Cases Europees recht
INLEIDING
Van Gend en Loos
Geboorte-akte EU-recht
• Een Nederlandse importeur wil een chemische stof uit Duitsland invoeren en moet een
importtarief betalen (vrij verkeer van goederen tussen lidstaten + probleem van
importtarieven)
• Douane-unie sinds jaren ’60: impliceert de opheffing van handelsbelemmeringen
(tarieven in casu)
• Heeft art. 12 EEG-verdrag directe werking? Kan transportfirma zich hierop beroepen?
• In welke mate zijn verdragen inroepbaar door particulieren?
è door afsluiten verdragen deel soevereiniteit aan EU afgestaan, door verdragen eigen en
autonome rechtsorde gecreëerd die boven het grondwettelijk recht van de LS staat
è voorrang, directe werking en eenvormige interpretatie = hoeksteen eigen en autonome
rechtsorde
è ‘pacific judicial revolution’: nieuwe rechtsorde geschept die zich onderscheidt van
volkenrecht en de grondwet van lidstaten
Costa t. Enel
• Italiaan Costa was het niet eens met de nationalisering van energiebedrijf ENEL. Stelde
dat die nationalisatie in strijd was met het EEG-verdrag.
è het verdragsrecht heeft voorrang op bepalingen van nationaal recht
Fratelli Costanzo
• Voorrangsprincipe van toepassing op rechterlijke macht + andere overheidsinstanties
• Zo moet ook een lagere overheidsinstantie een door een hogere instantie
uitgevaardigde nationale regeling die strijdig is met het EU-recht, buiten toepassing
laten.
Factortame
Uitzonderlijk brengt het EU-recht implicaties voor het procesrecht mee
Rewe en Comet
Grenzen aan de procesautonomie voor lidstaten zijn het gelijkwaardigheidsprincipe,
doeltreffendheidsprincipe en het effectiviteitsprincipe + algemeen discriminatieverbod
1
,Internationale handelsgesellschaft
Het EU-recht primeert over alle tegenstrijdige nationale bepalingen onafhankelijk van hun aard
Simmenhal zaak
• De totstandkoming van nieuwe strijdige nationale bepalingen wordt verhinderd door
het voorrangsprincipe
Le Ski-arrest HvC
• Over de geldigheid van een nationale wet die de geldigheid bekrachtigde van een aantal
KB die invoerheffingen hadden opgelegd in strijd met oorspronkelijke art. 12 EEG
• Ten tijde van Le Ski geen mogelijkheid om geldigheid van een wet te toetsen aan de
Grondwet. Dit bleeft zo tot oprichting van het Arbitragehof
• Kan het GwH de geldigheid van een wet die instemming verleend aan een
internationaal verdrag toetsen aan de Gw naar aanleiding van een PV?
è Toetsingsmogelijkheid bevestigd door HvC: op zichzelf een PV die een schending
vasstelt geldt niet erga omnes en doet de regel die er onderwerp van is niet uit de Belgische
rechtsorde verdwijnen. (= Europeesrechtelijke redenering
Orfinger
• De voorrang van het EU-recht wordt voorzien door de Grondwet zelf (art. 34)
Cilfit zaak
• Italiaanse RvS vroeg zich af of hij verplicht was een PV te stellen over uitlegging van het
EU-recht
è beslissingen van rechter die niet meer vatbaar zijn voor hoger beroep moeten
voorgelegd worden als PV. Tenzij 1 van de 3 Cilfit-uitzonderingen geldt.
Van Parys zaak
Internationale geschillenbeslechting is bindend tov HvJ, maar heeft niet noodzakelijk directe
werking
Kadi zaken
Mox arrest (Commissie t. Ierland)
• Ierland bracht een zaak voor internationale geschillenbeslechting tegen het VK voor de
bouw van een kerncentrale dicht bij de Ierse grens.
2
, • De commissie begon daarop een zaak tegen Ierland met als argument dat Ierland dit
niet mocht voorleggen voor internationale geschillenbeslechting, maar verplicht was
dit voor te leggen aan het HvJ. (verdrag VN inzake het recht van de zee)
è de bepalingen van het zeeverdrag vallen onder een bevoegdheid van de Gemeenschap, dus
er is sprake van een geschil betreffende de uitlegging/toepassing van het EG-verdrag. + 2
lidstaten staan tegenover elkaar dus geschillenbeslechting in de zin van art. 344 VWEU.
• De overdracht van bevoegdheden door middel van verdragen is enkel bindend voor
lidstaten
EHRM Matthews zaak
• Overdracht van bevoegdheden van de lidstaten naar de EU/EVRM
• Op voorwaarde dat gelijkwaardige bescherming wordt verzekerd
EHRM Bosphorus zaak
• Mbt economische sancties Servië en Montenegro, externe analyse van
rechtsbescherming van de EU rechtsorde
• Beginsel van de juridische presumptie van gelijkwaardige bescherming MAAR
mogelijke verwerping in geval van manifeste schending in een specifiek geval (stok
achter de deur voor EHRM interventie)
Kadi zaken
• Financiële sancties: zowel EG als EU rechtshandeling (interne limieten autonomie EU
rechtsorde)
• De lijst van EU sancties is identiek aan die van de VN resoluties
o Voorrang van VN verplichtingen van LS/verhouding tot EU
• Manifeste tekortkomingen fundamentele rechten bij opstellen sanctielijst
o Potentieel conflict met grondwettelijke waarden lidstaten en EVRM
o Risico van BVG en/of EHRM interventie
o Zo aantasting autonomie EU rechtsorde = gevaarlijk precedent
Kadi I
• Brug tussen pijlers: doelstelling EG is doeltreffend gebruik van economische en
financiële sancties + HvJ heeft respect voor fundamentele rechten over het volledig EU
sanctieregime
• Tweedeling VN/EU
o Uitvoering VN-resoluties volgens nationale rechtsorde van lidstaten
o VN belet niet dat uitvoeringsmaatregelen worden onderworpen aan ‘normale’
rechterlijke toetsing, incl. Fundamentele rechten (Bosphorus)
• HvJ claimt de jurisdictie van de wettigheidstoetsing van EU sancties
o !! dialoog met GwH en EHRM
o Autonomie EU ó soevereiniteit staat
o HvJ moet gezien en gehoord worden om GW en EVRM te volgen
3
, è LISSABON codificeert de essentie van Kadi I
• Structurele remedie
o HvJ jurisdictie over beperkende maatregelen tov personen + GBVB
o Eenzelfde doelstelling voor alle EU externe actie
• Inhoudelijke remedie
o Respect voor mensenrechten en internationaal recht cruciaal (incl. VN)
art. 3(5) VEU
Kadi II
• Draagwijdte van juridische toetsing fundamentele waarden
• Gerecht: volle toetsing, ‘volledig en nauwgezet’, inclusief VN oorsprong
è 3 keer hogere voorziening (Comissie, Raad, VK) è worden afgewezen
STRUCTUURKENMERKEN & FUNCTIONEREN EU
Schul
‘gemeenschappelijke markt’ heeft betrekking op de afschaffing van alle belemmeringen van
het intracommunautaire handelsverkeer “teneinde de nationale markten te verenigen tot één
enkele markt die de omstandigheden van een binnenlandse markt zoveel mogelijk benadert.”
Wightman
Een lidstaat die aan de Europese Raad kennis heeft gegeven van zijn voornemen om de EU te
verlaten, kan deze kennisgeving unilateraal terug intrekken zolang het uittredeakkoord niet
in werking is getreden, of de periode van 2 jaar sinds de kennisgeving niet verlopen is.
ERTA
Doctrine van impliciete bevoegdheden
• Had de toenmalige gemeenschap de bevoegdheid om Internationale akkoorden te
sluiten op het gebied van transport?
Als een louter tekstuele interpretatie van de Verdragen zou leiden tot de conclusie dat er geen
bevoegdheid is overgedragen aan de EU, kan via een teleologische interpretatie of via een
effet utile redenering alsnog een bevoegdheid geïdentificeerd worden.
Tabaksreclame zaak
• HvJ verklaarde handeling van de EU-wetgever nietig wegens schending van het
beginsel van toegewezen bevoegdheden = uitzonderlijk
4
INLEIDING
Van Gend en Loos
Geboorte-akte EU-recht
• Een Nederlandse importeur wil een chemische stof uit Duitsland invoeren en moet een
importtarief betalen (vrij verkeer van goederen tussen lidstaten + probleem van
importtarieven)
• Douane-unie sinds jaren ’60: impliceert de opheffing van handelsbelemmeringen
(tarieven in casu)
• Heeft art. 12 EEG-verdrag directe werking? Kan transportfirma zich hierop beroepen?
• In welke mate zijn verdragen inroepbaar door particulieren?
è door afsluiten verdragen deel soevereiniteit aan EU afgestaan, door verdragen eigen en
autonome rechtsorde gecreëerd die boven het grondwettelijk recht van de LS staat
è voorrang, directe werking en eenvormige interpretatie = hoeksteen eigen en autonome
rechtsorde
è ‘pacific judicial revolution’: nieuwe rechtsorde geschept die zich onderscheidt van
volkenrecht en de grondwet van lidstaten
Costa t. Enel
• Italiaan Costa was het niet eens met de nationalisering van energiebedrijf ENEL. Stelde
dat die nationalisatie in strijd was met het EEG-verdrag.
è het verdragsrecht heeft voorrang op bepalingen van nationaal recht
Fratelli Costanzo
• Voorrangsprincipe van toepassing op rechterlijke macht + andere overheidsinstanties
• Zo moet ook een lagere overheidsinstantie een door een hogere instantie
uitgevaardigde nationale regeling die strijdig is met het EU-recht, buiten toepassing
laten.
Factortame
Uitzonderlijk brengt het EU-recht implicaties voor het procesrecht mee
Rewe en Comet
Grenzen aan de procesautonomie voor lidstaten zijn het gelijkwaardigheidsprincipe,
doeltreffendheidsprincipe en het effectiviteitsprincipe + algemeen discriminatieverbod
1
,Internationale handelsgesellschaft
Het EU-recht primeert over alle tegenstrijdige nationale bepalingen onafhankelijk van hun aard
Simmenhal zaak
• De totstandkoming van nieuwe strijdige nationale bepalingen wordt verhinderd door
het voorrangsprincipe
Le Ski-arrest HvC
• Over de geldigheid van een nationale wet die de geldigheid bekrachtigde van een aantal
KB die invoerheffingen hadden opgelegd in strijd met oorspronkelijke art. 12 EEG
• Ten tijde van Le Ski geen mogelijkheid om geldigheid van een wet te toetsen aan de
Grondwet. Dit bleeft zo tot oprichting van het Arbitragehof
• Kan het GwH de geldigheid van een wet die instemming verleend aan een
internationaal verdrag toetsen aan de Gw naar aanleiding van een PV?
è Toetsingsmogelijkheid bevestigd door HvC: op zichzelf een PV die een schending
vasstelt geldt niet erga omnes en doet de regel die er onderwerp van is niet uit de Belgische
rechtsorde verdwijnen. (= Europeesrechtelijke redenering
Orfinger
• De voorrang van het EU-recht wordt voorzien door de Grondwet zelf (art. 34)
Cilfit zaak
• Italiaanse RvS vroeg zich af of hij verplicht was een PV te stellen over uitlegging van het
EU-recht
è beslissingen van rechter die niet meer vatbaar zijn voor hoger beroep moeten
voorgelegd worden als PV. Tenzij 1 van de 3 Cilfit-uitzonderingen geldt.
Van Parys zaak
Internationale geschillenbeslechting is bindend tov HvJ, maar heeft niet noodzakelijk directe
werking
Kadi zaken
Mox arrest (Commissie t. Ierland)
• Ierland bracht een zaak voor internationale geschillenbeslechting tegen het VK voor de
bouw van een kerncentrale dicht bij de Ierse grens.
2
, • De commissie begon daarop een zaak tegen Ierland met als argument dat Ierland dit
niet mocht voorleggen voor internationale geschillenbeslechting, maar verplicht was
dit voor te leggen aan het HvJ. (verdrag VN inzake het recht van de zee)
è de bepalingen van het zeeverdrag vallen onder een bevoegdheid van de Gemeenschap, dus
er is sprake van een geschil betreffende de uitlegging/toepassing van het EG-verdrag. + 2
lidstaten staan tegenover elkaar dus geschillenbeslechting in de zin van art. 344 VWEU.
• De overdracht van bevoegdheden door middel van verdragen is enkel bindend voor
lidstaten
EHRM Matthews zaak
• Overdracht van bevoegdheden van de lidstaten naar de EU/EVRM
• Op voorwaarde dat gelijkwaardige bescherming wordt verzekerd
EHRM Bosphorus zaak
• Mbt economische sancties Servië en Montenegro, externe analyse van
rechtsbescherming van de EU rechtsorde
• Beginsel van de juridische presumptie van gelijkwaardige bescherming MAAR
mogelijke verwerping in geval van manifeste schending in een specifiek geval (stok
achter de deur voor EHRM interventie)
Kadi zaken
• Financiële sancties: zowel EG als EU rechtshandeling (interne limieten autonomie EU
rechtsorde)
• De lijst van EU sancties is identiek aan die van de VN resoluties
o Voorrang van VN verplichtingen van LS/verhouding tot EU
• Manifeste tekortkomingen fundamentele rechten bij opstellen sanctielijst
o Potentieel conflict met grondwettelijke waarden lidstaten en EVRM
o Risico van BVG en/of EHRM interventie
o Zo aantasting autonomie EU rechtsorde = gevaarlijk precedent
Kadi I
• Brug tussen pijlers: doelstelling EG is doeltreffend gebruik van economische en
financiële sancties + HvJ heeft respect voor fundamentele rechten over het volledig EU
sanctieregime
• Tweedeling VN/EU
o Uitvoering VN-resoluties volgens nationale rechtsorde van lidstaten
o VN belet niet dat uitvoeringsmaatregelen worden onderworpen aan ‘normale’
rechterlijke toetsing, incl. Fundamentele rechten (Bosphorus)
• HvJ claimt de jurisdictie van de wettigheidstoetsing van EU sancties
o !! dialoog met GwH en EHRM
o Autonomie EU ó soevereiniteit staat
o HvJ moet gezien en gehoord worden om GW en EVRM te volgen
3
, è LISSABON codificeert de essentie van Kadi I
• Structurele remedie
o HvJ jurisdictie over beperkende maatregelen tov personen + GBVB
o Eenzelfde doelstelling voor alle EU externe actie
• Inhoudelijke remedie
o Respect voor mensenrechten en internationaal recht cruciaal (incl. VN)
art. 3(5) VEU
Kadi II
• Draagwijdte van juridische toetsing fundamentele waarden
• Gerecht: volle toetsing, ‘volledig en nauwgezet’, inclusief VN oorsprong
è 3 keer hogere voorziening (Comissie, Raad, VK) è worden afgewezen
STRUCTUURKENMERKEN & FUNCTIONEREN EU
Schul
‘gemeenschappelijke markt’ heeft betrekking op de afschaffing van alle belemmeringen van
het intracommunautaire handelsverkeer “teneinde de nationale markten te verenigen tot één
enkele markt die de omstandigheden van een binnenlandse markt zoveel mogelijk benadert.”
Wightman
Een lidstaat die aan de Europese Raad kennis heeft gegeven van zijn voornemen om de EU te
verlaten, kan deze kennisgeving unilateraal terug intrekken zolang het uittredeakkoord niet
in werking is getreden, of de periode van 2 jaar sinds de kennisgeving niet verlopen is.
ERTA
Doctrine van impliciete bevoegdheden
• Had de toenmalige gemeenschap de bevoegdheid om Internationale akkoorden te
sluiten op het gebied van transport?
Als een louter tekstuele interpretatie van de Verdragen zou leiden tot de conclusie dat er geen
bevoegdheid is overgedragen aan de EU, kan via een teleologische interpretatie of via een
effet utile redenering alsnog een bevoegdheid geïdentificeerd worden.
Tabaksreclame zaak
• HvJ verklaarde handeling van de EU-wetgever nietig wegens schending van het
beginsel van toegewezen bevoegdheden = uitzonderlijk
4
