Samenvatting hoofdstuk 4 - Kwantitatieve onderzoeksmethoden

H4: Wetenschappelijke integriteit en ethiek in
onderzoek
4.1. Ethiek en wetenschappelijke integriteit als grondslag van je onderzoek
 Ethiek is overal in ons leven
 In dit hoofdstuk behandelen we 2 elementen van ethisch handelen in de wetenschappelijke
context die onderscheiden kunnen worden, doch nauw met elkaar verbonden zijn.
o Professie van de wetenschapper en de wijze waarop die geacht wordt op een
ethische integere manier zijn beroep als wetenschapper (of opleiding tot) uit te
oefenen.
 Focus op wetenschappelijke integriteit
o Ethiek in het onderzoek zelf: wanneer wetenschappers onderzoek gaan uitdenken en
opzetten, dan moet dat onderzoek ook voldoen aan criteria die de ethische
toetssteen doorstaan.
 Ethische codes voor het opstellen en uitvoeren van onderzoek
==> omdat de wetenschapper in zijn hoedanigheid als wetenschapper onderzoek uitdenkt en
opzet, zijn beide componenten sterk verweven met elkaar

4.2. een langzame ontwikkeling naar ethisch bewustzijn in onderzoek
4.2.1. ethiek en hoe het soms misloopt in onderzoek
 Omwille van incidenten in wetenschappelijk onderzoek is langzaam het etisch bewustzijn
rond onderzoek gegroeid en zijn er onderzoekspraktijken geinstalleerd die problemen in
onderzoek proberen in te perken.
 Voorbeelden
o WOII
==> in nazikampen veel mensen onderworpe, aan heel uiteenlopende
martelingsexperimenten
o Testen in Japan van biologische wapens
o Vs: grote Tuskegee syphilis schandaal
=> niet alleen in de exacte of medische wetenschap zijn er experimenten fout gelopen, ook in
de sociale wetenschap (zie handboek)
o Milgram experiment
o De Tea Room Trade studie van Humphreys (kwalitatieve studie naar homoseksuele mannen
in de UK
o Gevangenisexperiment van Zimbardo

4.2.2. Enkele centrale begrippen
 Wetenschappelijke integriteit en etisch handelen in onderzoek zijn verweven begrippen
o Wetenschappelijke integriteit wordt als een ruimer begrip omschreven dan
onderzoeksethiek omdat het handelt over de manier waarop een academicus zijn
wetenschappelijke professie vormgeeft
 Wanneer we inbreuken op de wetenschappelijke integriteit onderzoeken,
dan botsen we op zaken als: plagiaat, onderzoeksfraude of onrespectvol
omgaan met collega's of ons ecosysteem
o Wanneer we onderzoek gaan aftoetsen op ethische gronden, dan komen we op
problemen met onethisch gedrag TIJDENS het uitvoeren van een onderzoek zoals het
niet inlichten van deelnemers of het in gevaar brengen van onderzoeksparticipanten
 Responsible Conduct of Research RCR

, o Het verantwoord gedrag in onderzoek raakt 4 domeinen: onderzoeksparticipanten,
onderzoeksintegriteit, gezondheid en veiligheid van de omgeving, en fiscale
verantwoording
o Deze vier domeinen omvatten het kader waarbinnen een onderzoeker zijn
activiteiten ontplooit en waarvoor hij aandacht moet hebben
 Research Misconduct
o Wanneer we de domeinen van RCR bekijken, dan is de schaduwzijde dat
onderzoekers fouten en misstappen kunnen begaan mbt deze domeinen. We komen
dan terecht op het domein van het wangedrag als onderzoeker= Research
Misconduct
o FFP: drie componenten dat de kern van het wetenschappelijk wangedrag uitmaken
 Fabrication: valselijk fabriceren van resultaten
 Falsification: manipuleren (en/of weglaten) van onderzoeksdata of materiaal
om resultaten te bekomen die wenselijk zijn
 Plagiarism: zich eigen maken van ideeen of woorden van anderen zonder dat
die daar credit voor geven
==> deze drie comonenten worden door de OESO beschouwd als de kerndomeinen,
namelijk die domeinen die de meeste aandacht verdienen en leiden tot de scherpste
reacties bij overtreding
o Ook is het belangrijk om de toevoeging te vermelden van de Amerikaanse National Science
Foundation die uitdrukkelijk stelt dat onder wangedrag niet begreoen wordt het oprecht
maken van fouten en het verschillen van mening.

4.2.3. Nationale en internationale codes van wetenschappelijke integriteit
 Wetenschappelijk zijn er grote stappen vooruitgezet niet alleen in een bewustzijn dat etisch
handelen een belangrijk aandachtspunt is binnen de wetsnchap maar ook dat een normatief
kader noodzakelijk is dat duidelijkheid schept aan onderzoekers en studenten in opleidiing
over wat van hen verwacht wordt als zij wetenschappelijk onderzoek uitoefenen.
o Eerste stap die hierin gezet werd, is het uitwerken van ethische codes die stipuleren
welke regels gevolgd dienen te worden voor het opzetten en uitvoeren van
onderzoek (zie 4.2.4.)
 De bredere aandacht voor wetenschappelijke integriteit als een totaalconcept heeft geleid
tot aanvullende nationale en internationale codes of charters
o Deels overlappen ze met de reeds bestaande ethische codes, maar allemaal hebben
ze als kenmerk dat ze etisch handelen in de wetenschap als een veel ruimer begrip
zien dan enkel het correct opzetten en uitvoeren van onderzoek
o Voor ons land zijn er 2 codes belangrijk
 Etische code van het wetenschappelijk onderzoek in belgie
 European code of conduct for research integrity
 Overzicht van principes van wetenschappelijke integriteit (zie p52-53)
o ALLEA: reliability, honesty, respect, accountability
o KVAB: zorgvuldigheid, voorzichtigheid, betrouwbaarheid, verifieerbaarheid,
onafhankelijkheid en onpartijdigheid

4.2.4. Ethische codes en ethische commissies
 Voortdurende aandacht voor de ethische kant van het onderzoek is noodzakelijk.
 De nazi-experimenten gaven een eerste aanzet tot een wereldwijde ethische reflectie op
onderzoek dat leidde tot de Neurenberg Code, aangevuld met de Verklaring van Helsinki,
waarin de basisprincipes van de ethische codes van het hedendaags (medisch) onderzoek in
werden neergeschreven.