves ......................................................................... 30
6 Bedrijven en Productie ............................................................................................... 32
6.1 Productiefunctie ................................................................................................. 32
6.2 Productiefunctie met 1 variabele ........................................................................ 32
, 6.3 Productiefunctie met meerdere variabele ........................................................... 32
6.4 Marginaal product (MP) ..................................................................................... 32
6.5 Gemiddeld product (AP) .................................................................................... 33
6.6 MP vs AP ........................................................................................................... 33
6.7 Marginale Technische Substitutievoet (Marginal Rate of Technical Substitution)
(BELANGRIJK!!!) ........................................................................................................... 33
6.8 Schaalopbrengsten (SO) ................................................................................... 34
6.9 Oefeningen ........................................................................................................ 35
6.10 Productiefunctie & Nutsfunctie ........................................................................... 37
6.11 Elasticiteit van Substitutie .................................................................................. 37
7 Kosten........................................................................................................................ 38
7.1 Productiefunctie en Kostenfunctie (MOEILIJK!!!) ............................................... 38
7.1.1 Berekenen Kostenfunctie adhv Productiefunctie ............................................ 38
...................................................................................................................................... 38
7.2 Gemiddelde en marginale kosten ...................................................................... 39
7.3 Schaalvoordelen en -nadelen ............................................................................ 39
7.4 Korte termijn kostenfunctie ................................................................................ 39
7.5 Diversificatievoordelen ....................................................................................... 40
7.6 Oefeningen ........................................................................................................ 41
8 Competitieve bedrijven en Markten ............................................................................ 45
8.1 Perfect competitieve markten (= Volmaakte medediging) (BELANGRIJK!!!) ...... 45
8.2 Winstmaximering (bij Perfecte competitie) (BELANGRIJK!!!!!) ........................... 46
8.2.1 Optimaliteitsvoorwaarden KORTE TERMIJN (SUPER BELANGRIJK!!!!) ....... 46
8.2.2 Optimaliteitsvoorwaarden LANGE TERMIJN (SUPER BELANGRIJK!!!!) ....... 47
8.2.3 Output beslissing en Shutdown beslissing ..................................................... 47
8.2.4 Berekening winstmaximalisatie adhv optimalisatievoorwaarden en
aanbodsfunctie........................................................................................................... 48
8.2.5 BELANGRIJKE OPMERKING!!!..................................................................... 48
8.3 Oefeningen op winstmaximalisatie ..................................................................... 49
8.4 Omzet en winst van een Competitieve bedrijf .................................................... 51
9 Eigenschappen en Toepassingen van het Concurrentiemodel ................................... 52
9.1 Welvaartseconomie ........................................................................................... 52
9.2 Consumentensurplus (CS) ................................................................................. 52
9.3 Producentensurplus (PS) ................................................................................... 53
9.4 Welvaartseconomie, consumenten- en producentensurplus bij marktevenwicht 54
9.4.1 Government Policies ...................................................................................... 54
9.5 Belastingen op consument of producent ............................................................ 55
9.5.1 Sales Tax....................................................................................................... 55
9.6 Afwentelingsgraad (BELANGRIJK!!!) ................................................................. 56
9.6.1 Berekening van afwentelingsgraad op consumenten ..................................... 57
9.7 DWL van een belasting (BELANGRIJK!!!) ......................................................... 58
9.7.1 Taks opbrengsten (BELANGRIJK!!!) .............................................................. 59
, 9.8 Subsidies (BELANGRIJK!!!) ............................................................................... 60
9.9 Oefeningen ........................................................................................................ 61
9.9.1 Werkwijze ...................................................................................................... 62
9.10 Minimumprijzen (BELANGRIJK!!!) ..................................................................... 63
9.10.1 Hoe het minimum loon de arbeidsmarkt beïnvloedt (BELANGRIJK!!!) ....... 64
9.10.2 Price Support in agricultuur ........................................................................ 65
9.10.3 Oefening op minimumprijs ......................................................................... 66
9.11 Maximumprijzen ................................................................................................ 68
9.11.1 Oefening maximumprijs ............................................................................. 69
9.12 Import en export ................................................................................................ 70
9.12.1 Exporteren ................................................................................................. 71
9.12.2 Importeren ................................................................................................. 72
9.12.3 Algemeen: Winnaars en Losers van handel in exporterende en importerende
landen 73
9.13 Importtarieven & Quota ...................................................................................... 74
9.13.1 Tarief ......................................................................................................... 74
9.13.2 Import Quota .............................................................................................. 75
9.13.3 Vergelijking Quota en Tarief ....................................................................... 76
9.14 Oefening ............................................................................................................ 77
9.15 Dumping ............................................................................................................ 78
10 / ............................................................................................................................. 79
11 Monopolie en Monopsonie ..................................................................................... 79
11.1 Mogelijke oorzaken van monopolies .................................................................. 79
11.1.1 Technische toetredingsbarrières ................................................................ 79
11.1.2 Legale toetredingsbarrières........................................................................ 79
11.1.3 Creëren van barrières ................................................................................ 79
11.1.4 Monopolie vs competitie (BELANGRIJK!!!) ................................................ 80
11.2 Marginale opbrengst van een monopolist (BELANGRIJK!!!) .............................. 80
11.2.1 Prijsnemer vs Prijszetter ............................................................................ 80
11.2.2 Total, Average en Marginal Revenue voor een Monopolist (BELANGRIJK!!!!)
81
11.3 Winstmaximalisatie bij Monopolie (SUPER BELANGRIJK!!!) ............................. 82
11.3.1 Optimaliteitsvoorwaarden (SUPER BELANGRIJK!!!) ................................. 82
11.4 Winst van de Monopolist .................................................................................... 83
11.5 Inverse Elasticity Price Rule (IEPR) en Marktmacht (BELANGRIJK en
MOEILIJK!!!) .................................................................................................................. 92
11.5.1 Lerner-Index (MOEILIJK EN SUPER BELANGRIJK!!!!) ............................ 92
11.6 Monopolist met meerdere vestigingen (BELANGRIJK!!!) ................................... 93
11.6.1 Multi-Plant Costs Curve (MCT) .................................................................. 94
11.7 Kartel (BELANGRIJK!!!) ANDER HOOFDSTUK UITGEBREIDER AANBOD ..... 97
11.8 Welvaartsverlies door Monopolie ....................................................................... 97
11.8.1 DWL........................................................................................................... 97
, 11.9 Overheidsingrijpen bij Monopolie ....................................................................... 98
11.9.1 Optimal vs Nonoptimal Prijs Regulering ..................................................... 98
11.9.2 Competitie laten toenomen door Antitrust wetten ....................................... 99
11.9.3 Publiek Eigenaarschap .............................................................................. 99
11.10 Monopolies en netwerkexternaliteiten ............................................................ 99
11.11 Monopsonie ................................................................................................... 99
12 Prijszetting en Reclame ....................................................................................... 100
12.1 Wat is prijsdiscriminatie? ................................................................................. 100
12.2 Eerstegraads Prijsdiscriminatie aka Perfecte Prijsdiscriminatie (BELANGRIJK!!!)
101
12.2.1 Welvaartseffecten van de Perfecte Prijsdiscriminatie (voorbeeld) ............ 102
12.2.2 Ander voorbeeld....................................................................................... 103
12.2.3 Oefening .................................................................................................. 104
12.3 Tweedegraads Prijsdiscriminatie/Non-Lineaire Prijsdiscriminatie
(BELANGRIJK!!!) ......................................................................................................... 105
12.3.1 Block Pricing (Block Tarief) ...................................................................... 105
12.4 Two-Part Tariff ................................................................................................. 107
12.4.1 Lineair Two-Part Tariff.............................................................................. 107
12.4.2 Oefening: Two-Part Tariff ......................................................................... 108
12.5 Bundeling ........................................................................................................ 109
12.5.1 Tie-in Sales – Bundeling met Negatieve correlatie ................................... 109
12.5.1 Tie-in Sales – Bundeling met Positieve correlatie..................................... 110
12.5.2 Samengevat............................................................................................. 110
12.5.3 Mixed Bundeling (BELANGRIJK!!!) .......................................................... 111
12.6 Advertising ....................................................................................................... 112
12.6.1 Hoeveel om te adverteren? ...................................................................... 112
12.7 Derdegraads Prijsdiscriminatie/Groepsprijsdiscriminatie (BELANGRIJK!!!) ..... 113
12.7.1 Hoe maximaliseert de Monopolist zijn winst bij Groepsprijsdiscriminatie
(Stel: MC1 = MC2) (BELANGRIJK!!!) ....................................................................... 113
12.7.3 Derdegraads Prijsdiscriminatie samengevat ............................................ 115
12.7.4 Andere oefening....................................................................................... 115
12.7.5 Nog een andere oefening ......................................................................... 116
13 Spel Theorieën .................................................................................................... 118
13.1 Nash evenwicht ............................................................................................... 118
13.2 Prisoners’ Dilemma.......................................................................................... 118
13.3 Payoff Matrix.................................................................................................... 119
13.3.1 Stackelberg .............................................................................................. 119
13.4 Sequential Move Games – Game Tree ............................................................ 120
14 Oligopolie en Monopolistische Concurrentie ........................................................ 121
14.1 Cournot (BELANGRIJK!!!) ............................................................................... 121
14.1.1 Cournot Oligopolie ................................................................................... 121
14.2 Stackelberg...................................................................................................... 127
, 14.2.1 Stackelberg Oligopolie ............................................................................. 127
14.3 Bertrand........................................................................................................... 133
14.3.1 Bertrand Oligopolie (Homogeen) .............................................................. 133
14.4 Kartel ............................................................................................................... 134
14.5 Prijsnemers...................................................................................................... 136
Vak gegeven door M. Smet
,Inhoudstafel
1 /.................................................................................................................................... 7
2 Vraag & Aanbod........................................................................................................... 7
2.1 Marktevenwicht (BELANGRIJK!!!) ....................................................................... 7
2.2 Vraag(curve) ........................................................................................................ 9
2.2.1 Verschuivingen in de Vraagcurve (BELANGRIJK!!!) ........................................ 9
2.2.2 Aggregatieve Vraagcurve (BELANGRIJK!!!) .................................................. 10
2.3 Aanbod(curve) ................................................................................................... 11
2.3.1 Aggregatieve Aanbodscurve .......................................................................... 11
2.4 Prijselasticiteit (BELANGRIJK!!!)........................................................................ 12
2.4.1 Prijselasticiteit van de vraag........................................................................... 12
2.4.2 Kruiselingse prijselasticiteit van de vraag ....................................................... 14
2.4.3 Inkomenselasticiteit van de vraag .................................................................. 14
2.4.4 Prijselasticiteit van het aanbod ....................................................................... 15
2.5 Oefeningen ........................................................................................................ 16
3 Keuzeprobleem consument........................................................................................ 19
3.1 Preferenties en indeffirentiecurven .................................................................... 19
3.1.1 Consumentenpreferenties .............................................................................. 19
3.2 Indifferentiecurven ............................................................................................. 19
3.3 Nutsfunctie ........................................................................................................ 20
3.4 Marginale Substitutievoet (Marginal Rate of Substitution) (BELANGRIJK!!!) ...... 21
3.4.1 Berekening MRS (= Helling van de indifferentie curve IC) .............................. 21
3.5 Budgetrestrictie.................................................................................................. 21
3.6 Marginale Transformatievoet (Marginal Rate of Transformation) (BELANGRIJK!!!)
22
3.6.1 Berekening MRT (= Helling van de Budgetlijn BL) ......................................... 22
3.7 Optimale consumentenkeuze/Nutmaximering (BELANGRIJK!!!)........................ 22
3.7.1 Berekening optimale consumentenkeuze/Nutmaximering .............................. 22
3.8 Oefening ............................................................................................................ 23
4 Vraag ......................................................................................................................... 24
4.1 Marshelliaanse vraagfunctie (SUPER BELANGRIJK EN MOEILIJK!!!) .............. 24
4.2 PCC, ICC & Engel-curve (BELANGRIJK!!!) ....................................................... 25
4.2.1 PrijsConsumptieCurve (PCC) (BELANGRIJK!!!) ............................................ 25
4.2.2 InkomenConsumptieCurve (ICC) (BELANGRIJK!!!) ....................................... 27
5 Consumentenwelvaart en Beleidsanalyse .................................................................. 28
5.1 Consumentensurplus ......................................................................................... 28
5.2 Deriving Labour Supply Curves ......................................................................... 30
6 Bedrijven en Productie ............................................................................................... 32
6.1 Productiefunctie ................................................................................................. 32
6.2 Productiefunctie met 1 variabele ........................................................................ 32
, 6.3 Productiefunctie met meerdere variabele ........................................................... 32
6.4 Marginaal product (MP) ..................................................................................... 32
6.5 Gemiddeld product (AP) .................................................................................... 33
6.6 MP vs AP ........................................................................................................... 33
6.7 Marginale Technische Substitutievoet (Marginal Rate of Technical Substitution)
(BELANGRIJK!!!) ........................................................................................................... 33
6.8 Schaalopbrengsten (SO) ................................................................................... 34
6.9 Oefeningen ........................................................................................................ 35
6.10 Productiefunctie & Nutsfunctie ........................................................................... 37
6.11 Elasticiteit van Substitutie .................................................................................. 37
7 Kosten........................................................................................................................ 38
7.1 Productiefunctie en Kostenfunctie (MOEILIJK!!!) ............................................... 38
7.1.1 Berekenen Kostenfunctie adhv Productiefunctie ............................................ 38
...................................................................................................................................... 38
7.2 Gemiddelde en marginale kosten ...................................................................... 39
7.3 Schaalvoordelen en -nadelen ............................................................................ 39
7.4 Korte termijn kostenfunctie ................................................................................ 39
7.5 Diversificatievoordelen ....................................................................................... 40
7.6 Oefeningen ........................................................................................................ 41
8 Competitieve bedrijven en Markten ............................................................................ 45
8.1 Perfect competitieve markten (= Volmaakte medediging) (BELANGRIJK!!!) ...... 45
8.2 Winstmaximering (bij Perfecte competitie) (BELANGRIJK!!!!!) ........................... 46
8.2.1 Optimaliteitsvoorwaarden KORTE TERMIJN (SUPER BELANGRIJK!!!!) ....... 46
8.2.2 Optimaliteitsvoorwaarden LANGE TERMIJN (SUPER BELANGRIJK!!!!) ....... 47
8.2.3 Output beslissing en Shutdown beslissing ..................................................... 47
8.2.4 Berekening winstmaximalisatie adhv optimalisatievoorwaarden en
aanbodsfunctie........................................................................................................... 48
8.2.5 BELANGRIJKE OPMERKING!!!..................................................................... 48
8.3 Oefeningen op winstmaximalisatie ..................................................................... 49
8.4 Omzet en winst van een Competitieve bedrijf .................................................... 51
9 Eigenschappen en Toepassingen van het Concurrentiemodel ................................... 52
9.1 Welvaartseconomie ........................................................................................... 52
9.2 Consumentensurplus (CS) ................................................................................. 52
9.3 Producentensurplus (PS) ................................................................................... 53
9.4 Welvaartseconomie, consumenten- en producentensurplus bij marktevenwicht 54
9.4.1 Government Policies ...................................................................................... 54
9.5 Belastingen op consument of producent ............................................................ 55
9.5.1 Sales Tax....................................................................................................... 55
9.6 Afwentelingsgraad (BELANGRIJK!!!) ................................................................. 56
9.6.1 Berekening van afwentelingsgraad op consumenten ..................................... 57
9.7 DWL van een belasting (BELANGRIJK!!!) ......................................................... 58
9.7.1 Taks opbrengsten (BELANGRIJK!!!) .............................................................. 59
, 9.8 Subsidies (BELANGRIJK!!!) ............................................................................... 60
9.9 Oefeningen ........................................................................................................ 61
9.9.1 Werkwijze ...................................................................................................... 62
9.10 Minimumprijzen (BELANGRIJK!!!) ..................................................................... 63
9.10.1 Hoe het minimum loon de arbeidsmarkt beïnvloedt (BELANGRIJK!!!) ....... 64
9.10.2 Price Support in agricultuur ........................................................................ 65
9.10.3 Oefening op minimumprijs ......................................................................... 66
9.11 Maximumprijzen ................................................................................................ 68
9.11.1 Oefening maximumprijs ............................................................................. 69
9.12 Import en export ................................................................................................ 70
9.12.1 Exporteren ................................................................................................. 71
9.12.2 Importeren ................................................................................................. 72
9.12.3 Algemeen: Winnaars en Losers van handel in exporterende en importerende
landen 73
9.13 Importtarieven & Quota ...................................................................................... 74
9.13.1 Tarief ......................................................................................................... 74
9.13.2 Import Quota .............................................................................................. 75
9.13.3 Vergelijking Quota en Tarief ....................................................................... 76
9.14 Oefening ............................................................................................................ 77
9.15 Dumping ............................................................................................................ 78
10 / ............................................................................................................................. 79
11 Monopolie en Monopsonie ..................................................................................... 79
11.1 Mogelijke oorzaken van monopolies .................................................................. 79
11.1.1 Technische toetredingsbarrières ................................................................ 79
11.1.2 Legale toetredingsbarrières........................................................................ 79
11.1.3 Creëren van barrières ................................................................................ 79
11.1.4 Monopolie vs competitie (BELANGRIJK!!!) ................................................ 80
11.2 Marginale opbrengst van een monopolist (BELANGRIJK!!!) .............................. 80
11.2.1 Prijsnemer vs Prijszetter ............................................................................ 80
11.2.2 Total, Average en Marginal Revenue voor een Monopolist (BELANGRIJK!!!!)
81
11.3 Winstmaximalisatie bij Monopolie (SUPER BELANGRIJK!!!) ............................. 82
11.3.1 Optimaliteitsvoorwaarden (SUPER BELANGRIJK!!!) ................................. 82
11.4 Winst van de Monopolist .................................................................................... 83
11.5 Inverse Elasticity Price Rule (IEPR) en Marktmacht (BELANGRIJK en
MOEILIJK!!!) .................................................................................................................. 92
11.5.1 Lerner-Index (MOEILIJK EN SUPER BELANGRIJK!!!!) ............................ 92
11.6 Monopolist met meerdere vestigingen (BELANGRIJK!!!) ................................... 93
11.6.1 Multi-Plant Costs Curve (MCT) .................................................................. 94
11.7 Kartel (BELANGRIJK!!!) ANDER HOOFDSTUK UITGEBREIDER AANBOD ..... 97
11.8 Welvaartsverlies door Monopolie ....................................................................... 97
11.8.1 DWL........................................................................................................... 97
, 11.9 Overheidsingrijpen bij Monopolie ....................................................................... 98
11.9.1 Optimal vs Nonoptimal Prijs Regulering ..................................................... 98
11.9.2 Competitie laten toenomen door Antitrust wetten ....................................... 99
11.9.3 Publiek Eigenaarschap .............................................................................. 99
11.10 Monopolies en netwerkexternaliteiten ............................................................ 99
11.11 Monopsonie ................................................................................................... 99
12 Prijszetting en Reclame ....................................................................................... 100
12.1 Wat is prijsdiscriminatie? ................................................................................. 100
12.2 Eerstegraads Prijsdiscriminatie aka Perfecte Prijsdiscriminatie (BELANGRIJK!!!)
101
12.2.1 Welvaartseffecten van de Perfecte Prijsdiscriminatie (voorbeeld) ............ 102
12.2.2 Ander voorbeeld....................................................................................... 103
12.2.3 Oefening .................................................................................................. 104
12.3 Tweedegraads Prijsdiscriminatie/Non-Lineaire Prijsdiscriminatie
(BELANGRIJK!!!) ......................................................................................................... 105
12.3.1 Block Pricing (Block Tarief) ...................................................................... 105
12.4 Two-Part Tariff ................................................................................................. 107
12.4.1 Lineair Two-Part Tariff.............................................................................. 107
12.4.2 Oefening: Two-Part Tariff ......................................................................... 108
12.5 Bundeling ........................................................................................................ 109
12.5.1 Tie-in Sales – Bundeling met Negatieve correlatie ................................... 109
12.5.1 Tie-in Sales – Bundeling met Positieve correlatie..................................... 110
12.5.2 Samengevat............................................................................................. 110
12.5.3 Mixed Bundeling (BELANGRIJK!!!) .......................................................... 111
12.6 Advertising ....................................................................................................... 112
12.6.1 Hoeveel om te adverteren? ...................................................................... 112
12.7 Derdegraads Prijsdiscriminatie/Groepsprijsdiscriminatie (BELANGRIJK!!!) ..... 113
12.7.1 Hoe maximaliseert de Monopolist zijn winst bij Groepsprijsdiscriminatie
(Stel: MC1 = MC2) (BELANGRIJK!!!) ....................................................................... 113
12.7.3 Derdegraads Prijsdiscriminatie samengevat ............................................ 115
12.7.4 Andere oefening....................................................................................... 115
12.7.5 Nog een andere oefening ......................................................................... 116
13 Spel Theorieën .................................................................................................... 118
13.1 Nash evenwicht ............................................................................................... 118
13.2 Prisoners’ Dilemma.......................................................................................... 118
13.3 Payoff Matrix.................................................................................................... 119
13.3.1 Stackelberg .............................................................................................. 119
13.4 Sequential Move Games – Game Tree ............................................................ 120
14 Oligopolie en Monopolistische Concurrentie ........................................................ 121
14.1 Cournot (BELANGRIJK!!!) ............................................................................... 121
14.1.1 Cournot Oligopolie ................................................................................... 121
14.2 Stackelberg...................................................................................................... 127
, 14.2.1 Stackelberg Oligopolie ............................................................................. 127
14.3 Bertrand........................................................................................................... 133
14.3.1 Bertrand Oligopolie (Homogeen) .............................................................. 133
14.4 Kartel ............................................................................................................... 134
14.5 Prijsnemers...................................................................................................... 136
