NSO1505 Assignment 3 (POTFOLIO) Semester 2 2025

NSO1505
Assignment 3
Due 2025

,Applied African Languages Grammar – Sepedi

Potšišo 1

1.1 Tema ya Mogolo le Legano go Kwagatšong ya Medumopolelo ya Sesotho sa
Leboa

Go tseba go bolela ka nepo ka Sesotho sa Leboa go ithekgile kudu ka tirišano ya
mogolo le legano. Tše pedi tše di šoma mmogo go laola kamoo mantšu a kwewago le
gore polelo e utlwalwe gabotse.

 Mogolo
Mogolo ke go godiša goba go fokotša modumo wa lentšu goba lefoko go gatelela
karolo ya polelo. Ka tsela ye, mogolo o ka bontšha potšišo, taelo, maikutlo goba
boitshwaro.
o Ka Sesotho sa Leboa mogolo o ka tšwelela mathomong, gare goba
mafelelong a polelo.
o Mehlala:
 Ke yena. (tlwaelo)
 Ke yena? (potšišo)
 Ke yena! (go gatelela maikutlo a kgahlego goba kgotsofalo)
 Legano
Legano ke tsela ye mantšu a kwewago ka phallo, ka ntle le go kgaoganywa ka
mefoka ya “robot”. Ke phetošo ya modumo yeo e se nago kgatelelo e kgolo,
gomme e dira gore polelo e kwewe ka bonolo.
o Mehlala:
 Bana ba a bapala ka ntle. (go phalla gabotse)
 Bana / ba / a / bapala / ka / ntle (go kgaoganya ka moka, go se
tlwaelege).

Kakaretšo: Mogolo o gatelela karolo e itšego ya polelo ka modumo, mola legano lona
le dira gore polelo e be le phallo ya tlhago. Ka bobedi di šoma mmogo go thuša gore
polelo e kwewe gabotse, e hlaloswe gabonolo le ka nepo.

, 1.2 Bohlokwa bja go Tseba go Bala le go Ngwala ka Sefonetiki

Go tseba mokwalo wa sefonetiki ke motheo mo dithutong tša dipolelo, kudu moithuting
wa thutapolelo.

Mabaka a bohlokwa:

1. Go nepisa kwagatšo ya medumo – Mokwalo wa sefonetiki o bontšha ka nepo
kamoo modumo o kwewago, go fapana le mopeleto wa setlwaedi wo ka bago le
diphošo.
2. Go kgona go šoma ka dipolelo tše dintši – Le ge mopeleto wa tlwaelo o sa
tsebjwe, sefonetiki se ka thuša go ngwala medumo ya polelo.
3. Go ruta gabotse – Morutabana yo a tsebago sefonetiki o ka bontšha barutwana
kamoo medumo e swanetšego go kwewa ka nepo.
4. Go hlatholla mantšu a sa tlwaelegago – Mantšu a tšwago dipolelong tše dingwe
a ka ngwalwa ka mokwalo wa sefonetiki gore a kwewe gabotse.
5. Go thuša mo patlisisong ya dipolelo – Baphatlalatši le barutamahlale ba šomiša
sefonetiki go bapetša medumo ya dipolelo tše sa swanego.

Mohlala:

 Lentšu ngwana ka mokwalo wa sefonetiki ke [ŋwana], se bontšha gore modumo
wa mathomo ke [ŋ] e sego [n].

Kakaretšo: Tsebo ya mokwalo wa sefonetiki e thuša moithuti gore a ngwale le go bala
ka nepo, a qobe diphošo, a be le bokgoni bja go hlatholla mantšu le go ruta ka tsela e
nepagetšego.