Behrendt Grondwettelijk Recht 2023
INLEIDEND DEEL
Afdeling 1: bekendmaking en inwerkingtreding vd in België van toepassing zijnde rechtsnormen
Onderafdeling 1: bekendmaking vd in België van toepassing zijnde rechtsnormen
Regel van statelijk recht moet voorwerp uitmaken van bekendmaking algemeen rechtsbeginsel art. 190 GW
Onderafdeling 2: bekendmaking in publicatieblad
1. Normen van provincieraden en bestendigende deputaties: Bestuursmemoriaal
2. Gewesten, gemeenschappen en federale overheid: Belgisch Staatsblad BS
3. EU-normen: Publicatieblad van Europese Unie EU
Integrale bekendmaking: norm wordt overgenomen met al zijn bepalingen
Gedeeltelijke bekendmaking: norm wordt gedeeltelijk overgenomen (uittreksel of vermelding)
Verschillende publicatiemethodes:
- Zaken ZONDER openbaar belang: bekendmaking aan bestemmeling
- Zaken MET openbaar belang, niet alle burgers aangaan: gedeeltelijk publiceren: uittreksel, vermelding
- Zaken MET openbaar belang, alle burgers aangaan: integraal publiceren
Aanplakking in gemeente is tegenwerpelijk aan iedereen, zelfs aan personen die niet woonachtig zijn op het
grondgebied vd gemeente (bevestigd in arrest vh GwH)
Onderafdeling 4: inwerkingtreding vd normen binnen Belgische rechtsorde
Inwerkingtreding zal plaatsvinden na het verstrijken van een aantal dagen vanaf de dag van bekendmaking
Gemeentelijke en provinciale normen: 5 dagen <-> besluiten, wetten, decreten: 10 dagen tenzij anders bepaald
- Tellen we de datum vd publicatie mee? Nee
- Gaat het in werking op de 10de dag of de dag daarna? Op het begin vd 10de dag
- Norm op zondag in werking treden? Ja, behalve bij wetgevende zaken (nooit afhankelijk vd dag)
Wet 31/5/1961: gebruik der talen in wetgevingszaken opmaken, bekendmaken en inwerkingtreden van wetten
en verordeningen
Onderafdeling 5: verschillende fasen van grondwetsherziening (1893, 1920, 1970, 1980, 1988, 1993, 2014) en
staatshervorming (1970, 1980, 1988, 1993, 2001, 2014) komt dus meestal overeen
Afdeling 2: federaal België: (onderverdeling vh) grondgebied
Onderafdeling 1: bekrachtiging vd federale structuur van ons land
Art. 1 GW: België is een federale Staat, samengesteld uit gemeenschappen en gewesten
- België vermeldt zijn officiële naam niet in de GW, nl. Koninkrijk België
- België vermeldt niet dat ze naast uit gemeenschappen en gewesten ook bestaat uit federale overheid
Onderafdeling 2: wijziging vd internationale grenzen vh Koninkrijk
Ontstaan België 4/10/1830, art. 7 GW: grenzen vd Staat, provincies en gemeenten kunnen niet worden
gewijzigd of gecorrigeerd dan krachtens een wet – (veranderingen vd) Belgische grenzen:
- 1830: Luxemburg als deel van België, Nederlands Limburg ook
- 1839: België erkend door Nederland: territoriale en financiële prijs (½ Limburg en Luxemburg geven)
- 1920: Eupen, Malmédy en Sankt-Vith bij België door nederlaag van Duitsland in WOI
- Zeegrenzen: tot hoever ben je in België in de zee? 22 km lang
Art. 167, §1, lid 3 GW: bij een verdrag dat de omvang vd soevereine ruimte van België wijzigt moet de
instemming voor de bekrachtiging plaatsvinden
Onderafdeling 3: 4 taalgebieden vh Koninkrijk (sinds 1ste staatshervorming door G. Eyskens)
Art. 4 GW: uitdrukkelijke erkenning van tweetalig karakter Brussel-Hoofdstad (lid 3: bijzondere meerderheid)
1968-1969: splitsing vd Universiteit van Brussel in Franstalige en Nederlandstalige universiteit
Discussie rond 6 gemeenten vd Brusselse rand: opgesomd in art. 7 vd gecoördineerde wetten 1966
Regeling voor de Brusselse randgemeenten of faciliteitengemeenten: tot 1970 behoorden de randgemeenten
aan geen enkel taalgebied, nu behoren de randgemeenten tot het Nederlands taalgebied
1
, Behrendt Grondwettelijk Recht 2023
Procedure i.v.m. wijziging vd taalgebieden
Meerderheidsvoorwaarden:
- Meerderheid in Nederlandse taalgroep vd Kamer
- Meerderheid in Franse taalgroep vd Kamer
- Meerderheid in Nederlandse taalgroep vd Senaat
- Meerderheid in Franse taalgroep vd Senaat
- Tweederdemeerderheid in de Kamer
- Tweederdemeerderheid in de Senaat
Quorumvoorwaarden:
- Meerderheid vd Nederlandstalige Volksvertegenwoordigers
- Meerderheid vd Franstalige Volksvertegenwoordigers
- Meerderheid vd Nederlandstalige Senatoren
- Meerderheid vd Franstalige Senatoren
149 onthoudingen, 1 ja-stem en iedereen is aanwezig Is deze wet aangenomen? Ja
130 aanwezigen, 70 ja-stemmen, 20 nee-stemmen en 40 onthoudingen Meerderheid van 2/3de bereikt
Dus onthoudingen worden niet meegerekend in het meerderheidsquorum, wel voor het aanwezigheidsquorum
Art. 4, lid 3 GW: strikte bicamerale/tweekamerwetten art. 77, 3° GW voor bescherming Franstalige minderheid
Onderafdeling 4: 3 gewesten vh Koninkrijk
1970: fictieve oprichting vd 3 Gewesten
Art. 3 GW: België omvat 3 gewesten: Vlaamse Gewest, Waalse Gewest en Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Art. 39 GW: bevoegdheden vd Gewesten (Gewesten worden in de realiteit nog niet opgericht)
1980: effectieve oprichting vh Waalse en Vlaamse Gewest
Bijzondere Wet 8/8/1980 ter Hervorming der Instellingen (BWHI)
Art. 2: grondgebied gewesten en art. 3: Vlaamse en Waalse Gewest beschikken over rechtspersoonlijkheid RP
Art. 137 GW: in Nederlandse taalgebied worden Gewestbevoegdheden uitgevoerd door Vlaamse Gemeenschap
1989: effectieve oprichting vh Brussels Hoofdstedelijke Gewest
Bijzondere wet m.b.t. Brusselse Instellingen (BWBru)
Brussels Hoofdstedelijke Gewest met bijzonder statuut, want verschillende taalgroepen op zijn grondgebied
Art. 136 GW: Parlement vh Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Onderafdeling 5: provincies
Indeling vh nationale grondgebied in provincies
Oorspronkelijk bestaat België uit 9 provincies: Antwerpen, Brabant, West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen,
Henegouwen, Luik, Limburg, Luxemburg en Namen 1993: splitsing Vlaams en Waals-Brabant (art. 5 GW)
Sinds 2002: Gewesten bevoegd voor toezicht en organisatie vd provinciale instellingen
Art. 6, §1, VIII, 1° en 2° BWHI: Brussels Hoofdstedelijk Gewest is hier niet voor bevoegd
Invloed vd 6de Staatshervorming: gewesten zijn gemachtigd om de provinciale instellingen af te
schaffen met uitzondering vd gouverneursfunctie (2014)
Onttrekking van grondgebied aan de indeling vd provincies: art. 5, lid 2 GW: Voeren-Clausule:
6 Voerengemeenten worden gezien als autonoom kanton dat rechtstreeks afhangt vd minister van
Binnenlandse Zaken en afgescheiden vd Provincie Limburg
(Dubbele) functie vd gouverneur: (1) federaal regeringscommissaris (2) vertegenwoordiger vd
territoriaal bevoegde regeringen en deelentiteiten in zijn provincie
Prerogatieven gouverneur in tijden van onrust:
Art. 128 Provinciewet: openbare orde handhaven kunnen beroepen op de federale politie
2
, Behrendt Grondwettelijk Recht 2023
Art. 129 Provinciewet: bij woelige samenscholingen, van oproer of van gewelddadig verzet tegen de uitvoering
van wetten of van wettelijke verordeningen, heeft de gouverneur het recht de gewapende macht op te
vorderen. Hij geeft hiervan verstond kennis aan de ministers van Binnenlandse Zaken en van Landsverdediging.
Bevelhebbende officier is gehouden aan schriftelijke vordering van gouverneur te voldoen
Vertegenwoordiging federale overheid in het tweetalige arrondissement Brussel-Hoofdstad
= Minister-president vh Brusselse Hoofdstedelijk Gewest
In België: 10 provinciegouverneurs, minister-president (die prerogatieven van provinciegouverneur uitoefent
onder voorbehoud vh delegeren van enkele daarvan aan een hogere ambtenaar), vicegouverneur (met
specifieke bevoegdheden) en adjunct-gouverneur (met specifieke bevoegdheden)
Wijziging vd provincie- en gemeentegrenzen
Art. 7 GW: grenzen vd Staat, provincies en gemeenten kunnen niet wijzigen/corrigeren dan krachtens een wet
Wijziging vd provinciegrenzen
- Wanneer de grens vd provincie met een internationale grens grenst: federale wetgever is bevoegd
- Wanneer de grens samenvalt met een grens tussen 2 gewesten: federale wetgever is bevoegd
- Wanneer de provinciegrens overeenkomt met de taalgrens: Gewesten zijn bevoegd
- Wanneer de grenzen vd provincies binnen hetzelfde gewest vallen: Gewesten zijn bevoegd
Wijziging vd gemeentegrenzen
- Gemeentegrens komt overeen met internationale grens: federale wetgever is bevoegd
- Grens tussen 2 gewesten: Gewesten zijn bevoegd
- Grens met provinciegrens: Gewesten zijn bevoegd
- Grens tussen gemeenten in eenzelfde provincie: Gewesten zijn bevoegd
Onderverdelingen vd provincies: arrondissementen
Art. 6 GW: onderverdelingen vd provincies kunnen alleen door de wet worden vastgesteld
Administratieve arrondissementen: arrondissementscommissaris die de gouverneur helpt
Soms 1 commissaris voor meerdere arrondissementen
Gerechtelijke arrondissementen: federale overheid
Art. 157bis GW: grondwettelijke bescherming voor gerechtelijk arrondissement Brussel (over taalgrens heen)
12 gerechtelijke arrondissementen: West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen, Antwerpen, Limburg, Leuven, Brussel
(Frans en Nederlands), Nijvel (Frans), Henegouwen, Namen, Luxemburg, Luik, Eupen (Duits, maar partijen
mogen ook Frans aanvragen)
Onderafdeling 6: 3 gemeenschappen vh Koninkrijk
Art. 2 GW: België omvat Vlaamse, Franse en Duitstalige Gemeenschap
Bevoegdheden vd gemeenschappen (rechtstreeks toegekend in art. 38 GW) wordt grondwettelijk geregeld:
- Art. 127 - 129 GW voor Vlaamse en Franse Gemeenschap
- Art. 130, §2 GW voor Duitstalige Gemeenschap
Afdeling 3: algemene beleidsdoelstellingen vh federaal België
Art. 7bis GW: bij uitoefening van hun respectievelijke bevoegdheden streven de federale Staat,
gemeenschappen en gewesten de doelstellingen na van een duurzame ontwikkeling in haar sociale,
economische en milieugebonden aspecten, rekening houdend met de solidariteit tussen de generaties
- Zwakke draagkracht en maakt geen subjectief recht uit voor burgers
Deel 2: bevoegdheden federale overheid, gemeenschappen en gewesten
Hoofdstuk 1: beginselen die de verdeling van bevoegdheden regelen
Afdeling 1: exclusiviteitsbeginsel van bevoegdheden
Toewijzing van bevoegdheid aan entiteit heeft tot gevolg dat andere entiteiten onbevoegd zijn voor materie
Sluit systeem van concurrerende bevoegdheden uit
3
, Behrendt Grondwettelijk Recht 2023
Arrest nr. 25 Arbitragehof 1986: voor zover zij er niet anders over hebben beschikt moet de grondwetgever en
bijzondere wetgever worden geacht aan de Gemeenschappen en de Gewesten volledige bevoegdheid hebben
toegekend tot het uitvaardigen vd regels die eigen zijn aan hun toegewezen aangelegenheden, en zulks
onverminderd de mogelijheid om desnoods beroep te doen op art. 10 BWHI
- Ruime uitlegging van bevoegdheden die worden toegewezen aan gemeenschappen en gewesten
- Nuance draagwijdte: soms afwijking op exclusiviteitsbeginsel bv. art. 170 GW
Afdeling 2: hiërarchische gelijkheid van wettelijke normen van federale overheid en deelentiteiten
Wettelijke normen van federale overheid en deelentiteiten zijn gelijk
Afdeling 3: toepassing van beginsel in foro interno, in foro externo
Toekenning van materiële bevoegdheid aan entiteit op intern niveau, bevoegdheid van genoemde entiteit
inhoudt om internationale verdragen te sluiten in deze aangelegenheid (art. 167, §3 GW)
Afdeling 4: afwezigheid, jure, van subnationaliteiten
Geen burgerschappen vd deelentiteiten: België onderscheid zich zo van andere landen met een federale
structuur bv. Duitsland, VS. België bevindt zich in de paradoxale situatie waarin er juridisch geen
subnationaliteiten worden erkend terwijl er op sociologisch vlak wel subnationaliteiten aanwezig zijn
Sommige regels brengen op niet-formele manier subnationaliteiten in het leven
Bv. bestaan van Frans- en Nederlandstalig college in Hoge Raad voor Justitie
Hoofdstuk 2: bevoegdheden van federale overheid: expliciete en residuaire federale bevoegdheden
Art. 35 GW: nog steeds niet in werking getreden
Bescherming van volksgezondheid bevindt zich dicht in de buurt van bevoegdheid van Gemeenschappen inzake
gezondheidsbeleid (art. 5, §1, I BWHI) GwH heeft geoordeeld dat bescherming van volksgezondheid slechts
bij de federale wetgever weggehaald is in zoverre dat zij is overgedragen naar de gemeenschappen en dat de
rest toekomt aan de federale overheid bv. uitoefening geneeskunde = residuaire bevoegdheid
Hoofdstuk 3: bevoegdheden van gemeenschappen
Afdeling 1: bevoegdheden van Vlaamse, Franse en Duitstalige Gemeenschap
Art. 38 GW: grondslag van bevoegdheden van Gemeenschappen in GW en daarna in de ter uitvoering daarvan
aangenomen wetten
Onderafdeling 1: culturele aangelegenheden en onderwijs
Culturele aangelegenheden
Maakten samen met taalgebruik het voorwerp uit van 1 ste bevoegdheidsoverdracht in het land
Art. 127, §1, lid 1, 1° GW: Vlaamse en Franse Gemeenschap art. 130, §1, lid 1, 1° GW: Duitstalige gemeenschap
Culturele aangelegenheden vinden we terug in art. 4 BWHI (rechtstreekse toekenning) (art. 4, §1 WduitstG)
4° Cultureel patrimonium, musea en andere wetenschappelijke culturele instellingen
- Uitzondering: monumenten en landschappen onder de bevoegdheid vd gewesten
- Gewesten bevoegd voor onroerend cultureel patrimonium
- Gemeenschappen bevoegd voor roerend cultureel patrimonium
Onderwijs: burgerlijk, niet militair
Communautarisering van onderwijs in 1988 (cultuurraden konden dit al regelen in 1970)
Art. 127, §1, lid 1, 2° GW: toekenning vd bevoegdheid over onderwijs aan Franse en Vlaamse Gemeenschap
Art. 130, §1, lid 1, 3° GW: toekenning vd bevoegdheid over onderwijs aan Duitstalige Gemeenschap
Ook het onderwijs voor sociale promotie, schoolinspectiediensten, internaten, PMS-centra en schoolvervoer
behoren tot bevoegdheid van Gemeenschappen
Art. 127 GW: wetenschappelijk onderzoek dat wordt verwezenlijkt door en in de universiteiten valt ook onder
de bevoegdheid van Gemeenschappen
4
INLEIDEND DEEL
Afdeling 1: bekendmaking en inwerkingtreding vd in België van toepassing zijnde rechtsnormen
Onderafdeling 1: bekendmaking vd in België van toepassing zijnde rechtsnormen
Regel van statelijk recht moet voorwerp uitmaken van bekendmaking algemeen rechtsbeginsel art. 190 GW
Onderafdeling 2: bekendmaking in publicatieblad
1. Normen van provincieraden en bestendigende deputaties: Bestuursmemoriaal
2. Gewesten, gemeenschappen en federale overheid: Belgisch Staatsblad BS
3. EU-normen: Publicatieblad van Europese Unie EU
Integrale bekendmaking: norm wordt overgenomen met al zijn bepalingen
Gedeeltelijke bekendmaking: norm wordt gedeeltelijk overgenomen (uittreksel of vermelding)
Verschillende publicatiemethodes:
- Zaken ZONDER openbaar belang: bekendmaking aan bestemmeling
- Zaken MET openbaar belang, niet alle burgers aangaan: gedeeltelijk publiceren: uittreksel, vermelding
- Zaken MET openbaar belang, alle burgers aangaan: integraal publiceren
Aanplakking in gemeente is tegenwerpelijk aan iedereen, zelfs aan personen die niet woonachtig zijn op het
grondgebied vd gemeente (bevestigd in arrest vh GwH)
Onderafdeling 4: inwerkingtreding vd normen binnen Belgische rechtsorde
Inwerkingtreding zal plaatsvinden na het verstrijken van een aantal dagen vanaf de dag van bekendmaking
Gemeentelijke en provinciale normen: 5 dagen <-> besluiten, wetten, decreten: 10 dagen tenzij anders bepaald
- Tellen we de datum vd publicatie mee? Nee
- Gaat het in werking op de 10de dag of de dag daarna? Op het begin vd 10de dag
- Norm op zondag in werking treden? Ja, behalve bij wetgevende zaken (nooit afhankelijk vd dag)
Wet 31/5/1961: gebruik der talen in wetgevingszaken opmaken, bekendmaken en inwerkingtreden van wetten
en verordeningen
Onderafdeling 5: verschillende fasen van grondwetsherziening (1893, 1920, 1970, 1980, 1988, 1993, 2014) en
staatshervorming (1970, 1980, 1988, 1993, 2001, 2014) komt dus meestal overeen
Afdeling 2: federaal België: (onderverdeling vh) grondgebied
Onderafdeling 1: bekrachtiging vd federale structuur van ons land
Art. 1 GW: België is een federale Staat, samengesteld uit gemeenschappen en gewesten
- België vermeldt zijn officiële naam niet in de GW, nl. Koninkrijk België
- België vermeldt niet dat ze naast uit gemeenschappen en gewesten ook bestaat uit federale overheid
Onderafdeling 2: wijziging vd internationale grenzen vh Koninkrijk
Ontstaan België 4/10/1830, art. 7 GW: grenzen vd Staat, provincies en gemeenten kunnen niet worden
gewijzigd of gecorrigeerd dan krachtens een wet – (veranderingen vd) Belgische grenzen:
- 1830: Luxemburg als deel van België, Nederlands Limburg ook
- 1839: België erkend door Nederland: territoriale en financiële prijs (½ Limburg en Luxemburg geven)
- 1920: Eupen, Malmédy en Sankt-Vith bij België door nederlaag van Duitsland in WOI
- Zeegrenzen: tot hoever ben je in België in de zee? 22 km lang
Art. 167, §1, lid 3 GW: bij een verdrag dat de omvang vd soevereine ruimte van België wijzigt moet de
instemming voor de bekrachtiging plaatsvinden
Onderafdeling 3: 4 taalgebieden vh Koninkrijk (sinds 1ste staatshervorming door G. Eyskens)
Art. 4 GW: uitdrukkelijke erkenning van tweetalig karakter Brussel-Hoofdstad (lid 3: bijzondere meerderheid)
1968-1969: splitsing vd Universiteit van Brussel in Franstalige en Nederlandstalige universiteit
Discussie rond 6 gemeenten vd Brusselse rand: opgesomd in art. 7 vd gecoördineerde wetten 1966
Regeling voor de Brusselse randgemeenten of faciliteitengemeenten: tot 1970 behoorden de randgemeenten
aan geen enkel taalgebied, nu behoren de randgemeenten tot het Nederlands taalgebied
1
, Behrendt Grondwettelijk Recht 2023
Procedure i.v.m. wijziging vd taalgebieden
Meerderheidsvoorwaarden:
- Meerderheid in Nederlandse taalgroep vd Kamer
- Meerderheid in Franse taalgroep vd Kamer
- Meerderheid in Nederlandse taalgroep vd Senaat
- Meerderheid in Franse taalgroep vd Senaat
- Tweederdemeerderheid in de Kamer
- Tweederdemeerderheid in de Senaat
Quorumvoorwaarden:
- Meerderheid vd Nederlandstalige Volksvertegenwoordigers
- Meerderheid vd Franstalige Volksvertegenwoordigers
- Meerderheid vd Nederlandstalige Senatoren
- Meerderheid vd Franstalige Senatoren
149 onthoudingen, 1 ja-stem en iedereen is aanwezig Is deze wet aangenomen? Ja
130 aanwezigen, 70 ja-stemmen, 20 nee-stemmen en 40 onthoudingen Meerderheid van 2/3de bereikt
Dus onthoudingen worden niet meegerekend in het meerderheidsquorum, wel voor het aanwezigheidsquorum
Art. 4, lid 3 GW: strikte bicamerale/tweekamerwetten art. 77, 3° GW voor bescherming Franstalige minderheid
Onderafdeling 4: 3 gewesten vh Koninkrijk
1970: fictieve oprichting vd 3 Gewesten
Art. 3 GW: België omvat 3 gewesten: Vlaamse Gewest, Waalse Gewest en Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Art. 39 GW: bevoegdheden vd Gewesten (Gewesten worden in de realiteit nog niet opgericht)
1980: effectieve oprichting vh Waalse en Vlaamse Gewest
Bijzondere Wet 8/8/1980 ter Hervorming der Instellingen (BWHI)
Art. 2: grondgebied gewesten en art. 3: Vlaamse en Waalse Gewest beschikken over rechtspersoonlijkheid RP
Art. 137 GW: in Nederlandse taalgebied worden Gewestbevoegdheden uitgevoerd door Vlaamse Gemeenschap
1989: effectieve oprichting vh Brussels Hoofdstedelijke Gewest
Bijzondere wet m.b.t. Brusselse Instellingen (BWBru)
Brussels Hoofdstedelijke Gewest met bijzonder statuut, want verschillende taalgroepen op zijn grondgebied
Art. 136 GW: Parlement vh Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Onderafdeling 5: provincies
Indeling vh nationale grondgebied in provincies
Oorspronkelijk bestaat België uit 9 provincies: Antwerpen, Brabant, West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen,
Henegouwen, Luik, Limburg, Luxemburg en Namen 1993: splitsing Vlaams en Waals-Brabant (art. 5 GW)
Sinds 2002: Gewesten bevoegd voor toezicht en organisatie vd provinciale instellingen
Art. 6, §1, VIII, 1° en 2° BWHI: Brussels Hoofdstedelijk Gewest is hier niet voor bevoegd
Invloed vd 6de Staatshervorming: gewesten zijn gemachtigd om de provinciale instellingen af te
schaffen met uitzondering vd gouverneursfunctie (2014)
Onttrekking van grondgebied aan de indeling vd provincies: art. 5, lid 2 GW: Voeren-Clausule:
6 Voerengemeenten worden gezien als autonoom kanton dat rechtstreeks afhangt vd minister van
Binnenlandse Zaken en afgescheiden vd Provincie Limburg
(Dubbele) functie vd gouverneur: (1) federaal regeringscommissaris (2) vertegenwoordiger vd
territoriaal bevoegde regeringen en deelentiteiten in zijn provincie
Prerogatieven gouverneur in tijden van onrust:
Art. 128 Provinciewet: openbare orde handhaven kunnen beroepen op de federale politie
2
, Behrendt Grondwettelijk Recht 2023
Art. 129 Provinciewet: bij woelige samenscholingen, van oproer of van gewelddadig verzet tegen de uitvoering
van wetten of van wettelijke verordeningen, heeft de gouverneur het recht de gewapende macht op te
vorderen. Hij geeft hiervan verstond kennis aan de ministers van Binnenlandse Zaken en van Landsverdediging.
Bevelhebbende officier is gehouden aan schriftelijke vordering van gouverneur te voldoen
Vertegenwoordiging federale overheid in het tweetalige arrondissement Brussel-Hoofdstad
= Minister-president vh Brusselse Hoofdstedelijk Gewest
In België: 10 provinciegouverneurs, minister-president (die prerogatieven van provinciegouverneur uitoefent
onder voorbehoud vh delegeren van enkele daarvan aan een hogere ambtenaar), vicegouverneur (met
specifieke bevoegdheden) en adjunct-gouverneur (met specifieke bevoegdheden)
Wijziging vd provincie- en gemeentegrenzen
Art. 7 GW: grenzen vd Staat, provincies en gemeenten kunnen niet wijzigen/corrigeren dan krachtens een wet
Wijziging vd provinciegrenzen
- Wanneer de grens vd provincie met een internationale grens grenst: federale wetgever is bevoegd
- Wanneer de grens samenvalt met een grens tussen 2 gewesten: federale wetgever is bevoegd
- Wanneer de provinciegrens overeenkomt met de taalgrens: Gewesten zijn bevoegd
- Wanneer de grenzen vd provincies binnen hetzelfde gewest vallen: Gewesten zijn bevoegd
Wijziging vd gemeentegrenzen
- Gemeentegrens komt overeen met internationale grens: federale wetgever is bevoegd
- Grens tussen 2 gewesten: Gewesten zijn bevoegd
- Grens met provinciegrens: Gewesten zijn bevoegd
- Grens tussen gemeenten in eenzelfde provincie: Gewesten zijn bevoegd
Onderverdelingen vd provincies: arrondissementen
Art. 6 GW: onderverdelingen vd provincies kunnen alleen door de wet worden vastgesteld
Administratieve arrondissementen: arrondissementscommissaris die de gouverneur helpt
Soms 1 commissaris voor meerdere arrondissementen
Gerechtelijke arrondissementen: federale overheid
Art. 157bis GW: grondwettelijke bescherming voor gerechtelijk arrondissement Brussel (over taalgrens heen)
12 gerechtelijke arrondissementen: West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen, Antwerpen, Limburg, Leuven, Brussel
(Frans en Nederlands), Nijvel (Frans), Henegouwen, Namen, Luxemburg, Luik, Eupen (Duits, maar partijen
mogen ook Frans aanvragen)
Onderafdeling 6: 3 gemeenschappen vh Koninkrijk
Art. 2 GW: België omvat Vlaamse, Franse en Duitstalige Gemeenschap
Bevoegdheden vd gemeenschappen (rechtstreeks toegekend in art. 38 GW) wordt grondwettelijk geregeld:
- Art. 127 - 129 GW voor Vlaamse en Franse Gemeenschap
- Art. 130, §2 GW voor Duitstalige Gemeenschap
Afdeling 3: algemene beleidsdoelstellingen vh federaal België
Art. 7bis GW: bij uitoefening van hun respectievelijke bevoegdheden streven de federale Staat,
gemeenschappen en gewesten de doelstellingen na van een duurzame ontwikkeling in haar sociale,
economische en milieugebonden aspecten, rekening houdend met de solidariteit tussen de generaties
- Zwakke draagkracht en maakt geen subjectief recht uit voor burgers
Deel 2: bevoegdheden federale overheid, gemeenschappen en gewesten
Hoofdstuk 1: beginselen die de verdeling van bevoegdheden regelen
Afdeling 1: exclusiviteitsbeginsel van bevoegdheden
Toewijzing van bevoegdheid aan entiteit heeft tot gevolg dat andere entiteiten onbevoegd zijn voor materie
Sluit systeem van concurrerende bevoegdheden uit
3
, Behrendt Grondwettelijk Recht 2023
Arrest nr. 25 Arbitragehof 1986: voor zover zij er niet anders over hebben beschikt moet de grondwetgever en
bijzondere wetgever worden geacht aan de Gemeenschappen en de Gewesten volledige bevoegdheid hebben
toegekend tot het uitvaardigen vd regels die eigen zijn aan hun toegewezen aangelegenheden, en zulks
onverminderd de mogelijheid om desnoods beroep te doen op art. 10 BWHI
- Ruime uitlegging van bevoegdheden die worden toegewezen aan gemeenschappen en gewesten
- Nuance draagwijdte: soms afwijking op exclusiviteitsbeginsel bv. art. 170 GW
Afdeling 2: hiërarchische gelijkheid van wettelijke normen van federale overheid en deelentiteiten
Wettelijke normen van federale overheid en deelentiteiten zijn gelijk
Afdeling 3: toepassing van beginsel in foro interno, in foro externo
Toekenning van materiële bevoegdheid aan entiteit op intern niveau, bevoegdheid van genoemde entiteit
inhoudt om internationale verdragen te sluiten in deze aangelegenheid (art. 167, §3 GW)
Afdeling 4: afwezigheid, jure, van subnationaliteiten
Geen burgerschappen vd deelentiteiten: België onderscheid zich zo van andere landen met een federale
structuur bv. Duitsland, VS. België bevindt zich in de paradoxale situatie waarin er juridisch geen
subnationaliteiten worden erkend terwijl er op sociologisch vlak wel subnationaliteiten aanwezig zijn
Sommige regels brengen op niet-formele manier subnationaliteiten in het leven
Bv. bestaan van Frans- en Nederlandstalig college in Hoge Raad voor Justitie
Hoofdstuk 2: bevoegdheden van federale overheid: expliciete en residuaire federale bevoegdheden
Art. 35 GW: nog steeds niet in werking getreden
Bescherming van volksgezondheid bevindt zich dicht in de buurt van bevoegdheid van Gemeenschappen inzake
gezondheidsbeleid (art. 5, §1, I BWHI) GwH heeft geoordeeld dat bescherming van volksgezondheid slechts
bij de federale wetgever weggehaald is in zoverre dat zij is overgedragen naar de gemeenschappen en dat de
rest toekomt aan de federale overheid bv. uitoefening geneeskunde = residuaire bevoegdheid
Hoofdstuk 3: bevoegdheden van gemeenschappen
Afdeling 1: bevoegdheden van Vlaamse, Franse en Duitstalige Gemeenschap
Art. 38 GW: grondslag van bevoegdheden van Gemeenschappen in GW en daarna in de ter uitvoering daarvan
aangenomen wetten
Onderafdeling 1: culturele aangelegenheden en onderwijs
Culturele aangelegenheden
Maakten samen met taalgebruik het voorwerp uit van 1 ste bevoegdheidsoverdracht in het land
Art. 127, §1, lid 1, 1° GW: Vlaamse en Franse Gemeenschap art. 130, §1, lid 1, 1° GW: Duitstalige gemeenschap
Culturele aangelegenheden vinden we terug in art. 4 BWHI (rechtstreekse toekenning) (art. 4, §1 WduitstG)
4° Cultureel patrimonium, musea en andere wetenschappelijke culturele instellingen
- Uitzondering: monumenten en landschappen onder de bevoegdheid vd gewesten
- Gewesten bevoegd voor onroerend cultureel patrimonium
- Gemeenschappen bevoegd voor roerend cultureel patrimonium
Onderwijs: burgerlijk, niet militair
Communautarisering van onderwijs in 1988 (cultuurraden konden dit al regelen in 1970)
Art. 127, §1, lid 1, 2° GW: toekenning vd bevoegdheid over onderwijs aan Franse en Vlaamse Gemeenschap
Art. 130, §1, lid 1, 3° GW: toekenning vd bevoegdheid over onderwijs aan Duitstalige Gemeenschap
Ook het onderwijs voor sociale promotie, schoolinspectiediensten, internaten, PMS-centra en schoolvervoer
behoren tot bevoegdheid van Gemeenschappen
Art. 127 GW: wetenschappelijk onderzoek dat wordt verwezenlijkt door en in de universiteiten valt ook onder
de bevoegdheid van Gemeenschappen
4
