Adviesverslag
Titel: Een kwalitatief onderzoek naar hoe
wijkverpleegkundigen
leefstijlproblematiek begeleiden bij
cliënten in de wijkzorg in Utrecht
,Samenvatting
Inleiding
Dit onderzoek richt zich op de cruciale rol van wijkverpleegkundigen in het begeleiden van
leefstijlproblematiek bij cliënten in de regio Utrecht, waar de vraag naar zorg groeit. Het
doel is inzicht te verkrijgen in hoe wijkverpleegkundigen leefstijlproblemen signaleren en
aanpakken. De deelvragen gaan over het signaleren, veel voorkomende leefstijlproblemen
en de handelwijze van wijkverpleegkundigen na signalering. Dit onderzoek draagt bij aan
het versterken van de rol van wijkverpleegkundigen in preventieve zorg.
Methode
Dit kwalitatieve onderzoek bestaat uit individuele interviews met ervaren
wijkverpleegkundigen. De interviews zijn opgenomen op locatie en bieden diepgaand
inzicht in hun ervaringen. De data-analyse werd doormiddel van thematische codering met
Atlas.ti gedaan. Er werd rekening gehouden met ethische aspecten doormiddel van het
informed consent formulier, privacybescherming en documentatie volgens AVG-regels.
Resultaten zijn besproken met respondenten voor validiteit en generaliseerbaarheid.
Resultaten
De respondenten bestonden uit acht vrouwen, werkzaam in (de regio) Utrecht. Belangrijke
bevindingen zijn het gebrek aan gebruik van screeningsinstrumenten, signalering
voornamelijk via intakegesprekken en observatie. Veel voorkomende leefstijlproblemen
zijn overgewicht, eenzaamheid, ongezond voedingspatroon en weinig bewegen.
Bevorderende factoren zijn flexibele werktijden en onderlinge ondersteuning, terwijl
belemmeringen zich uiten in behoud van overzicht en communicatie tussen disciplines.
Verbeterpunten richten zich op multidisciplinaire interventies, meer aandacht voor
leefstijlproblematiek en verbetering van motiverende gespreksvoering. Veel samenwerking
met andere zorgprofessionals en leren van collega's zijn opmerkelijke aspecten.
Discussie en conclusie
Dit onderzoek onthult dat wijkverpleegkundigen vooral leefstijlproblemen signaleren tijdens
intakegesprekken en door observatie. Veel voorkomende leefstijlproblemen zijn ongezond
voedingspatroon en weinig bewegen. Verbeterpunten omvatten eerder ingrijpen, uniform
advies geven, meer aandacht voor leefstijl, betere samenwerking met andere disciplines
en meer kennis over motivatie.
Advies
Op microniveau wordt geadviseerd trainingen voor motiverende gespreksvoering te
implementeren, feedbacksessies te introduceren en overlegmomenten tussen disciplines
te organiseren. Op mesoniveau is het advies om educatieve programma’s te
implementeren en een gedeelde interventiedatabase te ontwikkelen.
Inhoud
1
,1. Inleiding..............................................................................................................................................3
Aanleiding en relevantie.....................................................................................................................3
Doel- en vraagstelling.........................................................................................................................4
2. Methode.............................................................................................................................................4
Het onderzoekdesign..........................................................................................................................4
De setting en doelgroep......................................................................................................................5
Wijze van dataverzameling.................................................................................................................5
Wijze van data-analyse.......................................................................................................................6
Ethische overwegingen.......................................................................................................................6
3. Resultaten...........................................................................................................................................7
Demografische gegevens....................................................................................................................7
Signaleren van leefstijlproblemen...................................................................................................8
Veel voorkomende leefstijlproblemen............................................................................................9
Verpleegkundig handelen bij leefstijlproblematiek.........................................................................9
Bevorderende factoren...................................................................................................................9
Belemerende factoren..................................................................................................................10
Verbeterpunten............................................................................................................................10
Samenwerking met andere professionals.....................................................................................11
Kennis...........................................................................................................................................11
4. Discussie en conclusie.......................................................................................................................11
Discussie...........................................................................................................................................11
Voornaamste bevindingen............................................................................................................11
Betekenis van de resultaten..........................................................................................................12
Sterkte punten en zwakke punten................................................................................................12
Conclusie..........................................................................................................................................13
5. Het advies.........................................................................................................................................13
Referenties............................................................................................................................................14
Bijlage 1 Zoekplan en beoordeling kwaliteit van artikelen....................................................................17
Bijlage 2 Checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data.................................................................26
Bijlage 3 Topiclijst.................................................................................................................................27
Bijlage 4 Informatiebrief voor proefpersonen......................................................................................29
Bijlage 5 Informed Consent...................................................................................................................32
Bijlage 6 codeboom..............................................................................................................................33
Bijlage 7 Reflectieverslag......................................................................................................................39
2
, 1. Inleiding
Aanleiding en relevantie
De vraag naar zorg neemt sneller toe dan het aanbod. Mensen leven langer en
daardoor zijn er meer ouderen in vergelijking met werkenden. Het aantal chronische zieke
mensen neemt daardoor ook toe (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2022).
In Nederland waren er in 2021 10,3 miljoen mensen met een chronische aandoening. Dit is
een aandoening waarbij er over het algemeen geen uitzicht is op volledig herstel
(Volksgezondheid en Zorg, 2022). Een chronische aandoening heeft een relatief lange
ziekteduur en kan op alle leeftijden voorkomen (Volksgezondheid en Zorg, 2022). Door de
stijging van het aantal chronisch zieke mensen, is er steeds meer vraag naar zorg, daardoor
is er meer zorgpersoneel nodig. Er is echter niet genoeg aanbod en zo ontstaat er een zorg
tekort. De zorg focust zich hierom op preventie. Preventie houdt in dat de focus gelegd moet
worden op het voorkomen van ziekten en het vroegtijdig opsporen van mogelijke
complicaties (Loketgezondleven, z.d.). In het kader passende zorg van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2023b) staat dat de overheid zich inzet voor passende
zorg om de gezondheidszorg toekomstbestendig te maken. De focus ligt op
mensgerichtheid, houdbaarheid en duurzaamheid. Hierin wordt gezondheid centraal gezet in
plaats van ziekte.
Een gezonde leefstijl is belangrijk, omdat het chronische ziekte kan voorkomen en
ziektelast kan verminderen (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2022).
Leefstijl is het gedrag van iemand dat invloed heeft op zijn of haar gezondheid. De
belangrijkste leefstijlfactoren zijn bewegen, roken, voeding en alcohol (Admin, 2022).
Uit recent onderzoek is gebleken dat mensen met een gezonde leefstijl een langere
levensverwachting hebben (Rahman et al, 2022). Het onderzoek analyseerde de relatie
tussen levensstijlfactoren en levensverwachting. Uit het onderzoek blijkt dat gunstige
levensstijlfactoren werden geassocieerd met een langere levensverwachting zonder kanker,
hart- en vaatziekten, of diabetes. Het onderzoek van Rahman et al. (2022) toont aan dat
respondenten met ongezonde leefstijl gewoontes ook minder gezonde levensjaren ervaren.
Het risico op leefstijlproblemen was hoger bij de respondenten met een lage opleiding. Het
onderzoek benadrukt de noodzaak van gerichte gezondheidsbevorderende interventies om
een gezonde leefstijl te stimuleren. Ook het onderzoek van Wang et al. (2020) toont aan dat
een gezonde leefstijl samengaat met een langere levensverwachting. Het onderzoek van Chi
et al. (2021) beschrijft een multidisciplinair interventieprogramma gericht op actief ouder
worden bij thuiswonende ouderen. De resultaten van de interventie toonden significante
verbeteringen in vergelijking met de controlegroep. Het onderzoek benadrukt het belang van
gemeenschapsgerichte programma's voor ouderen om hun welzijn te bevorderen.
Wijkverpleegkundigen spelen een belangrijke rol in preventie van chronische ziekten.
Volgens de beroepscode van de verpleegkundigen en verzorgenden V&VN (2015) draag je
als verpleegkundige bij aan de bevordering van de volksgezondheid en van de individuele
zorg. De verpleegkundige oefent haar beroep uit met het oog op welzijn en de gezondheid
van de zorgvrager. De wijkverpleging wordt omgeschreven als een team dat samenwerkt
met buurpartners om gezondheid en autonomie te bevorderen. De wijkverpleegkundige is
een cruciale speler in de eerstelijns gezondheidszorg. Zij richt zich op het bevorderen van de
gezondheid en eigen regie van mensen (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
2023a). In het expertisegebied wijkverpleegkundige (2019) wordt er benadrukt dat er belang
is naar focus op preventie in de wijkverpleging.
Uit een onderzoek van Van Der Veen et al. (2020) dat zich focust op
voedingsproblemen bij cliënten in de wijkzorg is gebleken dat wijkverpleegkundigen niet vaak
3
Titel: Een kwalitatief onderzoek naar hoe
wijkverpleegkundigen
leefstijlproblematiek begeleiden bij
cliënten in de wijkzorg in Utrecht
,Samenvatting
Inleiding
Dit onderzoek richt zich op de cruciale rol van wijkverpleegkundigen in het begeleiden van
leefstijlproblematiek bij cliënten in de regio Utrecht, waar de vraag naar zorg groeit. Het
doel is inzicht te verkrijgen in hoe wijkverpleegkundigen leefstijlproblemen signaleren en
aanpakken. De deelvragen gaan over het signaleren, veel voorkomende leefstijlproblemen
en de handelwijze van wijkverpleegkundigen na signalering. Dit onderzoek draagt bij aan
het versterken van de rol van wijkverpleegkundigen in preventieve zorg.
Methode
Dit kwalitatieve onderzoek bestaat uit individuele interviews met ervaren
wijkverpleegkundigen. De interviews zijn opgenomen op locatie en bieden diepgaand
inzicht in hun ervaringen. De data-analyse werd doormiddel van thematische codering met
Atlas.ti gedaan. Er werd rekening gehouden met ethische aspecten doormiddel van het
informed consent formulier, privacybescherming en documentatie volgens AVG-regels.
Resultaten zijn besproken met respondenten voor validiteit en generaliseerbaarheid.
Resultaten
De respondenten bestonden uit acht vrouwen, werkzaam in (de regio) Utrecht. Belangrijke
bevindingen zijn het gebrek aan gebruik van screeningsinstrumenten, signalering
voornamelijk via intakegesprekken en observatie. Veel voorkomende leefstijlproblemen
zijn overgewicht, eenzaamheid, ongezond voedingspatroon en weinig bewegen.
Bevorderende factoren zijn flexibele werktijden en onderlinge ondersteuning, terwijl
belemmeringen zich uiten in behoud van overzicht en communicatie tussen disciplines.
Verbeterpunten richten zich op multidisciplinaire interventies, meer aandacht voor
leefstijlproblematiek en verbetering van motiverende gespreksvoering. Veel samenwerking
met andere zorgprofessionals en leren van collega's zijn opmerkelijke aspecten.
Discussie en conclusie
Dit onderzoek onthult dat wijkverpleegkundigen vooral leefstijlproblemen signaleren tijdens
intakegesprekken en door observatie. Veel voorkomende leefstijlproblemen zijn ongezond
voedingspatroon en weinig bewegen. Verbeterpunten omvatten eerder ingrijpen, uniform
advies geven, meer aandacht voor leefstijl, betere samenwerking met andere disciplines
en meer kennis over motivatie.
Advies
Op microniveau wordt geadviseerd trainingen voor motiverende gespreksvoering te
implementeren, feedbacksessies te introduceren en overlegmomenten tussen disciplines
te organiseren. Op mesoniveau is het advies om educatieve programma’s te
implementeren en een gedeelde interventiedatabase te ontwikkelen.
Inhoud
1
,1. Inleiding..............................................................................................................................................3
Aanleiding en relevantie.....................................................................................................................3
Doel- en vraagstelling.........................................................................................................................4
2. Methode.............................................................................................................................................4
Het onderzoekdesign..........................................................................................................................4
De setting en doelgroep......................................................................................................................5
Wijze van dataverzameling.................................................................................................................5
Wijze van data-analyse.......................................................................................................................6
Ethische overwegingen.......................................................................................................................6
3. Resultaten...........................................................................................................................................7
Demografische gegevens....................................................................................................................7
Signaleren van leefstijlproblemen...................................................................................................8
Veel voorkomende leefstijlproblemen............................................................................................9
Verpleegkundig handelen bij leefstijlproblematiek.........................................................................9
Bevorderende factoren...................................................................................................................9
Belemerende factoren..................................................................................................................10
Verbeterpunten............................................................................................................................10
Samenwerking met andere professionals.....................................................................................11
Kennis...........................................................................................................................................11
4. Discussie en conclusie.......................................................................................................................11
Discussie...........................................................................................................................................11
Voornaamste bevindingen............................................................................................................11
Betekenis van de resultaten..........................................................................................................12
Sterkte punten en zwakke punten................................................................................................12
Conclusie..........................................................................................................................................13
5. Het advies.........................................................................................................................................13
Referenties............................................................................................................................................14
Bijlage 1 Zoekplan en beoordeling kwaliteit van artikelen....................................................................17
Bijlage 2 Checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data.................................................................26
Bijlage 3 Topiclijst.................................................................................................................................27
Bijlage 4 Informatiebrief voor proefpersonen......................................................................................29
Bijlage 5 Informed Consent...................................................................................................................32
Bijlage 6 codeboom..............................................................................................................................33
Bijlage 7 Reflectieverslag......................................................................................................................39
2
, 1. Inleiding
Aanleiding en relevantie
De vraag naar zorg neemt sneller toe dan het aanbod. Mensen leven langer en
daardoor zijn er meer ouderen in vergelijking met werkenden. Het aantal chronische zieke
mensen neemt daardoor ook toe (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2022).
In Nederland waren er in 2021 10,3 miljoen mensen met een chronische aandoening. Dit is
een aandoening waarbij er over het algemeen geen uitzicht is op volledig herstel
(Volksgezondheid en Zorg, 2022). Een chronische aandoening heeft een relatief lange
ziekteduur en kan op alle leeftijden voorkomen (Volksgezondheid en Zorg, 2022). Door de
stijging van het aantal chronisch zieke mensen, is er steeds meer vraag naar zorg, daardoor
is er meer zorgpersoneel nodig. Er is echter niet genoeg aanbod en zo ontstaat er een zorg
tekort. De zorg focust zich hierom op preventie. Preventie houdt in dat de focus gelegd moet
worden op het voorkomen van ziekten en het vroegtijdig opsporen van mogelijke
complicaties (Loketgezondleven, z.d.). In het kader passende zorg van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2023b) staat dat de overheid zich inzet voor passende
zorg om de gezondheidszorg toekomstbestendig te maken. De focus ligt op
mensgerichtheid, houdbaarheid en duurzaamheid. Hierin wordt gezondheid centraal gezet in
plaats van ziekte.
Een gezonde leefstijl is belangrijk, omdat het chronische ziekte kan voorkomen en
ziektelast kan verminderen (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2022).
Leefstijl is het gedrag van iemand dat invloed heeft op zijn of haar gezondheid. De
belangrijkste leefstijlfactoren zijn bewegen, roken, voeding en alcohol (Admin, 2022).
Uit recent onderzoek is gebleken dat mensen met een gezonde leefstijl een langere
levensverwachting hebben (Rahman et al, 2022). Het onderzoek analyseerde de relatie
tussen levensstijlfactoren en levensverwachting. Uit het onderzoek blijkt dat gunstige
levensstijlfactoren werden geassocieerd met een langere levensverwachting zonder kanker,
hart- en vaatziekten, of diabetes. Het onderzoek van Rahman et al. (2022) toont aan dat
respondenten met ongezonde leefstijl gewoontes ook minder gezonde levensjaren ervaren.
Het risico op leefstijlproblemen was hoger bij de respondenten met een lage opleiding. Het
onderzoek benadrukt de noodzaak van gerichte gezondheidsbevorderende interventies om
een gezonde leefstijl te stimuleren. Ook het onderzoek van Wang et al. (2020) toont aan dat
een gezonde leefstijl samengaat met een langere levensverwachting. Het onderzoek van Chi
et al. (2021) beschrijft een multidisciplinair interventieprogramma gericht op actief ouder
worden bij thuiswonende ouderen. De resultaten van de interventie toonden significante
verbeteringen in vergelijking met de controlegroep. Het onderzoek benadrukt het belang van
gemeenschapsgerichte programma's voor ouderen om hun welzijn te bevorderen.
Wijkverpleegkundigen spelen een belangrijke rol in preventie van chronische ziekten.
Volgens de beroepscode van de verpleegkundigen en verzorgenden V&VN (2015) draag je
als verpleegkundige bij aan de bevordering van de volksgezondheid en van de individuele
zorg. De verpleegkundige oefent haar beroep uit met het oog op welzijn en de gezondheid
van de zorgvrager. De wijkverpleging wordt omgeschreven als een team dat samenwerkt
met buurpartners om gezondheid en autonomie te bevorderen. De wijkverpleegkundige is
een cruciale speler in de eerstelijns gezondheidszorg. Zij richt zich op het bevorderen van de
gezondheid en eigen regie van mensen (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
2023a). In het expertisegebied wijkverpleegkundige (2019) wordt er benadrukt dat er belang
is naar focus op preventie in de wijkverpleging.
Uit een onderzoek van Van Der Veen et al. (2020) dat zich focust op
voedingsproblemen bij cliënten in de wijkzorg is gebleken dat wijkverpleegkundigen niet vaak
3
