Strafvordering
Inleiding
- Situering
o Binnen de opleiding (verhouding tot het materieel strafrecht)
§ Materieel strafrecht
= normen; wat is (niet) toegelaten in onze samenleving & hoe bestraffen
we dit
§ Formeel strafrecht = toepassing van materieel strafrecht
o Binnen de samenleving
§ Oorsprong van ons strafprocesrecht
§ Verhouding overheid- burger
• Strafprocesrecht= systeem van regels in eerste plaats gericht op de
overheid
Bv. voorlopige hechtenis = 48h; binnen die tijd moet je voor
de onderzoeksrechter komen
à belangrijke regel
§ Publieke opinie; men kan zich herkennen in bepaalde voorvallen
Bv. 2 oude mensen ziek; man vermoordt vrouw en poging tot
zelfmoord; wordt de man dan veroordeeld tot moord met
voorbedachten rade met volledige straf of onder voorwaarden
vrijgelaten?
- Structuur van de cursus
o Algemene beginselen
§ Definitie
§ Types van strafrechtspleging
§ Verloop van het strafproces
§ Actoren in het strafproces
§ Beleidsorganen
o Vorderingen uit het misdrijf
§ Strafvordering (wat, wie, hoe, tegen wie, waar, tot wanneer?)
§ Burgerlijke vordering
à kan samen met de strafvordering voor de strafrechter gebracht worden
Bv. Brussel proces over de aanslagen; veel burgerlijke partijen;
zowel straf- als burgerlijke vordering samen
Bv. VS of Nederland: burgerlijke vordering en strafvordering apart
TENZIJ uitzondering
o Vooronderzoek in strafzaken
§ Hoe en door wie?
§ Opsporingsonderzoek
§ Gerechtelijk onderzoek
§ Onderzoeksverrichtingen (25)
§ Voorlopige hechtenis
• Nationaal
• Uitlevering (NIET)
à enkel nog tussen België en landen die geen lid zijn van EU
STRAFVORDERING
1
, • Europees aanhoudingsbevel (heel belangrijk)
- Onderzoek ter terechtzitting
o Bevoegdheid van de vonnisgerechten
o Saisine van de vonnisgerechten
o Rechtspleging voor de vonnisgerechten
o Bewijs in strafzaken (heel belanrijk)
Bv. wat doen als rechter wanneer bewijs onrechtmatig verkregen werd
o Rechtsmiddelen
Titel 3: algemene beginselen
Hoofdstuk 1: definitie
1. Begrip
- Geheel van rechtsregels betreffende de opsporing, vervolging en berechting van
personen die ervan verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd
- Synoniemen:
o Formeel strafrecht
o Strafprocesrecht
o Strafvordering
2. Onderscheid tussen materieel en formeel strafrecht:
o Personen tot wie de regels gericht zijn:
§ Materieel strafrecht: gericht tot iedereen
§ Formeel strafrecht: in de eerste plaats gericht tot de overheid
(politie, staande en zittende magistratuur)
o Inhoud van deze regels:
§ Materieel strafrecht: vanzelfsprekende inhoud, bescherming van
fundamentele waarden
§ Formeel strafrecht: minder vanzelfsprekend (bv. verjaring), beschermde
waarden liggen op een ander vlak en zijn meer aan evolutie onderhevig
o Sanctionering van schending van deze regels:
§ Materieel strafrecht: bestraffing
§ Formeel strafrecht: niet steeds een sanctie; sanctie staat ook niet vast
(soms verval van de strafvordering, soms bewijsuitsluiting, soms
strafvermindering).
STRAFVORDERING
2
, MATERIEEL STRAFRECHT FORMEEL STRAFRECHT
WAT? = gedragscode = toepassing materieel strafrecht
PERSONEN TOT Gericht tot iedereen In de eerste plaats gericht tot de overheid (1
WIE DE REGELS politie, 2 staande & 3 zittende magistratuur)
GERICHT ZIJN? <=> strafproces aangezien verhouding
regelt tussen overheid en burger -
> Sociaal contract: burgers volgen,
overheid beschermt burgers
> wat mag overheid zich
permitteren tav burgers?
(wanneer GSM-tapping,
onderschepping,...)
INHOUD VAN Bescherming van fundamentele Beschermde waarden op ander vlak, meer
DEZE REGELS waarden aan evolutie onderhevig, minder
à Iedereen is het +/- eens vanzelfsprekend
Vb. bestraffing bij diefstal Vb. verjaring
Soms betwistingen rond à niet altijd +/- eens
specifieke misdrijven
Vb. abortus Vb.verjaring: misdrijf is gepleegd,
waarom zou het dan niet bestraft
worden, zelfs na een bepaalde termijn?
Vb. wat doen met onrechtmatig
verkregen bewijs?
Altijd voor- en tegenstanders
BESTRAFFING Heel duidelijk bij misdrijf niet steeds een sanctie, sanctie staat ook
niet vast
> verval van de strafvordering
> bewijsuitsluiting
> strafvermindering
Niet altijd duidelijk
> Misschien niet rechtmatig
bewijs verkregen, wordt
soms toch gebruikt
> Grote
beslissingsbevoegdheid
voor rechter
STRAFVORDERING
3
, 3. Doelstellingen van het strafproces:
a. Waarheidsvinding
à Waarheidsvinding, publiek recht, openbaar belang
MAAR waarheidsvinding primeert vandaag de dag niet altijd over alles!
à houding slachtoffer irrelevant
> Wat zijn de feiten?
> Is er een misdrijf? Welk juridisch etiket op plakken?
> Verschil tussen werkelijke en juridische waarheid
Vb. verkrachtingszaak: juridische waarheid = verkrachting maar
verschillende versies dus werkelijke waarheid zal nooit gekend zijn
b. Bescherming van de individuele grondrechten
à privacy, briefgeheim, eigendomsrecht: ruimer dan enkel de rechten van verdediging
= waarheidsvinding primeert vandaag de dag niet meer over alles
VROEGER: gemarteld tot verklaring (nutteloze waarheid)
SINDS 20e E: belang wordt gehecht aan de bescherming van individuele
grondrechten
Vooral vanaf 1950 want:
Veel initiatieven: EVRM, VN, Raad van Europa, EU,... allemaal opgericht
met als doel een herhaling van WOII te vermijden. Grondrechten worden
vastgelegd:
Vb. privacy art. 22 Gw.
Wat met telefoontap? Enorme schending?
Vb. Art. 8 EVRM: privacy niet absoluut maar je moet altijd conform
art. 8 handelen/regelingen opstellen
Vb. briefgeheim
Vb. eigendomsrecht
c. Onderlinge afweging van waarheidsvinding & individuele grondrechten
- Aanvankelijk waarheidsvinding centraal
- Individuele grondrechten: vooral sedert de tweede helft 20e E
- Legaliteitsbeginsel art. 12 Gw. privacy art. 22 Gw. ed.
- Wet op zich is niet voldoende, de wet moet ook aan bepaalde inhoudelijke eisen
beantwoorden bv. regels conform privacy recht art. 8 EVRM
d. Concrete afweging in de rechtspraak: slingerbeweging
à eerst: individuele rechten MAAR:
- Sinds jaren 60: meer belang aan grondrechten
- Nu:
o Veel nadruk op rechtshandhaving (o.a. als gevolg van het terrorisme)
à een repressief klimaat is ontstaan
Vb. Arrestatiebevel
STRAFVORDERING
4
Inleiding
- Situering
o Binnen de opleiding (verhouding tot het materieel strafrecht)
§ Materieel strafrecht
= normen; wat is (niet) toegelaten in onze samenleving & hoe bestraffen
we dit
§ Formeel strafrecht = toepassing van materieel strafrecht
o Binnen de samenleving
§ Oorsprong van ons strafprocesrecht
§ Verhouding overheid- burger
• Strafprocesrecht= systeem van regels in eerste plaats gericht op de
overheid
Bv. voorlopige hechtenis = 48h; binnen die tijd moet je voor
de onderzoeksrechter komen
à belangrijke regel
§ Publieke opinie; men kan zich herkennen in bepaalde voorvallen
Bv. 2 oude mensen ziek; man vermoordt vrouw en poging tot
zelfmoord; wordt de man dan veroordeeld tot moord met
voorbedachten rade met volledige straf of onder voorwaarden
vrijgelaten?
- Structuur van de cursus
o Algemene beginselen
§ Definitie
§ Types van strafrechtspleging
§ Verloop van het strafproces
§ Actoren in het strafproces
§ Beleidsorganen
o Vorderingen uit het misdrijf
§ Strafvordering (wat, wie, hoe, tegen wie, waar, tot wanneer?)
§ Burgerlijke vordering
à kan samen met de strafvordering voor de strafrechter gebracht worden
Bv. Brussel proces over de aanslagen; veel burgerlijke partijen;
zowel straf- als burgerlijke vordering samen
Bv. VS of Nederland: burgerlijke vordering en strafvordering apart
TENZIJ uitzondering
o Vooronderzoek in strafzaken
§ Hoe en door wie?
§ Opsporingsonderzoek
§ Gerechtelijk onderzoek
§ Onderzoeksverrichtingen (25)
§ Voorlopige hechtenis
• Nationaal
• Uitlevering (NIET)
à enkel nog tussen België en landen die geen lid zijn van EU
STRAFVORDERING
1
, • Europees aanhoudingsbevel (heel belangrijk)
- Onderzoek ter terechtzitting
o Bevoegdheid van de vonnisgerechten
o Saisine van de vonnisgerechten
o Rechtspleging voor de vonnisgerechten
o Bewijs in strafzaken (heel belanrijk)
Bv. wat doen als rechter wanneer bewijs onrechtmatig verkregen werd
o Rechtsmiddelen
Titel 3: algemene beginselen
Hoofdstuk 1: definitie
1. Begrip
- Geheel van rechtsregels betreffende de opsporing, vervolging en berechting van
personen die ervan verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd
- Synoniemen:
o Formeel strafrecht
o Strafprocesrecht
o Strafvordering
2. Onderscheid tussen materieel en formeel strafrecht:
o Personen tot wie de regels gericht zijn:
§ Materieel strafrecht: gericht tot iedereen
§ Formeel strafrecht: in de eerste plaats gericht tot de overheid
(politie, staande en zittende magistratuur)
o Inhoud van deze regels:
§ Materieel strafrecht: vanzelfsprekende inhoud, bescherming van
fundamentele waarden
§ Formeel strafrecht: minder vanzelfsprekend (bv. verjaring), beschermde
waarden liggen op een ander vlak en zijn meer aan evolutie onderhevig
o Sanctionering van schending van deze regels:
§ Materieel strafrecht: bestraffing
§ Formeel strafrecht: niet steeds een sanctie; sanctie staat ook niet vast
(soms verval van de strafvordering, soms bewijsuitsluiting, soms
strafvermindering).
STRAFVORDERING
2
, MATERIEEL STRAFRECHT FORMEEL STRAFRECHT
WAT? = gedragscode = toepassing materieel strafrecht
PERSONEN TOT Gericht tot iedereen In de eerste plaats gericht tot de overheid (1
WIE DE REGELS politie, 2 staande & 3 zittende magistratuur)
GERICHT ZIJN? <=> strafproces aangezien verhouding
regelt tussen overheid en burger -
> Sociaal contract: burgers volgen,
overheid beschermt burgers
> wat mag overheid zich
permitteren tav burgers?
(wanneer GSM-tapping,
onderschepping,...)
INHOUD VAN Bescherming van fundamentele Beschermde waarden op ander vlak, meer
DEZE REGELS waarden aan evolutie onderhevig, minder
à Iedereen is het +/- eens vanzelfsprekend
Vb. bestraffing bij diefstal Vb. verjaring
Soms betwistingen rond à niet altijd +/- eens
specifieke misdrijven
Vb. abortus Vb.verjaring: misdrijf is gepleegd,
waarom zou het dan niet bestraft
worden, zelfs na een bepaalde termijn?
Vb. wat doen met onrechtmatig
verkregen bewijs?
Altijd voor- en tegenstanders
BESTRAFFING Heel duidelijk bij misdrijf niet steeds een sanctie, sanctie staat ook
niet vast
> verval van de strafvordering
> bewijsuitsluiting
> strafvermindering
Niet altijd duidelijk
> Misschien niet rechtmatig
bewijs verkregen, wordt
soms toch gebruikt
> Grote
beslissingsbevoegdheid
voor rechter
STRAFVORDERING
3
, 3. Doelstellingen van het strafproces:
a. Waarheidsvinding
à Waarheidsvinding, publiek recht, openbaar belang
MAAR waarheidsvinding primeert vandaag de dag niet altijd over alles!
à houding slachtoffer irrelevant
> Wat zijn de feiten?
> Is er een misdrijf? Welk juridisch etiket op plakken?
> Verschil tussen werkelijke en juridische waarheid
Vb. verkrachtingszaak: juridische waarheid = verkrachting maar
verschillende versies dus werkelijke waarheid zal nooit gekend zijn
b. Bescherming van de individuele grondrechten
à privacy, briefgeheim, eigendomsrecht: ruimer dan enkel de rechten van verdediging
= waarheidsvinding primeert vandaag de dag niet meer over alles
VROEGER: gemarteld tot verklaring (nutteloze waarheid)
SINDS 20e E: belang wordt gehecht aan de bescherming van individuele
grondrechten
Vooral vanaf 1950 want:
Veel initiatieven: EVRM, VN, Raad van Europa, EU,... allemaal opgericht
met als doel een herhaling van WOII te vermijden. Grondrechten worden
vastgelegd:
Vb. privacy art. 22 Gw.
Wat met telefoontap? Enorme schending?
Vb. Art. 8 EVRM: privacy niet absoluut maar je moet altijd conform
art. 8 handelen/regelingen opstellen
Vb. briefgeheim
Vb. eigendomsrecht
c. Onderlinge afweging van waarheidsvinding & individuele grondrechten
- Aanvankelijk waarheidsvinding centraal
- Individuele grondrechten: vooral sedert de tweede helft 20e E
- Legaliteitsbeginsel art. 12 Gw. privacy art. 22 Gw. ed.
- Wet op zich is niet voldoende, de wet moet ook aan bepaalde inhoudelijke eisen
beantwoorden bv. regels conform privacy recht art. 8 EVRM
d. Concrete afweging in de rechtspraak: slingerbeweging
à eerst: individuele rechten MAAR:
- Sinds jaren 60: meer belang aan grondrechten
- Nu:
o Veel nadruk op rechtshandhaving (o.a. als gevolg van het terrorisme)
à een repressief klimaat is ontstaan
Vb. Arrestatiebevel
STRAFVORDERING
4
