Begrip
strafprocesrecht = formeel strafrecht = strafrechtspleging = strafvordering
Regels om het materieel strafrecht te kunnen omzetten in de praktijk. /procedureel van aard.
de praktische toepassing van het materieel strafrecht kan slechts worden gerealiseerd via het
strafprocesrecht
SPR is het geheel der rechtsregels betreffende de opsporing, vervolging en berechting van personen
die ervan verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd:
- scenario’s en vormvoorschriften die moeten worden gevolgd
- rechtspositie van de verschillende betrokken personen
- regels m.b.t. organisatie en werking van de strafgerechten
- regels m.b.t. tenuitvoerlegging v/d beslissingen van die gerechten
Materieel v. formeel strafrecht
personen tot wie de regels gericht zijn
in de eerste plaats de overheid (politie, magistratuur)
strafproces = proces tussen gemeenschap (vertegenwoordigd door het OM) en de verdachte
uitzonderlijk: de burger
bijv. de verdachte, de getuige, degene bij wie een onderzoeksmaatregel wordt uitgevoerd
(bijv. een huiszoeking, een telefoontap, …), het slachtoffer
inhoud van de regels
- hebben niet de ‘vanzelfsprekendheid’ van het materieel strafrecht
- ‘spelregels’ waarover kan gediscussieerd worden (niet gekoppeld aan intrinsieke waarden)
- berusten vaak op het onderling afwegen van verschillende belangen (waarheidsvinding
versus de bescherming van fundamentele rechten van eenieder (strafrecht bv bescherming
van het leven/eigendom/…))
de sanctionering van de schending der regels van resp. materieel en formeel strafrecht
materieel SR: op elk misdrijf staat een straf
SPR: de precieze processuele sanctie varieert naargelang de norm en is veelal niet op voorhand bij
wet bepaald
- soms nietigheid
- soms gevolgen op vlak van bewijsvoering
- soms onontvankelijkheid van de strafvordering
- soms is er geen sanctie
- dikwijls onzeker
,Doelstellingen van het strafproces
1. waarheidsvinding bepalen op welke wijze de bewijzen tegen de vermoedelijke daders van
een misdrijf moeten worden vergaard en hoe de rechtscolleges op grond hiervan tot een
eventuele veroordeling kunnen komen.
2. bescherming van de individuele grondrechten overheid krijgt soms bepaalde
bevoegdheden die een verregaande beperking van bepaalde grondrecht kan inhouden. (bv
schending van privacy). Ook derden worden beschermd, beschermde belang is ruimer dan
loutere ‘rechten van de verdediging’ maar de rechten die specifiek gelden t.a.v de persoon
die vervolgd wordt wegens een misdrijf.
- niet alleen ten voordele van de verdachte, maar ten voordele van eenieder
3. onderlinge afweging van waarheidsvinding en individuele grondrechten
- oorspronkelijk: alleen wettelijkheidsvereiste
- later (met het EVRM): ook inhoudelijke vereisten de wet moet zekere voorwaarden
vervullen opdat de inbreuk op individuele grondrechten zou geoorloofd zijn.
o de belangen van de burger en de verdachte wegen meer door nu dan vroeger
o concrete afweging moet gebeuren door de rechtspraak EVRM en wet geven slechts
algemene richtsnoeren aan, die door de rechtspraak moeten worden ingevuld.
o Slingerbeweging waar oorspronkelijk het belang van de waarheidsvinding over het
algemeen scheen te primeren, is nu het belang van de bescherming van de
grondrechten meer centraal te komen staan.
Accusatoir VS in inquisitoir proces
Principe
- horizontale versus verticale processtructuur
▪ accusatoir = horizontale processtructuur
● aanklager en verdediging op gelijke voet
● de partijen hebben het proces volledig in handen en bepalen welke
onderzoeksverrichtingen zullen plaatsvinden
● alle onderzoeksverrichtingen geschieden tegensprekelijk
● passieve rol van de rechter: toezien dat procedure correct verloopt
● volledige openbaarheid van het proces
▪ inquisitoir = verticale processtructuur
● de overheid bepaalt het procesverloop
● procesvoering wordt niet aan de partijen overgelaten
● openbare aanklager die ambtshalve optreedt namens de
gemeenschap
● actieve rol van de rechter: ontdekken van de waarheid
● rechter heeft verregaande bevoegdheden
● geheim en niet-tegensprekelijk onderzoek
● de verdachte is het ‘object’ van de rechtspleging verdachte moet
het ondergaan, afwachten hoe het verloopt.
- openbaar, mondeling, tegensprekelijk
- geheim, schriftelijk, niet-tegensprekelijk
,Common law landen v. continentale landen
Common law: meestal accusatoir
Continentale landen: meestal inquisitoir, maar niet meer in de zuivere vorm
inquisitoir vooronderzoek opstellen van een strafdossier
tegensprekelijke procedure ten gronde (fase ter terechtzitting) de rechter kan bijkomend onderzoek
bevelen
Opsporingsonderzoek : zonder tussenkomst onderzoeksrechter, kan door procureur zelf worden
afgesloten met oftewel een beslissing tot niet-vervolging of een rechtstreekse dagvaarding voor het
vonnisgerecht.
Gerechtelijk onderzoek : wordt gevoerd door onderzoeksrechter op vordering van de PdK. Wordt
gebruikt als er dwangmaatregelen moeten worden genomen (die enkel door de rechter kunnen
worden genomen.) Onder controle van de kamer van inbeschuldigingstelling, kan enkel worden
afgesloten in een aparte procedure door de raadkamer, regeling der rechtspleging. (niet door een
rechtstreekse dagvaardiging)
Gerechtelijk onderzoek kan NIET bij overtredingen, enkel bij misdaden en wanbedrijven.
Opsporingsonderzoek kan wel voor overtredingen.
, Wet Franchimont : veel veranderd aan het vooronderzoek ; hervorming en sindsdien in de wet ook
vooronderzoek vermeldt mogelijkheid aan verdachte en slachtoffer om het gerechtelijk onderzoek
mee te sturen.
MAAR vooronderzoek niet altijd nodig, rechtstreeks van misdrijf naar dagvaarding kan ook (bv bij
verkeersongeval) als je niet te veel moet onderzoeken.
Kenmerken van het vooronderzoek (zowel gerechtelijk als opsporingsonderzoek) inquisitoir
Meer horizontale processtructuur omdat de partijen nu, meer dan vroeger, de gang van zaken mee
kunnen beïnvloeden (controle uitoefenen op het vooronderzoek) ENKEL indien het vooronderzoek
door een onderzoeksrechter wordt geleid. (indien het onderzoek door de PdK wordt geleid
(opsporingsonderzoek), dan gelden de controles niet of minder.)
strafprocesrecht = formeel strafrecht = strafrechtspleging = strafvordering
Regels om het materieel strafrecht te kunnen omzetten in de praktijk. /procedureel van aard.
de praktische toepassing van het materieel strafrecht kan slechts worden gerealiseerd via het
strafprocesrecht
SPR is het geheel der rechtsregels betreffende de opsporing, vervolging en berechting van personen
die ervan verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd:
- scenario’s en vormvoorschriften die moeten worden gevolgd
- rechtspositie van de verschillende betrokken personen
- regels m.b.t. organisatie en werking van de strafgerechten
- regels m.b.t. tenuitvoerlegging v/d beslissingen van die gerechten
Materieel v. formeel strafrecht
personen tot wie de regels gericht zijn
in de eerste plaats de overheid (politie, magistratuur)
strafproces = proces tussen gemeenschap (vertegenwoordigd door het OM) en de verdachte
uitzonderlijk: de burger
bijv. de verdachte, de getuige, degene bij wie een onderzoeksmaatregel wordt uitgevoerd
(bijv. een huiszoeking, een telefoontap, …), het slachtoffer
inhoud van de regels
- hebben niet de ‘vanzelfsprekendheid’ van het materieel strafrecht
- ‘spelregels’ waarover kan gediscussieerd worden (niet gekoppeld aan intrinsieke waarden)
- berusten vaak op het onderling afwegen van verschillende belangen (waarheidsvinding
versus de bescherming van fundamentele rechten van eenieder (strafrecht bv bescherming
van het leven/eigendom/…))
de sanctionering van de schending der regels van resp. materieel en formeel strafrecht
materieel SR: op elk misdrijf staat een straf
SPR: de precieze processuele sanctie varieert naargelang de norm en is veelal niet op voorhand bij
wet bepaald
- soms nietigheid
- soms gevolgen op vlak van bewijsvoering
- soms onontvankelijkheid van de strafvordering
- soms is er geen sanctie
- dikwijls onzeker
,Doelstellingen van het strafproces
1. waarheidsvinding bepalen op welke wijze de bewijzen tegen de vermoedelijke daders van
een misdrijf moeten worden vergaard en hoe de rechtscolleges op grond hiervan tot een
eventuele veroordeling kunnen komen.
2. bescherming van de individuele grondrechten overheid krijgt soms bepaalde
bevoegdheden die een verregaande beperking van bepaalde grondrecht kan inhouden. (bv
schending van privacy). Ook derden worden beschermd, beschermde belang is ruimer dan
loutere ‘rechten van de verdediging’ maar de rechten die specifiek gelden t.a.v de persoon
die vervolgd wordt wegens een misdrijf.
- niet alleen ten voordele van de verdachte, maar ten voordele van eenieder
3. onderlinge afweging van waarheidsvinding en individuele grondrechten
- oorspronkelijk: alleen wettelijkheidsvereiste
- later (met het EVRM): ook inhoudelijke vereisten de wet moet zekere voorwaarden
vervullen opdat de inbreuk op individuele grondrechten zou geoorloofd zijn.
o de belangen van de burger en de verdachte wegen meer door nu dan vroeger
o concrete afweging moet gebeuren door de rechtspraak EVRM en wet geven slechts
algemene richtsnoeren aan, die door de rechtspraak moeten worden ingevuld.
o Slingerbeweging waar oorspronkelijk het belang van de waarheidsvinding over het
algemeen scheen te primeren, is nu het belang van de bescherming van de
grondrechten meer centraal te komen staan.
Accusatoir VS in inquisitoir proces
Principe
- horizontale versus verticale processtructuur
▪ accusatoir = horizontale processtructuur
● aanklager en verdediging op gelijke voet
● de partijen hebben het proces volledig in handen en bepalen welke
onderzoeksverrichtingen zullen plaatsvinden
● alle onderzoeksverrichtingen geschieden tegensprekelijk
● passieve rol van de rechter: toezien dat procedure correct verloopt
● volledige openbaarheid van het proces
▪ inquisitoir = verticale processtructuur
● de overheid bepaalt het procesverloop
● procesvoering wordt niet aan de partijen overgelaten
● openbare aanklager die ambtshalve optreedt namens de
gemeenschap
● actieve rol van de rechter: ontdekken van de waarheid
● rechter heeft verregaande bevoegdheden
● geheim en niet-tegensprekelijk onderzoek
● de verdachte is het ‘object’ van de rechtspleging verdachte moet
het ondergaan, afwachten hoe het verloopt.
- openbaar, mondeling, tegensprekelijk
- geheim, schriftelijk, niet-tegensprekelijk
,Common law landen v. continentale landen
Common law: meestal accusatoir
Continentale landen: meestal inquisitoir, maar niet meer in de zuivere vorm
inquisitoir vooronderzoek opstellen van een strafdossier
tegensprekelijke procedure ten gronde (fase ter terechtzitting) de rechter kan bijkomend onderzoek
bevelen
Opsporingsonderzoek : zonder tussenkomst onderzoeksrechter, kan door procureur zelf worden
afgesloten met oftewel een beslissing tot niet-vervolging of een rechtstreekse dagvaarding voor het
vonnisgerecht.
Gerechtelijk onderzoek : wordt gevoerd door onderzoeksrechter op vordering van de PdK. Wordt
gebruikt als er dwangmaatregelen moeten worden genomen (die enkel door de rechter kunnen
worden genomen.) Onder controle van de kamer van inbeschuldigingstelling, kan enkel worden
afgesloten in een aparte procedure door de raadkamer, regeling der rechtspleging. (niet door een
rechtstreekse dagvaardiging)
Gerechtelijk onderzoek kan NIET bij overtredingen, enkel bij misdaden en wanbedrijven.
Opsporingsonderzoek kan wel voor overtredingen.
, Wet Franchimont : veel veranderd aan het vooronderzoek ; hervorming en sindsdien in de wet ook
vooronderzoek vermeldt mogelijkheid aan verdachte en slachtoffer om het gerechtelijk onderzoek
mee te sturen.
MAAR vooronderzoek niet altijd nodig, rechtstreeks van misdrijf naar dagvaarding kan ook (bv bij
verkeersongeval) als je niet te veel moet onderzoeken.
Kenmerken van het vooronderzoek (zowel gerechtelijk als opsporingsonderzoek) inquisitoir
Meer horizontale processtructuur omdat de partijen nu, meer dan vroeger, de gang van zaken mee
kunnen beïnvloeden (controle uitoefenen op het vooronderzoek) ENKEL indien het vooronderzoek
door een onderzoeksrechter wordt geleid. (indien het onderzoek door de PdK wordt geleid
(opsporingsonderzoek), dan gelden de controles niet of minder.)
